Biến đổi của công giáo đối với phát triển xã hội ở Việt Nam hiện nay

Biến đổi của công giáo đối với phát triển xã hội ở Việt Nam hiện nay

23/07/2021

TS. Nguyễn Thị Quế Hương (Chủ biên) ; PGS.TS. Nguyễn Hồng Dương ; ThS. Dương Văn Biên ; TS. Ngô Quốc Đông ; ThS. Nguyễn Thế Nam ; TS. Nguyễn Thị Bích Ngoan ;

2020

Nhà xuất bản Khoa học xã hội

400

TS. Nguyễn Thị Quế Hương

Tôn giáo; Công giáo; Đạo Thiên chúa; Phát triển xã hội; Việt Nam

 

Công giáo ra đời vào thế kỷ thứ I sau công nguyên tại vùng Palestin, tiếp sau đó, cùng với lời thúc giục “Hãy đi khắp trái đất và giảng phúc âm cho mọi người”, và các hoạt động truyền giáo tích cực, đạo Công giáo từ một tôn giáo địa phương đã nhanh chóng trở thành tôn giáo của Đế chế La Mã và từ tôn giáo của Đế chế La Mã đã trở thành tôn giáo của Châu Âu, của thế giới, trong đó có Việt Nam. Tại  Việt Nam, Công giáo đã manh nha truyền vào từ năm 1553, bởi  “một dương nhân là Inikhu đã đi đường biển để vào giảng đạo Gia tô ở Ninh Cường, Quần Anh thuộc huyện Nam Chấn và làng Trà Lũ thuộc huyện Giao Thủy…” theo sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục.  Tuy nhiên, đến thế kỷ XVII, các giáo sỹ Công giáo người Châu Âu đã bắt đầu đến Hội An (Đàng trong) để giảng đạo cho người Việt và người Nhật buôn bán ở đây. Sau đó, từ năm 1615 đến 1625 có 21 thừa sai đến Đàng trong để truyền giáo,  trong đó có 17 linh mục và 04 tu sĩ đến từ các nước khác nhau.  Trải qua quá trình hình thành và phát triển đạo Công giáo ở nước ta với nhiều thăng trầm, biến cố, đến nay đạo Công giáo là một trong 16 tôn giáo được phép hoạt động tại Việt Nam, có số người theo lớn thứ hai (sau đạo Phật) và có một quá trình ảnh hưởng, tác động tới nhiều lĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội và ngược lại. Đặc biệt, trong những năm gần đây, nhiều vụ việc phức tạp diễn ra ở một số giáo phận, giáo xứ, dòng tu đang và sẽ làm ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa Công giáo và dân tộc, đến sự ổn định an ninh – xã hội, tạo điều kiện cho các thế lực phản động trong và ngoài nước lợi dụng chống phá sự nghiệp cách mạnh của nhân dân Việt Nam.

Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đã có những ảnh hưởng và tác động đáng kể đến đời sống xã hội như: kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường… và trong đó có đời sống tôn giáo. Cùng với sự biến đổi của các yếu tố kinh tế - xã hội, các yếu tố cấu thành thực thể tôn giáo như niềm tin, thực hành, cộng đồng luân lý và đạo đức cũng có sự biến đổi theo. Để có thể nhận diện những biến đổi này, từ đó đưa ra các dự báo nhằm góp phần vào công tác hoạch định chính sáchđể phát huy được những giá trị của Công giáo trong quá trình phát triển bền vững đất nước giai đoạn hiện nay, năm 2020, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách chuyên khảo với tựa đề: “Biến đổi của công giáo đối với phát triển xã hội ở Việt Nam hiện nay” do TS. Nguyễn Thị Quế Hương làm chủ biên. Nghiên cứu này được nhóm tác giả tiến hành khảo sát chính tại 3 tỉnh đại diện miền Bắc và miền Nam, đối với Tây Nguyên (đại diện miền Trung), nhóm tác giả sử dụng lại kết quả điều tra khảo sát trước đó của Viện Nghiên cứu Tôn giáo. Trong cuốn sách này, nhóm thực hiện đã kế thừa các công trình nghiên cứu của các học giả uy tín và sử dụng các phương pháp nghiên cứu liên ngành, đa ngành, những cách tiếp cận đa chiều để từ đó hiểu rõ hơn những nguyên nhân sâu xa và bản chất của sự biến đổi trong đời sống tôn giáo của cộng đồng Công giáo mà không mang tính chất chủ quan duy ý chí theo cách tư duy của người nghiên cứu.

Ngoài phần Dẫn nhập và Kết luận, nội dung của cuốn sách được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1.Một số vấn đề lý luận về biến đổi của tôn giáo và các yếu tố ảnh hưởng đến biến đổi của công giáo ở Việt Nam

Tập trung làm rõ những vấn đề lý luận về biến đổi của tôn giáo: Phân tích quan điểm, nhận thức của Đảng về đổi mới trong chính sách tôn giáo nói chung và công giáo nói riêng ở Việt Nam từ năm 2004 (kể từ khi có Pháp lệnh Tín ngưỡng tôn giáo) đến nay; Làm rõ một số thuật ngữ chính sử dụng trong nghiên cứu như: Biến đổi, Biến đổi xã hội, Niềm tin tôn giáo, Thực hành tôn giáo và Cộng đồng tôn giáo... Nghiên cứu chỉ ra 3 nhóm yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến biến đổi của Công giáo ở Việt Nam từ năm 2004 đến nay bao gồm: (i) Yếu tố chính trị; (ii) Yếu tố kinh tế và môi trường; (iii)Yếu tố văn hóa và xã hội. Từ những luận điểm, luận cứ khoa học cho đến những dẫn chứng thực tế về những biến đổi của tôn giáo nói chung và của công giáo nói riêng, nhóm tác giả khẳng định tôn giáo luôn vận động và chuyển biến trong xã hội theo sự biến đổi chung của toàn xã hội qua từng giai đoạn lịch sử và tùy từng hoàn cảnh mà nó đang tồn tại. Từ những thay đổi trong nhận thức, Đảng và Nhà nước cũng như Giáo hội Công giáo Roma và Giáo hội Công giáo ở Việt Nam đã đưa tôn giáo đến gần nhau và đến gần với mọi người hơn bằng những chủ trương, chính sách pháp luật hay những đường hướng, Thư chung… tạo một hành lang pháp lý để các tổ chức tôn giáo của Công giáo tham gia, đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước ngày một bền vững.

Chương 2.Những phương diện biến đổi của công giáo và ảnh hưởng của nó đến phát triển xã hội ở Việt Nam hiện nay

Chương này, nhóm tác giả phân tích và làm rõ những phương diện biến đổi của công giáo hiện nay như: phương diện niềm tin, phương diện thực hành và phương diện cộng đồng. Trên cơ sở khảo sát thực hành về niềm tin trong cộng đồng Công giáo tại 3 tỉnh với 272 tín đồ, nghiên cứu chỉ ra rằng, những biến đổi trên phương diện thực hành hướng đến xã hội như y tế, giáo dục, từ thiện xã hội đã có những bước tiến triển về cả quy mô và cách thức tham gia. Bên cạnh đó là các phương thức biểu đạt niềm tin, cách thức tham gia các nghi lễ… cũng được thay đổi cho phù hợp với xu thế mới. Sự biến đổi về phân bố của tín đồ Công giáo hiện nay ở Việt Nam còn là sự dịch chuyển dân số Công giáo từ nông thôn ra thành thị, chất lượng của đội ngũ chức sắc ngày càng được nâng cao. Từ những phân tích và đánh giá trên, nhóm nghiên cứu đã đi sâu phân tích những ảnh hưởng của biến đối Công giáo đến sự phát triển xã hội trên một số bình diện như chính trị, văn hóa, môi trường và kinh tế - xã hội. Điều đó thể hiện đường hướng của Giáo hội Công giáo ở Việt Nam luôn gắn bó, đồng hành cùng dân tộc, chấp hành tốt mọi chủ trương, đường lối, chính sách và pháp luật của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Mặc dù vậy, vẫn còn một số giáo sĩ và một bộ phận nhỏ giáo dân chưa ý thức được những điều trên đã tạo ra những vụ việc tôn giáo phức tạp ảnh hưởng đến việc phát triển bền vững.

Chương 3. Những vấn đề đặt ra và dự báo xu hướng

Từ những phân tích thực trạng ở chương 2 về các phương diện biến đổi của Công giáo cũng như nhìn nhận những thách thức đặt ra cho Công giáo ở Việt Nam như “khủng hoảng niềm tin”, “căn bệnh trầm kha” hay sự dấn thân vào phát triển xã hội của chức sắc, nhóm tác giả dự báo một số xu hướng biến đổi của Công giáo ở Việt Nam hiện nay như: xu hướng biến đổi niềm tin và cộng đồng, xu hướng lợi dụng tôn giáo và xu hướng đồng hành cùng dân tộc của Công giáo trong thời gian tới. Những xu hướng này được cho là sẽ phát triển nhanh trong thời kỳ đẩy mạnh kinh tế thị trường như xu hướng xuất hiện những cộng đồng Công giáo hỗn hợp, xu hướng cộng đồng thuyết thiếu hay xu hướng biến đổi không gian sinh hoạt tôn giáo…. thêm vào đó, xu hướng lợi dụng tôn giáo và xu hướng đồng hành cùng dân tộc là hai xu hướng đã, đang và sẽ tiếp tục phát triển trong những năm tới. Nếu như xu hướng lợi dụng tôn giáo luôn được các phần tử cực đoan hay phản động lợi dụng hòng chống phá Đảng và Nhà nước ta cả trong lịch sử và hiện tại bằng cách đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình” nhằm kích động chia rẽ, ly khai gây mất ổn định xã hội, từ đó phát triển mạnh  thành các cuộc bạo loạn ở một số nơi. Ngược lại với xu hướng trên, xu hương đồng hành cùng dân tộc luôn mang lại những giá trị tích cực với phương châm sống “tốt Đời, đẹp Đạo”, là nòng cốt trong các phong trào thi đua yêu nước của người Công giáo.  Với những phân tích trên, nhóm nghiên cứu cho rằng Đảng và Nhà nước Việt Nam cần phải có những giải pháp phù hợp nhằm phát huy những giá trị của Công giáo trong công cuộc xây dựng xã hội Việt Nam ngày một phát triển nhanh, bền vững.

Cuốn sách là công trình nghiên cứu công phu của tập thể tác giả, bằng cách tiếp cận Tôn giáo học và các phương pháp nghiên cứu đa ngành, liên ngành, các phương pháp phân tích, thống kê, tổng hợp từ nguồn tài liệu thứ cấp… nghiên cứu đã cung cấp cho độc giả những thông tin cơ bản về biến đổi tôn giáo, trong đó nhấn mạnh đến những ảnh hưởng của biến đổi Công giáo ở Việt Nam từ năm 2004 đến nay. Hy vọng, những nội dung của cuốn sách sẽ đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của bạn đọc quan tâm.

Xin trân trọng giới thiệu!

Nguyễn Minh Hồng