Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Tiếp cận văn hóa biển tiền sử Việt Nam qua các bài nghiên cứu

06/12/2016


Cơ quan soạn thảo: Viện Khảo cổ học

Tác giả :
  • Nguyễn Trung Chiến (chủ biên)

Địa chỉ liên hệ: Viện Khảo cổ học; Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Năm xuất bản: 2015

Số trang: 559

Việt Nam là một quốc gia biển với hệ thống văn hóa biển với những đặc trưng riêng trong bối cảnh chung của Đông Nam Á lục địa và hải đảo. Nghiên cứu các vấn đề về văn hóa biển tiền sử Việt Nam là chủ đề có ý nghĩa rất lớn, không chỉ ở việc tìm hiểu các đặc điểm mang tính nguồn cội của lịch sử - văn hóa Việt Nam mà còn góp phần vào việc nghiên cứu, tìm hiểu và khẳng định chủ quyền biển đảo Việt Nam.

Ngoài Phụ lục ảnh, nội dung cuốn sách được trình bày trong 3 phần: Phần thứ nhất - Văn hóa tiền sử vùng núi và vùng biến Miền Bắc; Phần thứ hai - Văn hóa biển tiền sử Miền Trung; Phần thứ ba - Văn hóa biển tiền sử Miền Nam.

Về mặt địa lý, Việt Nam xưa nay nổi tiếng với vị trí nằm ở ngã tư đường hàng hải quốc tế Đông - Tây, với môi trường sinh thái biển êm ả đa dạng nhưng cũng rất nhiều bão giông và thời tiết khắc nghiệt.

Về mặt lịch sử - văn hóa, là nơi quần tụ, sinh trưởng của những cộng đồng cư dân tiền sử rất sớm và phát triển liên tục cho đến tận ngày nay. Chính từ đây là cội nguồn cho sự phát triển của kinh tế biển, văn hóa biển, giao thương quốc tế trên biển, chủ quyền và an ninh biển đảo Việt Nam.

Về mặt thời gian, hệ thống văn hóa biển tiền sử Việt Nam khởi đầu từ giai đoạn trung kỳ thời đại Đá mới - hậu Hòa Bình - Bắc Sơn khoảng thiên niên kỷ VI trước Công nguyên - V trước Công nguyên kéo dài đến sơ kỳ thời đại đồ Sắt một vài thế kỷ sau Công nguyên.

Về mặt không gian, các nền văn hóa biển tiền sử Việt Nam phân bố từ địa đầu Móng Cái đến Phú Quốc và các quần đảo vùng vịnh Hà Tiên - Kiên Giang. Ở Miền Bắc, chủ yếu là hệ thống văn hóa Cái Bèo - Hạ Long ở Hải Phòng - Quảng Ninh, cả trên các đảo của vịnh Hạ Long và Bái Tử Long. Ở Miền Trung, đó là hệ thống Văn hóa Đa Bút - Hoa Lộc vùng Thanh Hóa, và có thể cả nam Ninh Bình. Tiếp đó đến hệ thống Văn hóa Quỳnh Văn - Thạch Lạc - Bàu Tró, có thể cả Văn hóa Sa Huỳnh phân bố ở Nghệ An - Hà Tĩnh - Quảng Bình - Quảng Trị - Thừa Thiên và ảnh hưởng đến cả vùng bắc Tây Nguyên. Miền Trung còn hệ thống văn hóa Bàu Dũ - Bàu Trám - Bãi Ông - Lý Sơn và Văn hóa Xóm Cồn ở vùng ven biển - hải đảo Trung và Nam Trung Bộ. Và đoạn cuối, Văn hóa Sa Huỳnh tiền thân của văn hóa Champa, là một trong những nguồn hợp của Văn hóa Óc Eo - Văn minh Phù Nam. Văn hóa Sa Huỳnh trải dài suốt dải đất Miền Trung và cả một phần Nam Bộ, trên tất cả các quần đảo vùng nam Biển Đông, từ Trường Sa cho đến các quần đảo Phú Quý - Côn Đảo - Thổ Chu - Phú Quốc - Nam Du - Lại Sơn - Hòn Tre... và các hải đảo vùng vịnh Hà Tiên - Kiên Giang.

Hệ thống văn hóa biển tiền sử Việt Nam có cả một quá trình hình thành và phát triển qua 6 thiên niên kỷ trên suốt dải đồng bằng ven biển và hải đảo từ Bắc vào Nam. Cơ tầng văn hóa cơ sở bản địa của hệ thống văn hóa biển Việt Nam là hệ thống Văn hóa Hòa Bình - Bắc Sơn và các hậu duệ của hệ thống văn hóa này. Đến giai đoạn hậu kỳ Đá mới - sơ kỳ Kim khí, khoảng 4.000-3.000 năm cách ngày nay và tiếp sau đó mực nước biển dâng hạ thấp giải phóng các vùng đồng bằng làm tiền đề khai triển lịch sử văn hóa. Giao thương hội nhập tiếp biến văn hóa diễn ra mạnh mẽ theo cả 4 chiều xuôi ngược Tây - Đông, Bắc - Nam, là tiền đề hình thành những văn hóa khảo cổ học Hạ Long - Hoa Lộc - Thạch Lạc - Bàu Tró - Xóm Cồn... với những bộ lạc, những tộc người thuộc các ngữ hệ Nam Á, Nam Đảo... Tiếp sau đó là sự hội nhập, hòa nhập các yếu tố văn hóa núi sông vùng cao - văn hóa biển vùng thấp để hợp thành các Văn hóa Đông Sơn - Văn hóa Sa Huỳnh rồi các Văn hóa Champa và Văn hóa Óc Eo.

Đề cập đến văn hóa biển tiền sử chủ yếu là ở đặc điểm sinh thái văn hóa nhằm nhấn mạnh tính xu thế, tính giai đoạn, tính logic phát triển văn hóa văn minh Việt Nam. Đó là sự khai triển văn hóa từ vùng cao xuống vùng thấp, từ miền núi xuống đồng bằng đến đồng bằng ven biển rồi chiếm lĩnh, khai thác và làm chủ biển đảo. Đó cũng là tiến trình từ cư trú hang động đến cư trú ngoài trời, từ nền kinh tế khai thác tự nhiên đến nền kinh tế sản xuất, từ các công xã nguyên thủy đến công xã nông thôn và hình thành nhà nước... Đó cũng là cơ sở, là một cách tiếp cận làm sáng tỏ hơn cơ cấu, bản sắc văn hóa Việt Nam... của cặp lưỡng hợp mẹ Tiên (Núi) - cha Rồng (Biển) cội nguồn dân tộc, đất nước từ nhiều nghìn năm.

Từ thực tiễn tiếp cận khảo cổ học văn hóa biển tiền sử Việt Nam, một hệ thống văn hóa ở “mặt tiền” của đất nước càng thấy rõ tính thống nhất trong đa dạng, tính truyền thống trong đổi mới của văn hóa lịch sử đất nước ta hàng chục nghìn năm qua thật là kỳ vĩ. “Tiếp cận văn hóa biển tiền sử Việt Nam” đã bao quát hầu hết các địa điểm khảo cổ học tiền sử từ miền núi và ven biển phía Bắc đến các địa điểm văn hóa biển tiền sử Miền Trung và Miền Nam Việt Nam, bước đầu phác họa lên một bức tranh phong phú, đa dạng về văn hóa biển Việt Nam. Vì vậy, dẫu ở đây chưa có được những tổng kết đầy đủ mang tính hệ thống, khái quát toàn diện và sâu sắc, nhưng tập thể tác giả vẫn đưa ra được những nét bản sắc văn hóa biển Việt Nam trong chiến lược hướng biển, làm chủ biển khơi từ nghìn xưa và hướng tới tương lai, đặt thêm một viên gạch chất lượng cao, chắc chắn trên bước đường lâu dài tìm hiểu văn hóa biển Việt Nam, càng rõ hơn vị trí, vai trò của Biển Đông và làm chủ biển đảo là sự nghiệp sống còn, là tương lai phát triển đất nước đã từng được nhiều thế hệ tổ tiên chúng ta trường kỳ xây dựng để ngày nay chúng ta có cơ hội, có tiền đề tiếp tục ở một tầm cao mới.

Hi vọng cuốn sách sẽ đem lại những thông tin hữu ích đối với những người quan tâm tới tiến trình lịch sử, văn hóa dân tộc; tới quá trình khai thác và làm chủ biển đảo của tổ tiên chúng ta từ nghìn xưa.

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc./.

Nguyễn Thu Hà

 


Các tin đã đưa ngày: