Tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam hướng tới phát triển bền vững

Tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam hướng tới phát triển bền vững

12/07/2021

Tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam hướng tới phát triển bền vững

PGS.TS. Trần Đình Thiên (Chủ biên) ; TS. Bùi Trường Giang ; TS. Phạm Sỹ An ; TS. Lê Văn Hùng ; ThS. Trần Thanh Phương ;

Viện Kinh tế Việt Nam ; Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam ; Nhà xuất bản Khoa học xã hội ;

2018

Khoa học xã hội

Số 1 Liễu Giai, Ba Đình, Hà Nội

346

PGS.TS. Trần Đình Thiên

Tái cấu trúc, nền kinh tế, phát triển bền vững

Tái cấu trúc nền kinh tế là quá trình sắp xếp, cơ cấu lại nền kinh tế với quy mô lớn hơn và tốc độ nhanh hơn để đạt mục tiêu nâng cao năng suất lao động, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đây là đòi hỏi khách quan của quá trình vận động và phát triển, trong đó tại một thời điểm nhất định, nền kinh tế cần phải có sự thay đổi để chuyển sang một trạng thái mới tốt hơn và ở trình độ cao hơn hướng tới phát triển bền vững.

Để có thêm tư liệu về vấn đề này, vào tháng 12/2018, Nhà xuất bản Khoa học xã hội đã xuất bản ấn phẩm với tựa đề “Tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam hướng tới phát triển bền vững”. Cuốn sách do PGS. TS. Trần Đình Thiên (Viện Kinh tế Việt Nam thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) chủ biên. Đây là ấn phẩm mới, tập hợp đầy đủ và hệ thống những vấn đề liên quan đến tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam, nội dung cuốn sách được kết cấu thành 4 chương như sau:

Chương 1. Lý luận vai trò của nhà nước và thị trường trong phân bổ nguồn lực và tái cơ cấu nền kinh tế

Thông qua việc trình bày vai trò của Nhà nước và thị trường đối với nguồn lực sản xuất, thị trường và những thất bại của thị trường, vai trò của Nhà nước trong việc khắc phục thất bại của thị trường; Cơ sở lý thuyết về tái cơ cấu nền kinh tế bao gồm: khái niệm cơ bản, nội dung của tái cơ cấu kinh tế, lý thuyết phụ thuộc cơ cấu trong bối cảnh tự do hóa thương mại quốc tế. Nhóm tác giả đã nhấn mạnh đến kinh nghiệm về tái cơ cấu kinh tế ở một số nước khu vực Trung và Đông Âu (thuộc Liên minh Châu Âu), kinh nghiệm cải tổ ngành tài chính - ngân hàng tại Hoa Kỳ, kinh nghiệm của các nước thuộc Châu Á và Nam Mỹ và cho rằng nhà nước có vai trò nòng cốt trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh, với vai trò là một chủ thể với chức năng điều tiết và tạo thuận lợi có hiệu quả, khắc phục sự thất bại của thị trường, tạo một sân chơi bình đẳng cho tất cả các doanh nghiệp và cá nhân và tạo thuận lợi cho việc cung cấp những dịch vụ và cơ sở hạ tầng công thiết yếu. Thành công trong tương lai của Việt Nam trong việc chuyển đổi nhanh chóng thành quốc gia có thu nhập cao sẽ phụ thuộc vào việc tạo thuận lợi cho phát triển kinh tế xã hội tại Việt Nam một cách có hiệu quả. Vấn đề không phải là nhà nước hay thị trường tốt hơn, mà vấn đề là ở chỗ thiết kế sắp xếp thể chế như thế nào cho tốt nhất để đảm bảo rằng nhà nước và thị trường bổ sung cho nhau nhằm đạt được các mục tiêu cốt lõi của chính phủ Việt Nam.

Mặc dù chúng ta có thể học được từ những bài học kinh nghiệm quốc gia và quốc tế quan trọng, nhưng không có một “mô hình tốt nhất” nào có thể được áp dụng tại Việt Nam. Các nhà hoạch định chính sách sẽ cần tiếp tục giám sát và điều chỉnh các thể chế và hệ thống nhằm đáp ứng những nhu cầu cụ thể tại Việt Nam. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế chỉ ra rằng năng lực của nhà nước cần phải được nâng cao nhằm phục vụ tốt hơn sự phát triển của tất cả các thể chế kinh tế thị trường và tạo thuận lợi cho việc phát triển các thị trường nhân tố. Và do năng lực nhà nước (nhân lực và tài lực) là có hạn, cần phải nỗ lực hơn nữa để đảm bảo rằng nguồn lực được phân bổ cho các lĩnh vực và các vấn đề được ưu tiên cao nhất.

Chương 2. Bối cảnh tái cấu trúc nền kinh tế qua các thị trường nhân tố sản xuất

Trên cơ sở phân tích các vấn đề liên quan đến: (i) Thị trường bất động sản (giai đoạn 2001-2003; 2004-2006; 2007-2008; 2009-2011); (ii) Thị trường khoa học và công nghệ (cung/cầu); (iii) Thị trường lao động (cung/cầu, những hạn chế của thị trường lao động, chính sách của Nhà nước đối với thị trường lao động) và (iv) Thị trường vốn (tín dụng ngân hàng, trái phiếu, cổ phiếu), nhóm tác giả đã cho thấy bức tranh của nền kinh tế Việt Nam qua thị trường các nhân tố sản xuất. Thông qua từng thị trường cụ thể, nhóm tác giả đã chỉ rõ được những thành tựu và vấn đề của nền kinh tế được thể hiện qua các thị trường - thành phần cấu tạo nên tổng thể của nền kinh tế và cho rằng: Thứ nhất, đối với thị trường bất động sản: Còn đang phát triển ở trình độ thấp, các thành tố của thị trường chưa hình thành đầy đủ, phụ thuộc nhiều vào nguồn tín dụng từ ngân hàng; Thiếu tính minh bạch; Khó tiếp cận, chi phí phi chính thức cao; chưa có chỉ báo về độ đo chính thức, bị chia cắt từ góc độ địa bàn; thiếu nhiều văn bản quan trọng nhằm điều chỉnh các hoạt động trên thị trường; hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước còn gặp nhiều hạn chế. Thứ hai, thị trường khoa học công nghệ còn tồn tại một số yếu điểm sau: Cung - cầu trên thị trường có quy mô nhỏ bé; Lượng hàng hóa chưa nhiều và không ổn định về chất lượng; nhu cầu đổi mới công nghệ chưa đủ mạnh; các hoạt động hỗ trợ thị trường khoa học - công nghệ còn non trẻ, chưa đáp ứng được đầy đủ yêu cầu của các hoạt động giao dịch trên thị trường… Thứ ba, hạn chế của thị trường lao động còn bị ảnh hưởng bởi những nguyên nhân như: Lực lượng lao động phân bổ không đồng đều, bất hợp lý; chất lượng lao động còn thấp…Thứ tư, thị trường vốn bao gồm cả thị trường tín dụng ngân hàng và chứng khoán có vai trò quan trọng trong việc huy động và phân bổ nguồn vốn của nền kinh tế, tuy nhiên thị trường này luôn phải đối mặt với thách thức đó là tín dụng cao dẫn tới nợ xấu luôn là một trong những vấn đề nổi cộm trong vài năm trở lại đây. Ngoài ra, công tác cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước đã được gắn kết với việc huy động vốn từ công chúng đầu tư, góp phần thúc đẩy nhanh việc sắp xếp khu vực doanh nghiệp nhà nước theo tiến trình cải cách nền kinh tế của Chính phủ và huy động vốn cho ngân sách nhà nước, tạo thành công trong việc góp phần thúc đẩy tăng trưởng quy mô của thị trường vốn...

Chương 3. Tái cấu trúc đầu tư công doanh nghiệp Nhà nước và sản xuất theo hướng xanh hóa nền kinh tế

Trên cơ sở phân tích các vấn đề liên quan đến tái cấu trúc đầu tư công, tái cấu trúc doanh nghiệp Nhà nước và tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh hóa, nhóm tác giả đã nhấn mạnh vào yêu cầu hướng tới tăng năng suất và tăng trưởng xanh; hướng tới tăng năng suất thông qua tính cạnh tranh trên các thị trường, phân tích các nhân tố cản trở hiệu quả để làm rõ vai trò của Chính phủ trong việc tái cấu trúc và đánh giá tác động của tái cấu trúc nền kinh tế giai đoạn 2011-2015 thông qua các tác động đến tổng thể nền kinh tế, đầu tư công, hệ thống ngân hàng thương mại và khu vực doanh nghiệp Nhà nước….

Chương 4. Kiến nghị chính sách

Qua phân tích bối cảnh kinh tế trong và ngoài nước; Quan điểm tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam; Định hướng tái cấu trúc nền kinh tế, nhóm tác giả đã nêu được các kiến nghị chính sách liên quan đến đầu tư công, khuyến nghị chính sách đối với việc tái cấu trúc doanh nghiệp Nhà nước tại Việt Nam; khuyến nghị chính sách liên quan đến ngân hàng thương mại, đến tái cơ cấu các tập đoàn và tổng công ty nhà nước…

Có thể nói, cuốn sách là công trình nghiên cứu công phu nghiêm túc được nhóm tác giả tham khảo, phân tích và tổng hợp dựa các nguồn tư liệu uy tín. Với những nội dung được phân tích sắc sảo, hy vọng cuốn sách sẽ cung cấp nguồn thông tin tham khảo bổ ích cho độc giả, những người quan tâm tới vấn đề này.

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!

Phạm Vĩnh Hà