Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Ly hôn ở Việt Nam hiện nay: Một phân tích cấu trúc và kinh tế xã hội của ly hôn ở đồng bằng sông Hồng những năm 2000

02/08/2017


Cơ quan soạn thảo: Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới

Tác giả :
  • TRẦN THỊ MINH THI

Năm xuất bản: 2014

Trong những thập niên vừa qua, gia đình và hôn nhân ở Việt nam đang trong quá trình chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình truyền thống sang hiện đại. Các đặc trưng của mô hình truyền thống, như hôn nhân sắp đặt, bất bình đẳng giới, gia trưởng...dưới ảnh hưởng của Nho giáo đang giảm dần. Một số mô hình hiện đại của hôn nhân và gia đình như sống chung trước hôn nhân, có ít con, làm mẹ đơn thân...đang hình thành hoặc trong quá trình chuyển đổi mạnh mẽ

Trước đây, ly hôn chịu định kiến xã hội rất khắt khe. Những năm gần đây, ly hôn đang tăng lên với những thay đổi lớn về nguyên nhân, đặc điểm và hậu quả. Tuy nhiên, có rất ít nghiên cứu định lượng dựa trên những phân tích thống kê nhóm ly hôn để tìm hiểu về mối quan hệ giữa các yếu tố xã hội nhân khẩu và ly hôn, cũng như mô tả quy mô, tính chất của ly hôn, được thực hiện. Sử dụng số liệu có sẵn, bao gồm Census Việt nam 1989, 1999, và 2009, thống kê hôn nhân gia đình hàng năm của Tòa án Nhân dân tối cao, và đặc biệt là hồ sơ ly hôn của những người ly hôn từ 2000-2010 của hai quận huyện đồng bằng sông Hồng (tổng cộng 2033 trường hợp, trong đó, có 499 cặp ly hôn ở một huyện nông thôn tỉnh Hà Nam, và 1534 cặp ly hôn của một quận nội thành Hà Nội); Cuốn sáchnày nhằm phân tích quy mô, xu hướng, đặc điểm và tính chất của những người ly hôn trong thời gian 10 năm qua. Cuốn sách phân tích các lý do khác nhau của ly hôn trong tương quan với các yếu tố cấu trúc như giới, đặc điểm văn hóa nhân khẩu (như khác biệt nông thôn-đô thị, mức sống, mô hình chung sống trước ly hôn), các yếu tố chu trình sống (năm sinh, tuổi kết hôn, độ dài hôn nhân, tuổi ly hôn, có con...) cũng như các yếu tố kinh tế xã hội của người ly hôn (như trình độ học vấn, mức sống...). Bên cạnh đó, Cuốn sáchcũng phân tích một số tác động của ly hôn về phân chia tài sản, phân chia con cái, khả năng tái hòa nhập xã hội, khả năng tái hôn của các cặp ly hôn.

Ngoài bộ số liệu định lượng gồm 2033 trường hợp, nghiên cứu này cũng thực hiện nghiên cứu định tính, cụ thể là phân tích lịch sử cuộc sống của 21 người ly hôn, cả nam giới và nữ giới, ở hai quận huyện được lựa chọn. Phân tích này nhăm tìm hiểu thông tin về hoàn cảnh gia đình, kí ức tuổi thơ, quá trình lựa chọn bạn đời, kí ức về đám cưới, về sự ra đời của những đứa con, mô hình sống sau hôn nhân, các mốc xung đột hôn nhân, quá trình ly hôn, ra quyết định ly hôn, và những hệ quả ly hôn về con cái, về tâm lý, về tình trạng kinh tế, về khả năng và mong muốn tái hôn, về quan hệ giữa con cái và cha mẹ sau ly hôn...

Qua nghiên cứu này, tác giả mong muốn đóng góp vào những nghiên cứu về hôn nhân và gia đình ở Việt nam hiện này một chủ đề còn ít nghiên cứu có quy mô, là ly hôn; đồng thời, đặt nghiên cứu về ly hôn ở Việt nam trong một thảo luận mang tính quốc tế với các nước châu Á khác, nhất là những nước có bối cảnh văn hóa tương đồng.

Cuốn sách được chia thành 8 chương, như sau:

Chương 1: Hôn nhân và gia đình Việt Nam: một tiếp cận lịch sử: Chương này bàn về những đặc điểm cơ bản của hôn nhân và gia đình Việt Nam từ mô hình truyền thống đến mô hình hiện đại

Chương 2: Các tiếp cận lý thuyết, Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu: Chương này trình bày những lý thuyết và tiếp cận được sử dụng, bao gồm: lý thuyết bình đẳng giới, lý thuyết hiện đại hóa, và những tổng quan những nghiên cứu trên thế giới về các yếu tố kinh tế xã hội, văn hóa, nhân khẩu, chu trình sống của ly hôn. Chương cũng trình bày giả thuyết nghiên cứu về quy mô, đặc điểm, và tác động của ly hôn, cung cấp khung làm việc thể hiện mối quan hệ giữa hệ biến độc lập và biến phụ thuộc dưới tác động của bối cảnh xã hội và các chủ thể quyền lực. Nguồn số liệu, phương pháp phân tích, các biến số cũng được trình bày trong chương này.

Chương 3: Quy mô và đặc điểm của ly hôn: Chương này mô tả số các vụ ly hôn, tỷ lệ ly hôn, sơ đồ quy trình ly hôn, các đặc điểm cơ bản của người ly hôn về tuổi ly hôn, tuổi kết hôn, mức sống, mô hình chung sống trước ly hôn, số con, giới tính của con trong thời gian 10 năm (2000-2010) và trong tương quan với các biến số cấu trúc xã hội.

Chương 4: Độ dài hôn nhân của những người ly hôn: Chương này mô tả độ dài hôn nhân của những người ly hôn trong tương quan với các biến số về nhân khẩu, văn hóa, kinh tế, chu trình sống...để tìm hiểu những khác biệt về độ dài hôn nhân của những người ly hôn thuộc các nhóm xã hội nhân khẩu khác nhau.

Chương 5: Người đứng đơn ly hôn và các yếu tố tác động: Trong chương này, người chủ động ly hôn (vợ hoặc chồng) là biến số phụ thuộc để tìm hiểu những khác biệt về cấu trúc xã hội-nhân khẩu của những yếu tố ảnh hưởng đến việc ai là người viết đơn xin ly hôn.

Chương 6: Các nguyên nhân ly hôn và các yếu tố tác động: Những khác biệt xã hội và cấu trúc được phân tích cho từng lý do ly hôn, bao gồm, khác biệt lối sống/không hợp nhau, bạo lực gia đình, ngoại tình, khó khăn kinh tế, nghiên ngập, không con. Chương này cho thấy những đặc điểm của mô hình ly hôn truyền thống, sự hình thành ngày một mạnh lên của mô hình ly hôn hiện đại, cũng như mô hình ly hôn đang trong quá trình chuyển đổi.

Chương 7: Phân chia tài sản và con cái sau ly hôn: Chương này tìm hiểu xu hướng và mô hình phân chia con cái, nhà ở, tài sản sau ly hôn và những khác biệt giữa các nhóm xã hội-nhân khẩu về các xu hướng và mô hình này. Chương này cũng phân tích những khía cạnh tâm lý sau ly hôn, vai trò của gia đình và dòng họ, khả năng tái hôn của những người ly hôn, nhất là phụ nữ

Chương 8: Kết luận và thảo luận: Chương này tổng hợp những phát hiện chính (bao gồm 12 phát hiện quan trọng) từ các chương trước và thảo luận về quá trình chuyển đổi từ ly hôn kiểu truyền thống sang ly hôn kiểu hiện đại trong bổi cảnh kinh tế, xã hội, văn hóa Việt Nam hiện nay.

Cuốn sách được viết bằng tiếng Anh. Độc giả có quan tâm đến chủ đề này xin liên hệ Thư viện Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới (27 Trần Xuân Soạn, Hà Nội);  Khoa Xã hội học, Đại học Tổng hợp Kyoto, Thư viện Viện Xã hội học-Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam hoặc TS. Trần Thị Minh Thi (thichuong@gmail.com).


Nhà xuất bản KHXH

Các tin đã đưa ngày: