Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Thuật ngữ học tiếng Việt hiện đại

08/09/2017


Tác giả :
  • GS.TS. Nguyễn Đức Tồn

Địa chỉ liên hệ: Viện Ngôn ngữ học; Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Năm xuất bản: 2016

Số trang: 403

 

Thuật ngữ khoa học là một bộ phận từ vựng quan trọng của hầu hết các ngôn ngữ trên thế giới. Đó là các đơn vị từ ngữ được sử dụng trong một lĩnh vực khoa học hoặc lĩnh vực chuyên môn nhất định. Do điều kiện lịch sử, Việt Nam chưa phát triển mạnh về khoa học - kĩ thuật - công nghệ, nên thiên về ứng dụng những thành tựu nghiên cứu của các quốc gia phát triển. Chính vì vậy, bên cạnh việc xây dựng thuật ngữ mới, việc tiếp nhận hay còn gọi là “vay mượn” thuật ngữ quốc tế là tất nhiên. Điều này dẫn đến vấn đề cần phải chuẩn hóa thuật ngữ. Đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế của Việt Nam hiện nay, việc chuẩn hóa thuật ngữ càng trở nên quan trọng.

Từ khi đất nước thống nhất (tháng 4 năm 1975) đến nay, công tác xây dựng thuật ngữ được tăng cường và phát triển mạnh mẽ trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được, công tác nghiên cứu và xây dựng thuật ngữ ở nước ta vẫn còn nhiều bất cập do quan điểm giữa các nhà khoa học hết sức khác nhau, lại thiếu cả đường hướng chung thống nhất. Trước thực tế nêu trên, Nhà xuất bản Khoa học xã hội đã ấn hành chuyên khảo “Thuật ngữ học tiếng Việt hiện đại” do GS.TS. Nguyễn Đức Tồn (Viện Ngôn ngữ học) chủ biên, với mục đích nghiên cứu cơ sở lí luận và khảo sát tình hình thực tế để đưa ra những đánh giá về việc xây dựng và sử dụng thuật ngữ ở nước ta hiện nay. Từ đó đề xuất các kiến nghị về giải pháp xây dựng và chuẩn hóa thuật ngữ, góp thêm cơ sở cho việc xây dựng Luật Ngôn ngữ ở Việt Nam.

Nội dung khoa học của chuyên khảo được triển khai trong 3 phần. Phần thứ nhất: Những vấn đề lí luận chung; Phần thứ hai: Thực trạng xây dựng và sử dụng thuật ngữ hiện nay qua một số ngành khoa học và chuyên môn; Phần thứ ba: Kiến nghị giải pháp.

Phần thứ nhất: Những vấn đề lí luận chung, gồm 3 chương. Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và xây dựng thuật ngữ trên thế giới và ở Việt Nam; Chương 2: Khái niệm thuật ngữ và các tiêu chuẩn của thuật ngữ trong sự  phân biệt với các đơn vị từ vựng phi thuật ngữ; Chương 3: Lí thuyết điển mẫu và vấn đề chuẩn hóa thuật ngữ tiếng Việt. Trong phần này, cuốn sách trình bày tổng quan tình hình nghiên cứu và xây dựng thuật ngữ trên thế giới, đặc biệt là ở Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến nay. Từ đó, chuyên khảo đưa ra những kiến giải về khái niệm thuật ngữ và các tiêu chuẩn của nó trong sự phân biệt với các đơn vị từ vựng phi thuật ngữ. Đây chính là cơ sở để tiến hành xây dựng và chuẩn hóa các hệ thuật ngữ tiếng Việt thuộc các chuyên ngành khoa học và chuyên môn trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa. Đồng thời, cuốn sách cũng trình bày về lịch sử ra đời, nội dung cơ bản của Lí thuyết điển mẫu và ứng dụng vào chuẩn hóa từ ngữ thông thường và thuật ngữ tiếng Việt.

Phần thứ hai: Thực trạng xây dựng và sử dụng thuật ngữ hiện nay qua một số ngành khoa học và chuyên môn, gồm 5 chương. Chương 1: Đặc điểm thuật ngữ khoa học tự nhiên trong tiếng Việt (Nghiên cứu trường hợp hệ thuật ngữ vật lí học); Chương 2: Đặc điểm thuật ngữ khoa học xã hội và nhân văn trong tiếng Việt (Nghiên cứu trường hợp hệ thuật ngữ ngôn ngữ học); Chương 3: Đặc điểm thuật ngữ khoa học công nghệ trong tiếng Việt (Nghiên cứu trường hợp hệ thuật ngữ khoa học kĩ thuật xây dựng); Chương 4: Đặc điểm thuật ngữ kinh tế trong tiếng Việt (Nghiên cứu trường hợp hệ thuật ngữ thương mại); Chương 5: Tổng kết tình hình nghiên cứu, xây dựng và sử dụng thuật ngữ tiếng Việt hiện nay. Trong phần thứ hai này, các tác giả nghiên cứu trường hợp về vấn đề xây dựng (gồm đặc điểm cấu tạo và đặc điểm định danh) và chuẩn hóa của một số hệ thuật ngữ cụ thể trong tiếng Việt đại diện cho từng lĩnh vực: khoa học tự nhiên và khoa học kĩ thuật (hệ thuật ngữ vật lí học và hệ thuật ngữ kĩ thuật xây dựng), khoa học xã hội và nhân văn (hệ thuật ngữ ngôn ngữ học), lĩnh vực kinh tế (hệ thuật ngữ thương mại); từ đó chuyên khảo rút ra một số đặc điểm về thực trạng xây dựng và sử dụng thuật ngữ tiếng Việt hiện nay nói chung. Trên cơ sở đó, công trình đề xuất một số kiến nghị về giải pháp xây dựng cũng như chuẩn hóa thuật ngữ trong phần ba.

Phần thứ ba: Kiến nghị giải pháp xây dựng và chuẩn hóa thuật ngữ tiếng Việt trong thời kì công nghiệp hóa - hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của đất nước để làm cơ sở xây dựng Luật Ngôn ngữ. Cuốn sách đưa ra 6 kiến nghị, khái quát như sau: (1) Xác định khái niệm “thuật ngữ” trong sự phân biệt với các “từ ngữ phi thuật ngữ”; (2) Các tiêu chuẩn cần và đủ của thuật ngữ; (3) Về giải pháp xây dựng thuật ngữ; (4) Về vấn đề vay mượn thuật ngữ nước ngoài trong bối cảnh hội nhập, toàn cầu hóa; (5) Cần có quan điểm mới về các khái niệm “chuẩn” và “chuẩn hóa” ngôn ngữ, đồng thời ứng dụng lí thuyết điển mẫu vào chuẩn hóa thuật ngữ tiếng Việt; (6) Về việc thành lập cơ quan quản lí nhà nước về ngôn ngữ và văn tự trong cả nước.

Với các nội dung khoa học trên, công trình “Thuật ngữ học tiếng Việt hiện đại” sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích đối với nhiều độc giả, đặc biệt là những người nghiên cứu về Việt ngữ học trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

Xin trân trọng giới thiệu.

                                                 Hồng Nhung 


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: