Dự làm việc cùng Chủ tịch có: TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm; ThS. Nguyễn Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Đảng ủy Viện Hàn lâm; PGS.TS. Phạm Tất Thắng, Trưởng ban Ban Tổ chức - Cán bộ; TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Trưởng ban Ban Tài chính và Quản lý Khoa học; TS. Trần Đình Hưng, Phó Trưởng ban Ban Hợp tác quốc tế; TS. Lê Nam Trung, Chánh Văn phòng Viện Hàn lâm; TS. Hoàng Minh Quân, Thư ký Chủ tịch Viện Hàn lâm.

Phát biểu mở đầu buổi làm việc, Chủ tịch Viện Hàn lâm khẳng định, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam là đơn vị có vị trí đặc biệt trong hệ thống Viện Hàn lâm, vừa là đơn vị có chức năng nghiên cứu – ứng dụng, vừa là không gian lan tỏa các giá trị văn hóa, khoa học và con người Việt Nam đến với công chúng trong nước và quốc tế. Do đó, việc củng cố tổ chức, nâng cao chất lượng hoạt động và tạo đột phá phát triển cho Bảo tàng không chỉ có ý nghĩa đối với riêng đơn vị, mà còn gắn chặt với uy tín và vị thế chung của Viện Hàn lâm.

Báo cáo toàn diện về kết quả và thực trạng

Tại buổi làm việc, PGS.TS. Lê Hải Đăng, Giám đốc Bảo tàng đã báo cáo khái quát những kết quả nổi bật giai đoạn 2022–2025 trong đó nhấn mạnh: Sau khi mở cửa trở lại hậu Covid-19, Bảo tàng từng bước phục hồi mạnh mẽ các hoạt động chuyên môn, trưng bày và phục vụ công chúng. Trong ba năm qua, Bảo tàng đã tổ chức và phối hợp thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng, trong đó: có nhiều trưng bày quốc tế, nổi bật là Phòng trưng bày Văn hóa Hàn Quốc nhân kỷ niệm 30 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam – Hàn Quốc; chỉnh trang, tôn tạo khu kiến trúc ngoài trời với  hơn 10 công trình dân gian; từng bước nâng cao chất lượng các không gian trưng bày trong nhà.

Công tác nghiên cứu khoa học được tăng cường với 01 đề tài Nafosted và 03 đề tài cấp Bộ giai đoạn 2022–2025, tạo nền tảng cho hoạt động sưu tầm, trưng bày và phát huy giá trị di sản. Công tác kiểm kê, bảo quản và số hóa đạt nhiều kết quả với hơn 45.000 ảnh, gần 12.000 hiện vật được kiểm kê, hàng nghìn tư liệu, hình ảnh được số hóa, góp phần từng bước hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý và khai thác khoa học.

Trong lĩnh vực truyền thông, giáo dục và phục vụ công chúng, Bảo tàng đẩy mạnh truyền thông đa nền tảng, tổ chức các chương trình kích cầu, trải nghiệm, trình diễn dân gian, qua đó lượng khách phục hồi ấn tượng: từ 186.000 lượt năm 2022 lên 411.000 lượt năm 2023 và đạt 460.000 lượt năm 2024; riêng năm 2025 đạt khoảng 409.000 lượt, có những ngày thường đón tới 3.500 lượt khách, cho thấy sức hút lớn của không gian văn hóa – kiến trúc ngoài trời.

Hợp tác quốc tế tiếp tục là điểm sáng, với hơn 20 đoàn đối tác trong hai năm 2023–2024, ký kết 3 thỏa thuận hợp tác, triển khai các dự án trưng bày và nghiên cứu, trong đó có dự án “Dòng sông Hồng” với đối tác Pháp, dự kiến ra mắt vào tháng 6/2026.

Bên cạnh những kết quả đạt được, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra các tồn tại, hạn chế liên quan đến: thiếu hụt nhân lực chuyên sâu; số lượng nhiệm vụ khoa học còn ít; cơ sở vật chất và kho bảo quản xuống cấp nghiêm trọng; chuyển đổi số và số hóa dữ liệu còn chậm; mức độ tự chủ tài chính cao (70%) trong khi nguồn thu hạn hẹp; tổ chức Đảng và bộ máy lãnh đạo chưa được kiện toàn, ảnh hưởng đáng kể tới hiệu lực chỉ đạo, điều hành.

Trong phần thảo luận tại Hội nghị, các ý kiến đã tập trung phân tích và thống nhất cao về những vấn đề có ý nghĩa then chốt đối với sự phát triển của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam trong giai đoạn tới. Trọng tâm được đặt vào yêu cầu khẩn trương kiện toàn đội ngũ lãnh đạo và cấp ủy, bảo đảm đủ năng lực, uy tín và tính kế thừa, qua đó nâng cao hiệu lực chỉ đạo, điều hành và giữ vững kỷ cương, đoàn kết nội bộ.

Cùng với đó, các đại biểu nhấn mạnh cần đẩy mạnh nghiên cứu khoa học theo hướng ứng dụng, gắn chặt với hoạt động sưu tầm, trưng bày, bảo tồn và giáo dục công chúng, coi đây là giải pháp căn bản để nâng cao chất lượng chuyên môn và sức lan tỏa của Bảo tàng. Nhiều ý kiến cũng cho rằng, để đáp ứng yêu cầu hội nhập và mở rộng hợp tác quốc tế, Bảo tàng phải ưu tiên phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ cán bộ có trình độ ngoại ngữ, nhất là tiếng Anh, đủ khả năng tham gia các dự án, chương trình hợp tác và giao lưu học thuật với các đối tác nước ngoài.

Chỉ đạo quyết liệt, định hướng chiến lược

Kết luận buổi làm việc, GS.TS. Lê Văn Lợi nhấn mạnh yêu cầu khôi phục và củng cố khối đoàn kết, kỷ cương, vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng và hệ thống quản trị trong Bảo tàng, coi đây là nền tảng then chốt để vượt qua khó khăn và phát triển bền vững. Mọi hoạt động tổ chức – cán bộ, bổ nhiệm, quy hoạch, phân công nhiệm vụ phải tuân thủ nghiêm các quy định của Đảng, pháp luật và quy chế của Viện Hàn lâm, bảo đảm minh bạch, đúng quy trình, đúng tiêu chuẩn.

Chủ tịch Viện Hàn lâm đặc biệt lưu ý việc gắn nghiên cứu khoa học với thực tiễn hoạt động bảo tàng, tránh tình trạng nghiên cứu hình thức, “làm xong để cất tủ”. Các đề tài, nhiệm vụ khoa học phải xuất phát từ nhu cầu trưng bày, giáo dục, bảo tồn và truyền thông, được bố trí kinh phí để triển khai ứng dụng, tạo ra giá trị gia tăng thực chất cho đơn vị và cho xã hội.

Về quản trị và tổ chức, Chủ tịch Viện Hàn lâm yêu cầu phân công – phân cấp – phân quyền rõ ràng, gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả công việc, tăng cường đánh giá định kỳ, giám sát thường xuyên, bảo đảm kỷ cương hành chính và hiệu quả hoạt động. Đồng thời, cần đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ, hình thành lực lượng cán bộ có chuyên môn sâu, ngoại ngữ tốt, tư duy hội nhập, đáp ứng yêu cầu của bảo tàng hiện đại.

Trên bình diện chiến lược, GS.TS. Lê Văn Lợi nhấn mạnh ba trụ cột phát triển của Bảo tàng trong giai đoạn tới: hiện đại hóa cơ sở hạ tầng và kho bảo quản; chuyển đổi số toàn diện; mở rộng hợp tác quốc tế gắn với nâng cao vị thế khoa học – văn hóa. Việc số hóa trưng bày, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản, phát triển các không gian trưng bày trực tuyến được coi là hướng đi tất yếu để Bảo tàng tiếp cận công chúng rộng hơn, trong nước và toàn cầu.

Kết thúc buổi làm việc, GS.TS. Lê Văn Lợi, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm ghi nhận và biểu dương tinh thần trách nhiệm, tâm huyết và những nỗ lực vượt khó của tập thể Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, đồng thời bày tỏ tin tưởng rằng, với quyết tâm tăng cường khối đại đoàn kết, kỷ cương và đổi mới, Bảo tàng sẽ sớm tạo được bước phát triển mới, xứng tầm là trung tâm lưu giữ, bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa các tộc người của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.