Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Tác động của khủng hoảng nợ công tới thể chế kinh tế, chính trị của Liên minh Châu Âu (EU)

18/07/2017


Tác giả :
  • PGS.TS. Đinh Công Tuấn (Chủ biên)

Năm xuất bản: 2016

Số trang: 332

Liên minh Châu Âu (EU) ra đời từ thập kỷ 50 của thế kỷ XX, trải qua hơn 60 năm vận động, phát triển, EU được thế giới công nhận là một tổ chức liên kết khu vực thành công nhất trên thế giới hiện nay. Với quá trình liên kết từ kinh tế chuyển dần sang chính trị, xã hội cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, EU vừa là tổ chức liên kết “siêu quốc gia”, vừa có sự độc lập của 28 nước thành viên. EU được thành lập với mục tiêu nhằm đáp ứng những nguyện vọng được sống trong nền hòa bình vĩnh viễn của 6 nước Tây Âu ban đầu sau thế chiến thế thứ II (1951) và mục tiêu đó đến nay vẫn giữ nguyên giá trị.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng nợ công đang diễn ra (2009 - 2017) đã phơi bày tất cả những khiếm khuyết một cách có hệ thống trong các cơ chế chính sách của EU. Đặc biệt trong cơ chế quản lý kinh tế của mình, EU đã thiếu cơ quan quản lý tài chính làm nhiệm vụ điều phối các chính sách tài khóa kinh tế ở cấp độ liên minh. Điều này đã chứa đựng những nguy cơ lớn đối với sự ổn định về kinh tế, chính trị, xã hội tại EU. Ở một số quốc gia thành viên như Hy Lạp, Ailen và Bồ Đào Nha, do thực hiện chính sách thắt chặt chi tiêu công mạnh mẽ quá đã gây ra những phản ứng tiêu cực trong dân chúng, tác động xấu tới các thể chế chính trị của các nước này.

Nhằm cung cấp thêm tài liệu nghiên cứu về tác động của cuộc khủng hoảng nợ công ở Châu Âu cũng như ảnh hưởng của nó tới thể chế chính trị EU và từng nước thành viên, Nhà xuất bản Khoa học xã hội đã xuất bản cuốn sách “Tác động của khủng hoảng nợ công tới thể chế kinh tế, chính trị của Liên minh châu Âu (EU)” do PGS.TS. Đinh Công Tuấn làm chủ biên.

Ngoài Lời nói đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, cuốn sách gồm 3 chương: Chương 1. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về nợ công và tác động của khủng hoảng nợ công tới thể chế kinh tế, chính trị Liên minh châu Âu; Chương 2: Tác động của khủng hoảng nợ công châu Âu đến thể chế kinh tế, chính trị, xã hội EU; Chương 3: Xu hướng điều chỉnh, hoàn thiện các thể chế kinh tế, chính trị, xã hội EU trong tương lai.

Nội dung cuốn sách đã trình bày khái lược về nợ công và khủng hoảng nợ công ở châu Âu; Tác động của khủng hoảng nợ công đến thể chế kinh tế - chính trị ở EU; Những xu hướng điều chỉnh, hoàn thiện thể chế kinh tế - chính trị xã hội ở EU.

Trong chương 1, cuốn sách đã phân tích khái quát các cơ sở lý luận thực tiễn về nợ công và khủng hoảng nợ công châu Âu, trong đó nhấn mạnh đến lý thuyết về “3 trụ cột” trong cấu trúc Liên minh châu Âu và tiến trình nhất thể hóa châu Âu. Hiệp ước Maastricht (ký kết năm 1991) đã đưa ra 3 trụ cột chính của EU: 1) Cộng đồng châu Âu (EC); 2) Chính sách đối ngoại và an ninh chung (CFSP); 3) Chính sách hợp tác nội vụ và tư pháp (JHA). Tuy nhiên trong quá trình phát triển, EU đã bổ sung thêm các Hiệp ước khác như: Hiệp ước Amsterdam (1999), Hiệp ước Nice (2003), đặc biệt là bản Dự thảo Hiệp ước Hiến pháp châu Âu Lisbon (2004). Các Hiệp ước đó đã làm hoàn thiện thêm thể chế kinh tế, chính trị của Liên minh châu Âu.

Trong chương 2, về thực trạng nợ công tại Liên minh châu Âu, các tác giả đã phân tích những diễn biến, nguyên nhân và giải pháp cứu trợ khủng hoảng nợ công tại một số quốc gia thuộc khu vực này. Đặc biệt, cuộc khủng hoảng nợ công ở Hy Lạp là do bốn nguyên nhân cơ bản sau: thứ nhất, do Hy Lạp không tuân thủ chặt chẽ các quy định trong Liên minh kinh tế tiền tệ (EMU); thứ hai, Hy Lạp đã phạm sai lầm khi tạo ra sự chênh lệch quá lớn giữa thu chính phủ và chi tiêu chính phủ; thứ ba, khả năng cạnh tranh của nền kinh tế Hy Lạp bị giảm sút trong so sánh tương quan với các nước thành viên EU; thứ tư, trong khủng hoảng tài chính kinh tế toàn cầu năm 2008, chính phủ Hy Lạp đã phải chi tiêu một khoản tài chính rất lớn để kích cầu kinh tế, dẫn đến gánh nặng ngân sách ngày càng tăng, nên giới đầu tư mất niềm tin vào năng lực kiểm soát và thanh toán nợ của chính phủ. Cuộc khủng hoảng nợ công ở Hy Lạp đa lan rộng đến Tây Ban Nha, Italia và gây ảnh hưởng tiêu cực đến toàn bộ khu vực, đã làm bộc lộ những điểm yếu nhất của khu vực đồng euro.

Trong chương 3, các tác giả đã tìm ra các giải pháp của EU nhằm ứng phó với cuộc khủng hoảng nợ công này. Từ cuối năm 2009, Liên minh châu Âu đã cùng nhau xây dựng một cơ chế giải cứu gồm nhiều giai đoạn để giúp các nước EU thoát khỏi cảnh nợ nần, tránh cho các nền kinh tế bị tan vỡ, đã dành một khoản tiền rất lớn để xây dựng Quỹ bình ổn. Đánh giá về khủng hoảng nợ công ở Liên minh châu Âu, các tác giả đã đưa ra 4 nhận định sau: thứ nhất, khủng hoảng nợ công đã làm rung chuyển và biến đổi hệ thống chính trị EU; thứ hai, khủng hoảng nợ công đã đe dọa đến sự tồn tại của Liên minh Kinh tế - Tiền tệ châu Âu, đồng tiền chung euro và khu vực đồng tiền chung euro (eurozone); thứ ba, khủng hoảng nợ công làm cho các nước thành viên EU bị chia rẽ và xuất hiện phân hóa xã hội sâu sắc; thứ tư, khủng hoảng nợ công đã bộc lộ sự quản trị tài chính – tiền tệ, kinh tế yếu kém của Liên minh châu Âu; thứ năm, khủng hoảng nợ công bộc lộ rõ hơn những khác biệt chênh lệch về phát triển, đặc biệt là về kinh tế giữa các nước thành viên.

Điểm nổi bật trong cuốn sách này là các tác giả đã đưa ra được những xu hướng điều chỉnh nhằm hoàn thiện thể chế kinh tế, chính trị, xã hội của Liên minh châu Âu. Trên cơ sở đó đã xây dựng được các kịch bản phát triển của Liên minh châu Âu đến năm 2020: Kịch bản thứ nhất, “Thập kỷ mất mát” của EU, đây được xem là kịch bản tồi tệ nhất, kịch bản này gần giống với những gì đang diễn ra ở EU hiện nay, nó được dự báo dựa trên những thách thức, khó khăn mà EU đang vấp phải trong 10 năm đầu thế kỷ XXI mà chưa có hướng giải quyết; Kịch bản thứ hai, “phục hồi chậm chạp sau khủng hoảng nợ công”, đây là kịch bản thông thường, đã phác họa ra được những triển vọng trong một tương lai sáng sủa hơn cho EU. Kịch bản này được dự báo dựa vào những nỗ lực thực hiện các chính sách cải cách khác nhau ở EU, kể cả trong từng quốc gia thành viên và trên phạm vi toàn EU trên nhiều lĩnh vực khác nhau; Kịch bản thứ ba, “phục hồi tăng trưởng và phát triển bền vững”, đây là kịch bản tốt nhất, phác họa tương lai tươi sáng cho EU trong 10 năm tới. Kịch bản này dựa trên thực thi những cải cách đầy tham vọng của EU nói chung và các nước thành viên EU nói riêng nhằm hướng tới xây dựng nền kinh tế tri thức, kinh tế thông minh, kinh tế xanh và đảm bảo công bằng xã hội. Nếu theo kịch bản này, thì EU sẽ hướng tới một nền kinh tế tăng trưởng nhanh, năng suất lao động cao hơn, trình độ giáo dục đào tạo tốt hơn và bất bình đẳng xã hội sẽ giảm xuống ở mức thấp nhất.

Từ việc phân tích những khiếm khuyết trong quản lý kinh tế nói chung tại Liên minh Châu Âu, cũng như hàng loạt các nguyên nhân khác gây nên sự  khủng hoảng nợ công ở Liên minh châu Âu, tác giả đã rút ra một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam như: phải đề cao Quản lý nợ công; Giám sát nợ công; Hợp tác kinh tế và hợp tác tiền tệ; Phòng ngừa, ứng phó, khắc phục khủng hoảng nợ công và khắc phục khủng hoảng nợ công v.v…

Đây là cuốn sách hay, là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích đối với giới nghiên cứu khoa học và giảng dạy ở bậc đại học, cho những nhà hoạch định chính sách và những người quan tâm đến vấn đề nợ công ở Việt Nam hiện nay.

Xin trân trọng giới thiệu.

Nguyễn Minh Hồng


Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: