Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ

Luật về biểu tình ở Vương quốc Anh

PGS.TS Vũ Công Giao - Ths Hoàng Thị Thu Thuỷ

18/07/2016

Bài viết sau đây cho thấy quyền biểu tình ở Anh cũng không phải là tuyệt đối và có một số luật có thể được sử dụng để quản lý biểu tình. Thực tế là trong những năm gần đây, các đạo luật mới nhằm đối phó với hàng loạt mối đe dọa từ khủng bố đến hành vi chống đối xã hội đã cho phép cảnh sát Anh kiểm soát chặt chẽ hơn các cuộc biểu tình ở nước này.

LUẬT VỀ BIÊU TÌNH CỦA VƯƠNG QUỐC ANH

PGS.TS Vũ Công Giao - Ths Hoàng Thị Thu Thuỷ

Biểu tình hòa bình là một phần quan trọng của một xã hội dân chủ, là hoạt động có truyền thống lâu đời và được tôn trọng ở Vương quốc Anh. Đó là công cụ vận động rất mạnh mẽ của người dân và rất nhiều trong số các quyền và tự do mà người Anh được hưởng ngày hôm nay là nhờ hoạt động biểu tình.

Với ý nghĩa là nền dân chủ lâu đời nhất trên thế giới, khuôn khổ pháp luật và những kinh nghiệm thực tiễn trong việc thực thi các quyền dân sự, chính trị cơ bản, trong đó bao gồm tự do hội họp, biểu tình của Vương quốc Anh luôn là những mô hình tốt cho các quốc gia khác, trong đó có Việt Nam nghiên cứu học hỏi.

Tuy nhiên, bài viết sau đây cho thấy quyền biểu tình ở Anh cũng không phải là tuyệt đối và có một số luật có thể được sử dụng để quản lý biểu tình. Thực tế là trong những năm gần đây, các đạo luật mới nhằm đối phó với hàng loạt mối đe dọa từ khủng bố đến hành vi chống đối xã hội đã cho phép cảnh sát Anh kiểm soát chặt chẽ hơn các cuộc biểu tình ở nước này.

1.  Lịch sử của quyền biểu tình hòa bình ở Anh

Biểu tình đã ăn sâu vào văn hóa chính trị của Anh. Tuy nhiên, trong nhiều thế kỷ, các nhà lập pháp đã chối bỏ ý niệm về quyền biểu tình. Tuy nói rằng người dân được tự do làm bất cứ điều gì mà pháp luật không cấm nhưng trong một thời gian dài Nghị viện Anh vẫn không thừa nhận việc người dân có quyền này, trong khi đã thừa nhận các quyền dân sự, chính trị khác từ rất lâu.

Tình thế này chỉ thay đổi khi nước Anh thông qua Đạo luật Nhân quyền năm 1998 (HRA), tham gia Công ước châu Âu về Nhân quyền (Công ước) vào năm 2000. Công ước ghi nhận quyền biểu tình một cách trực tiếp và gián tiếp thông qua bốn điều khoản, đó là: Quyền hội họp hòa bình (Điều 11); Quyền tự do ngôn luận (Điều 10); Quyền tự do tư tưởng, đạo đức và tôn giáo (Điều 9); Quyền được tôn trọng cuộc sống riêng tư và gia đình (Điều 8). Công ước ràng buộc trách nhiệm tuân thủ của các cơ quan chính phủ và cảnh sát, đồng thời cho phép người biểu tình khiếu nại lên các tòa án về những quyết định và hành động hạn chế biểu tình.

Dù có nhiều thay đổi tích cực, cho đến nay, các tòa án Anh vẫn khá chậm chạp ứong việc bảo vệ các quyền của người biểu tình. Trong khi đó, Quốc hội Anh gần đây đã thông qua một loạt luật mới, bao gồm Đạo luật chống khủng bố năm 2000, Đạo luật tư pháp hình sự và an ninh công cộng năm 2001 và 2003, Đạo luật chống khủng bố, tội phạm và an ninh năm 2001 nhằm gia tăng quyền hạn của cảnh sát trong việc quản lý các cuộc biểu tình. Trong quá khứ, vì lo ngại bị chỉ trích vi phạm nhân quyền, cảnh sát Anh có xu hướng hạn chế sử dụng sức mạnh của họ trong quản lý biểu tình, tuy nhiên, sau sự kiện 11 tháng 9 năm 2001 ở Mỹ và Chiến tranh Iraq, lực lượng cảnh sát ở Anh hiện nay có thể áp dụng các hành động mạnh và trực tiếp hom trong các sự kiện đó.

2.  Khái niệm biểu tình, diễu hành và hội họp

Ở Anh, luật không nêu định nghĩa cụ thể về ‘biểu tình’, nhưng theo quan niệm thì một người có thể tự mình thực hiện ‘biểu tình’. Thực tế là việc một người đàn bà góa bụa đọc danh sách những người lính tử trận tại Iraq ở nơi công cộng cũng đã được xem là ‘biểu tình’.

Đạo luật Trật tự Công cộng Anh (POA) định nghĩa các đoàn biểu tình di chuyển (marches) là các cuộc “diễu hành” (processions), và các cuộc biểu tình không di chuyển (statỉc demonstrations) là “hội họp”. “Diễu hành” được xem là việc một đoàn người cùng di chuyển với nhau dọc theo một tuyến đường. Pháp luật không quy định số lượng người tối thiểu để tạo thành một cuộc diễu hành, vì vậy ngay cả khi chỉ có một vài người đi đến Tòa thị chính để nộp đơn kiến nghị cũng sẽ tạo thành một cuộc diễu hành. POA trao cho cảnh sát quyền hành lớn hơn trước đây trong việc kiểm soát các cuộc diễu hành. Các nhà tổ chức của hầu hết các cuộc diễu hành phải thông báo trước cho cảnh sát. Cảnh sát có thể áp đặt các điều kiện lên cuộc diễu hành hoặc cấm tổ chức sự kiện đó ừong một vài trường hợp. Việc không tuân thủ các quy định này bị xem là hành vi phạm tội hình sự.

3.  Thủ tục tổ chức biểu tình

Không có định nghĩa pháp lý về ban tổ chức các cuộc diễu hành và hội họp. Đối với một diễu hành lớn, ban tổ chức có thể được xác định trước, song đối với một cuộc diễu hành không chính thức, ban tổ chức có thể là bất cứ ai dẫn đầu đoàn diễu hành. Một số cuộc diễu hành diễn ra tự nhiên, không có ban tổ chức.

POA quy định cảnh sát phải được báo trước về hầu hết các cuộc diễu hành chính trị. Cụ thể, ban tổ chức cần thông báo trước về bất cứ cuộc diễu hành nào nếu mục đích để:

•          Thể hiện sự ủng hộ hay phản đối quan điểm hay hành động cùa bất kỳ nhóm nào.

•          Phát động một chiến dịch hay hoạt động nào đó ứong công chúng.

•          Đánh dấu hoặc kỷ niệm một sự kiện nào đó.

Có thể không cần thông báo trước nếu việc đó là bất khả thi. Điều này nhằm cho phép các cuộc diễu hành có thể diễn ra hoàn toàn tự phát, ví dụ, khi một cuộc hội họp biến thành một cuộc diễu hành. Người biểu tình được khuyến khích gọi cho cảnh sát ngay trước khi diễn ra các cuộc diễu hành tự phát để thể hiện sự tôn ừọng và tuân thủ pháp luật.

Cũng không cần thông báo trước nếu diễu hành là đám tang hay sự kiện có tính chất thông lệ, truyền thống, bao gồm cả Lord Mayor's Show tại thành phố London, lễ hội đường phố Notting Hill Camival và các cuộc diễu hành hàng năm khác của địa phương hay của các nhóm tôn giáo có tổ chức. Nêu một cuộc diễu hành được tổ chức thường xuyên (hàng tuần, hàng năm) cùng thời điểm trên cùng một tuyến đường thì sau này cũng không cần phải thông báo trước cho cảnh sát.

Trường hợp cần thông báo, thông báo phải bằng văn bản và phải bao gồm thông tin về: Ngày diễu hành; Thời gian bắt đầu; Các tuyến đường sẽ đi qua; Tên và địa chỉ của người tổ chức.

Văn bản thông báo phải được gửi đến đồn cảnh sát ở khu vực nơi cuộc diễu hành sẽ bắt đầu gửi tận tay hoặc bằng chuyển bưu điện trước ngày tổ chức diễu hành 6 ngày hành chính. Nếu diễu hành được lên kế hoạch trong thời gian ngắn (ít hơn một tuân) thì ban tổ chức cần gửi thông báo đến tận tay cảnh sát vào thời gian sớm nhất có thể.

Ban tổ chức sẽ bị coi là vi phạm nếu: Thông báo không đúng yêu cầu; Ngày, thời gian bắt đầu hoặc tuyến đường khác với trong thông báo.

Trong thực tế, kể từ năm 1987, chỉ có một số ít các vụ truy tố liên quan đến mục này trong POA, một phần vì cảnh sát gặp rất nhiều khó khăn để xác định người tổ chức các cuộc diễu hành. Thậm chí nếu cảnh sát biết người tổ chức, họ cũng có thể biện hộ cho mình nếu chứng minh được một trong hai điều ràng: Họ không biết thông báo đã không được gửi hoặc gửi trễ; hoặc Thời gian bắt đầu hoặc tuyến đường khác so với thông báo vì những lý do ngoài tầm kiểm soát của họ, hoặc sự thay đổi đã được sự đồng ý cùa cảnh sát hay do cảnh sát chỉ đạo.

3.1.  Điều kiện với việc tổ chức diễu hành

Không có gì đảm bảo ràng cảnh sát sẽ cho phép cuộc diễu hành được đề xuất diễn ra theo ý muốn. Cảnh sát nắm quyền lớn ừong việc áp đặt các điều kiện đối với một cuộc diễu hành, và thậm chí có thể cấm cuộc diễu hành đó. Cụ thể, cảnh sát có thể áp đặt các điều kiện liên quan đến tuyến đường, số người tham gia, các loại biểu ngữ hoặc thời gian, hay hạn chế tiếp cận một số nơi công cộng. Tuy nhiên, những điều kiện này phải được ghi rõ bằng văn bản. Theo POA, sau khi cuộc diễu hành bắt đầu, viên cảnh sát có chức vụ cao nhất tại hiện trường có thể áp đặt các điều kiện mà không cần dùng văn bàn nếu như ông ta tin một cách hợp lý rằng cuộc diễu hành có thể dẫn đến: Rối loạn nghiêm trọng trật tự công cộng; Thiệt hại nghiêm ừọng về tài sản; hoặc Gián đoạn nghiêm ừọng sinh hoạt của cộng đồng.

Viên cảnh sát cấp cao đó cũng có thể áp đặt điều kiện nếu tin một cách hợp lý rằng ban tổ chức diễu hành có mục đích đe dọa người khác “nhằm thuyết phục họ đừng làm một hành động họ có quyền làm, hoặc phải làm một hành động họ có một quyền không làm”. Các điều kiện áp đặt phải là những điều mà viên cảnh sát cho là cần thiết để ngăn ngừa rối loạn, phá hoại, đổ vỡ hay sự đe dọa.

Dù vậy, trong trường hợp ban tổ chức có thông báo đầy đủ trước đó, các điều kiện mà cảnh sát áp đặt có thể bị tòa án bác bỏ. Đặc biệt, cành sát không được hành động trái với Công ước châu Âu về nhân quyền và các điều kiện mà họ đưa ra có thể bị bác bỏ với lý do ứái với quy định tại các Điều 10 và 11 của Công ước.

Việc ban tổ chức và những người tham gia diễu hành không tuân thủ các điều kiện được áp đặt hợp lệ và đúng cách của cảnh sát bị coi là hành vi phạm tội hình sự mà có thể bị áp dụng các hình phạt khác nhau.

POA trao cho cảnh sát quyền cấm tất cả hoặc một “loại” diễu hành nào đó ừong một địa phương cho đến ba tháng. Nếu Cảnh sát trưởng cho rằng việc áp đặt các điều kiện cho việc diễu hành là không đủ để ngăn chặn sự rối loạn trật tự công cộng nghiêm trọng thì ông ta có thể áp dụng lệnh cấm. Mặc dù vậy, ở các thành phố khác London, các lệnh cấm chỉ được ban hành khi có sự đồng ý của Trưởng phòng Nội vụ thành phố. Tại London, Cảnh sát trưởng chỉ có quyền ban lệnh cấm với sự đồng ý của Giám đốc Sở Nội vụ.

Lệnh cấm có thể bao quát toàn bộ hoặc một khu vực của thành phố, với tất cả hoặc chỉ riêng với một vài loại diễu hành nhất định (ví dụ, diễu hành kỷ niệm cái chết của một tên khủng bố). Tuy nhiên, lệnh cấm tất cả các cuộc diễu hành thường được áp đặt dù mục đích thực sự của nó là chỉ để ngăn chặn một cuộc diễu hành nào đó. Công thức tiêu chuẩn là cấm tất cả các cuộc diễu hành hơn là chỉ cấm cuộc diễu hành của một nhân vật nào đó”. Lệnh cấm cũng có thể bị bác bỏ nếu không phù hợp với Công ước châu Âu về nhân quyền nhưng việc không tuân thủ lệnh cấm mà được áp đặt đúng cách cũng bị coi là hành vi phạm tội hình sự.

3.2.  Điều kiện với việc tổ chức biểu tình (hội họp)

Không giống như các diễu hành, thường không có yêu cầu phải thông báo trước khi tổ chức một cuộc hội họp, và theo POA, cảnh sát không có quyền hạn cụ thể để kiểm soát việc hội họp. Về nguyên tắc, từ hai người trở lên có thể tạo thành một cuộc hội họp. Nơi công cộng là bất kỳ đường phố nào (bao gồm cả vỉa hè) và bất kỳ nơi nào khác mà công chúng có thể tụ họp được.

Viên cảnh sát cấp cao nhất tại hiện trường có quyền áp đặt các điều kiện với cuộc hội họp nhưng chỉ khi tin tưởng một cách hợp lý rằng: Các điều kiện đó là cần thiết để ngăn ngừa rối loạn trật tự công cộng nghiêm trọng, thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản hoặc sự gián đoạn nghiêm trọng đến sinh hoạt cộng đồng, hoặc Mục đích của những người tổ chức hội họp là để đe dọa người khác.

Theo POA, các điều kiện trên chỉ có thể được áp dụng đối với một cuộc hội họp công khai và liên quan đến: Địa điểm tổ chức hội họp; số người tối đa tham gia cuộc hội họp; Thời gian tối đa của cuộc hội họp.

Cũng lưu ý rằng mặc dù cảnh sát có quyền áp đặt các điều kiện nhưng không có quyền cấm hoàn toàn việc hội họp, vì vậy, nếu các điều kiện được đặt ra nghiêm ngặt đến nỗi không thể thực hiện được việc hội họp theo bất kỳ cách nào (chẳng hạn như hạn chế số người tối đa là 5 người trên một phố đi bộ công cộng và thời gian tối đa là 5 phút), thì đó thực chất là một lệnh cấm và bị coi là không hợp pháp. Việc cảnh sát áp đặt những điều kiện nghiêm ngặt quá mức cũng có thể bị coi là một hành vi vi phạm quyền hội họp hoà bình theo Điều 11 của Công ước châu Âu về nhân quyền.

3.3,  Điều kiện với việc tổ chức biểu tình ở vùng lân cận toà nhà Quốc hội

Đạo luật về các tội phạm nghiêm trọng có tổ chức và cảnh sát năm 2005 (SOCPA) quy định các quy tắc mới điều chỉnh các cuộc biểu tình ở vùng lân cận toà nhà Quốc hội, bao gồm khu vực Whitehall, một vài phần của Ngân hàng miền Nam, Westminster và cả Quảng trường Quốc hội, trừ quảng trường Trafalgar.

Cảnh sát trưởng London phải cho phép biểu tình ở khu vực lân cận toà nhà Quốc hội nếu có thông báo, tuy nhiên ông ta có thể áp đặt điều kiện nếu cần thiết để tránh tình trạng: Mất trật tự công cộng nghiêm trọng; Hư hại tài sản nghiêm trọng; Làm gián đoạn đời sống cộng đồng; Nguy hiểm đến an ninh hoặc sức khỏe và an toàn; Cản trở hoạt động của Quốc hội hoặc cản ữở người khác ra vào Quốc hội.

Như vậy, ở khu vực lân cận toà nhà Quốc hội, cảnh sát London có quyền lực mạnh hơn trong việc áp đặt những điều kiện với biểu tình so với ở những khu vực khác của thành phố. Ngoài ra, những điều kiện có thể bị áp đặt thường rất rộng: ngoài số lượng, địa điểm và thời gian, còn bao gồm cả những vấn đề như kích cỡ các biểu ngữ, độ ồn hoặc các điều kiện tương tự khác mà Cảnh sát trưởng London cho là cần thiết. Loa phóng thanh hoặc việc hô khẩu hiệu lớn cũng hoàn toàn bị cấm trong khu vực này.

3.4.  Điều kiện với việc tổ chức cuộc họp công cộng (public meetings)

Cuộc họp công cộng là cuộc họp mở để quần chúng tham dự, có hoặc không mất tiền. Dinh thự tư nhân, hội trường thành phố, nhà thờ, sân vận động, quán rượu.., đều có thể trở thành địa điểm tổ chức các cuộc họp công cộng. Cuộc họp công cộng không quy định số lượng người tham dự và không buộc phải quảng bá hay bán vé rộng rãi.

Với các cuộc họp công cộng tại những cơ sở tư nhân, người tổ chức cần tuân thủ những điều kiện sử dụng các cơ sở đó, bao gồm các quy định về hỏa hoạn, an toàn và trật tự. Những người phục vụ cần ăn mặc để dễ nhận biết, nhưng không nhất thiết phải mặc đồng phục. Họ không được đảm nhiệm các chức năng của cảnh sát hoặc dùng vũ lực để thúc đẩy mục tiêu chính trị (những hành động này bị coi là bất hợp pháp). Họ chỉ có thể hỗ trợ việc tham dự của công chúng và kiểm soát rối loạn, bao gồm việc đuổi những người tham gia có hành động gây rối.

Sẽ là phạm tội theo Luật về các cuộc họp công cộng năm 1908 nếu cố gắng giải tán một cuộc họp công cộng đúng luật bàng hành động gây rối hoặc xúi giục người khác gây rối. Hình phạt tối đa là bỏ tù sáu tháng và/hoặc khoản tiền phạt 1.000 bảng Anh. Nếu nhân viên cảnh sát có mặt nghi ngờ một người đang cố gắng làm gián đoạn cuộc họp thì theo yêu cầu của chủ tọa, nhân viên cảnh sát có thể hỏi tên và địa chỉ của người đó, trong trường hợp người đó không tuân thủ yêu cầu sẽ bị cho là phạm luật (hình phạt tiền tối đa là 200 bảng Anh).

Nếu có sự gián đoạn hoặc gây rối nghiêm trọng thi cảnh sát có quyền yêu cầu người gây rối phải rời khỏi cuộc họp, đe dọa bắt giữ nếu người đó không tuân thù yêu cầu, hoặc có thể bắt giữ người đó với lý do vi phạm Điều 4 hoặc Điều 5 POA.

Mọi cuộc họp có từ hai người trở lên tham dự trong bầu khí mở hoàn toàn hoặc một phần đều được gọi là ‘cuộc họp công cộng’ và phải tuân thủ các quy định của POA. Nếu cuộc họp đó có từ 20 người tham dự trở lên và được tổ chức trong khu đất không được sự cho phép của chủ sở hữu thì có thể bị coi là cuộc họp phạm pháp và có thể bị cấm. Các quan chức cảnh sát có thể mặc thường phục khi tham dự các buổi họp chính trị để thu thập tin tức mà không cần có giấy phép.

3.5.  Điều kiện với việc tổ chức buổi họp vận động bầu cử (election meetings)

Đạo luật về Sự hiện diện của người tham dự năm 1983 có những quy định đặc biệt đối với các cuộc họp công cộng được tổ chức trong thời gian các cuộc bầu cử địa phương hoặc quốc gia. Tất cả các ứng viên đều có quyền sử dụng miễn phí các phòng trong các cộng đồng; Nguy hiểm đến an ninh hoặc sức khỏe và an toàn; Cản trở hoạt động của Quốc hội hoặc cản ữở người khác ra vào Quốc hội.

Như vậy, ở khu vực lân cận toà nhà Quốc hội, cảnh sát London có quyền lực mạnh hơn trong việc áp đặt những điều kiện với biểu tình so với ở những khu vực khác của thành phố. Ngoài ra, những điều kiện có thể bị áp đặt thường rất rộng: ngoài số lượng, địa điểm và thời gian, còn bao gồm cả những vấn đề như kích cỡ các biểu ngữ, độ ồn hoặc các điều kiện tương tự khác mà Cảnh sát trưởng London cho là cần thiết. Loa phóng thanh hoặc việc hô khẩu hiệu lớn cũng hoàn toàn bị cấm trong khu vực này.

3.6,  Điều kiện với việc tổ chức buổi họp vận động bầu cử (election meetings)

Đạo luật về Sự hiện diện của người tham dự năm 1983 có những quy định đặc biệt đối với các cuộc họp công cộng được tổ chức trong thời gian các cuộc bầu cử địa phương hoặc quốc gia. Tất cả các ứng viên đều có quyền sử dụng miễn phí các phòng trong các trường học địa phương và các cơ sở công cộng khác để tổ chức các cuộc họp công khai để vận động bầu cử. Theo quy định của đạo luật nêu trên, hành vi phá rối hoặc xúi giục người khác phá rối buổi họp vận động bầu cử bị coi vi phạm pháp luật và có thể chịu phạt với mức phạt đến cấp 5 (hiện tại là 5.000 bảng Anh). Nếu nhân viên cảnh sát có mặt có lý do nghi ngờ một người đang dự định làm gián đoạn buổi họp thì theo yêu cầu của người chủ tọa, nhân viên đó có thể hỏi tên và địa chỉ của người bị tình nghi và nếu không cung cấp được thông tin theo yêu cầu thì người bị tình nghi thể bị phạt tối đa đến 200 bảng Anh.

3.6.  Điều kiện với việc tổ chức cuộc họp riêng (Private Meetings)

Cuộc họp được coi là riêng nếu các thành viên công chúng không được tham dự tự do mà chỉ dành cho một số đối tượng nhất định (ví dụ, buổi họp của tổ chức công đoàn hoặc một đảng phái chính trị..). Buổi họp riêng vẫn mang tính riêng tư cho dù được tổ chức tại một tòa nhà công cộng. Người tổ chức có thể từ chối cho phép vào hoặc yêu cầu một người không thuộc thành phần tham gia ra khỏi nơi họp. Các vấn đề về buổi họp riêng tư do điều lệ của tổ chức liên quan quy định, hoặc do nhà tổ chức quy định, ví dụ như về số lượng người tham gia, địa điểm, thời gian... Nếu nhà tổ chức không mời, cảnh sát cũng không có quyền vào dự các buổi họp riêng và có thể bị yêu cầu ra ngoài trừ khi họ có mặt để ngăn chặn những hành vi làm mất trật tự, an ninh.

3.7.  Điều kiện với việc tổ chức lập hàng rào (hay phong toả - Picketìng)

Trong hơn một thế kỷ, các tổ chức công đoàn và các nhóm công nhân đã sử dụng biện pháp lập hàng rào (trước hoặc bao vây một khu vực nào đó) như là một phương tiện gây sức ép để đòi quyền lợi của người lao động và cải thiện điều kiện làm việc. Trong những năm gần đây, biện pháp này cũng được các nhóm biểu tình sử dụng để thu hút sự chú ý của công chúng với quan điểm của mình, ví dụ như lập hàng rào ở nơi có các chính trị gia tham dự hay bên ngoài trụ sở cùa các cơ quan công quyền...

Luật của Anh có quy định đặc biệt xử lý hoạt động lập hàng rào mà liên quan đến tranh chấp lao động, tuy nhiên, phần lớn các hoạt động này đều được coi là hợp lệ trừ khi làm cản trở giao thông trên đường cao tốc hoặc có mục đích để đe dọa một ai đó.

Theo Đạo luật về Công đoàn và Quan hệ Lao động năm 1992, hành vi lập hàng rào để giải quyết một tranh chấp lao động một cách hòa bình được bảo vệ. Tuy nhiên, các chủ sử dụng lao động ngày càng tiếp cận nhiều hơn với các tòa án để hạn chế hiệu lực của biện pháp này. Tòa án có thể ban hành lệnh cấm lập hàng rào nếu như nó được tổ chức không phải ở nơi làm việc cùa một số hoặc tất cả những người biểu tình, hoặc không mang tính chất hòa bình. Vi phạm lệnh cấm của tòa án có thể bị phạt tiền rất nặng. Ngoài ra, tòa án còn có thể hạn chế vị trí, số lượng người biểu tình và áp đặt các điều kiện về hành vi của họ.

Luật pháp không quy định cụ thể số lượng người biểu tình cần là bao nhiêu trong các vụ tranh chấp lao động, nhưng theo một quy tắc hoạt động của chính phủ thì số lượng người biểu tình tại bất kỳ lối vào nơi làm việc nào cũng không được quá sáu người. Trong thực tế, toà án có xu hướng thiết lập giới hạn cao hơn số lượng hạn chế là sáu người. Trong các trường hợp khác, cảnh sát có thẩm quyền rộng để hạn chế số lượng người biểu tình nếu cho ràng cần phải ngăn chặn những hành động bạo lực hoặc việc làm tắc nghẽn đường cao tốc.

Cảnh sát có quyền kiểm soát và bất giữ những người biểu tình lập hàng rào có các hành vi vi phạm như:

•         Gây tắc nghẽn ừên đường cao tốc do có quá nhiều người biểu tình, kể cả khi họ đang di chuyển, hoặc một người biểu tình cố ép buộc một lái xe phải dừng lại và nghe theo anh ta.

•         Cản trở cảnh sát - ví dụ, từ chối tuân theo các hướng dẫn đúng pháp luật khi cảnh sát đang thực hiện ngăn chặn những hành vi gây rối trật tự công cộng.

•          Sử dụng các từ ngữ hoặc hành vi đe dọa, lăng mạ hoặc xúc phạm.

•         Có những hành động mất trật tự có khả năng gây hỗn loạn, hoảng sợ và nguy hiểm.

•         Những hành vi xâm phạm nghiêm trọng khác.

3.8.  Điều kiện về việc tổ chức quyên góp, rải truyền đơn, làm đơn kiến nghị và bán báo trên phố

Pháp luật cho phép tổ chức quyên góp tiền cho các mục đích từ thiện. “Các mục đích từ thiện” là bất kỳ mục đích nhân đức hay bác ái nào, trong đó bao gồm việc giảm nghèo hoặc nâng cao, cải thiện tôn giáo hay giáo dục trong nước hay nước ngoài, nhưng không bao gồm việc gây qũy cho một đảng hoặc một chiến dịch chính trị. Tuy nhiên, các luật liên quan đến những vấn đề này rất mâu thuẫn và được cảnh sát áp dụng một cách không nhất quán.

Trên thực tế không cần phải xin cấp phép cho việc rải truyền đơn hoặc thu thập chữ ký cho cho đơn kiến nghị, tuy nhiên truyền đom phải có tên và địa chỉ của cơ sở in. Luật quy định những giới hạn về địa điểm được rải truyền đơn. Cảnh sát có thể yêu cầu hoặc ép buộc người rải truyền đơn dời đi nếu họ gây ra ách tắc, cản trở giao thông. Việc rải những truyền đơn có nội dung đe dọa hoặc xúc phạm hay có mục đích kích động hận thù, kỳ thị chủng tộc bị coi là phạm pháp.

Một đơn kiến nghị gửi đến Quốc Hội phải được kiểm soát theo các quy tắc đặc biệt và phải có ngôn ngữ diễn đạt phù hợp. Việc dán áp phích tại nơi công cộng là hợp pháp, miễn là đáp ứng các điều kiện: Được sự đồng ý của chù sở hữu pa-nô, hàng rào hoặc bức tường mà áp phích được dán lên; Áp phích có diện tích không quá 6 feet (khoảng 182 cm2); Áp phích chỉ được quảng bá cho một sự kiện phi thương mại, bao gồm các sự kiện mang tính chính trị, giáo dục hay xã hội.

Người trên 18 tuổi có thể bán báo trên phố hoặc đến từng nhà, miễn là việc này nhằm mục đích gây quỹ từ thiện. Nếu vì lợi nhuận, việc này sẽ được xem là kinh doanh trên phố hoặc bán hàng rong (trường hợp đến từng nhà) và phải được cấp phép.

3.9.  Điều kiện với việc tổ chức biểu tình trên đường cao tốc và đất của tư nhân

Luật cho phép sử dụng đường cao tốc để tổ chức các cuộc hội họp một cách hòa bình. Tuy nhiên, nếu việc này gây cản trở bất hợp lý giao thông trên đường cao tốc thì bị xem là vi phạm hĩnh sự. Cảnh sát có quyền cấp phép cho những buổi hội họp ở đường cao tốc và sử dụng quyền này để không cho người biểu tình ngồi trên đường, không để người biểu tình diễu hành đi ra khỏi tuyến đường mà cảnh sát đã cho phép đi, kiểm soát người biểu tình để bảo đảm an ninh, trật tự trên đường cao tốc.

Hành vi gây cản trở trên đường cao tốc được hiểu là chiếm một phần đường cao tốc, không nhất thiết là thực tế có ngăn cản sự di chuyển của người nào đó hay không. Vi phạm có thể được xét xử tại toà án và mức phạt cao nhất là phạt tiền mức 3 (hiện tại là 1.000 bảng Anh).

Hội họp có thể được tổ chức trên các khu đất tư nhân nhưng phải xin phép chủ đất. Nếu biểu tình trên khu đất tư nhân mà không có sự cho phép của chủ đất sẽ bị xem là hành vi xâm phạm tài sản riêng. Xâm phạm tài sản riêng vừa là vi phạm hình sự vừa là vi phạm dân sự.

Hành vi xâm phạm được xem là nghiêm ữọng khi vừa xâm nhập vào khu đất, vừa có ý định đe dọa, gây rối hoặc cản trở hoạt động ở khu đất đó. Theo Mục 68 Luật Tư Pháp Hình Sự và Trật Tự Công Cộng năm 1994, người xâm phạm sẽ bị cảnh sát áp giải ra khỏi khu đất, nếu chống lại hoặc quay trở lại khu đất đó trong vòng 3 tháng kể từ khi bị áp giải sẽ bị xem là vi phạm hình sự.

Theo Bộ luật về Trật Tự Công Cộng năm 1986, nếu cảnh sát trưởng cho rằng có nguy cơ các nhóm xâm phạm gây ra gián đoạn nghiêm trọng sinh hoạt của cộng đồng và có thể gây nguy hiểm đối với các công trình và di tích quan ữọng trong một khu vực cụ thể, ông có thể yêu cầu hội đồng địa phương ban lệnh cấm tất cả các nhóm xâm phạm. Quy định này đã được bồ sung vào POA những năm 1990. Việc không tuân theo lệnh này bị xem là vi phạm pháp luật.

4.  Các trường hợp vi phạm và xử lý

4.1.  Xâm nhập vào các địa điểm được xác định và quấy rầy (Harassment)

SOCPA quy định những hành vi phạm tội mói liên quan đến việc xâm nhập vào một địa điểm quan trọng được xác định (designated sites) nhằm đối phó với tình trạng người biểu tình xâm phạm vào các tài sản của Hoàng gia (ví dụ như vụ những người biểu tình thuộc nhóm Fathers4Justice đã leo lên Cung điện Buckingham). Tuy nhiên, ngoài các cơ sở của Hoàng gia, luật này cũng cho phép Bộ trưởng Ngoại giao chỉ định bất kỳ địa điểm nào khác mà cho là cần bảo vệ đặc biệt vì lợi ích của an ninh quốc gia, ví dụ như các đại sứ quán, các hội chợ vũ khí, các căn cứ quân sự, hoặc các tòa nhà chính phù.

Luật Bảo vệ khỏi sự quấy rầy năm 1997 (PHA) được ban hành đầu tiên là để đối phó với những “kẻ bám đuôi”. Tuy nhiên, nó cũng được sử dụng để chống lại những người biểu tình. Theo Mục 1 của PHA, một người sẽ bị coi là có hành vi phạm tội nếu tham gia một loạt hành vi quấy rầy. Hành vi quấy rầy không được quy định cụ thể, nhưng bao gồm việc gây “nỗi sợ hãi và nguy hiểm”, có thể bằng chữ viết hoặc lời nói. Với 2 hành vi trở lên sẽ được coi là một chuỗi hành vi.

Vì thế, một đám đông người biểu tình phản đối một công ty hay một quan chức nhà nước có thể bị coi là gây ra “nỗi sợ hãi và sự nguy hiểm”, trừ khi người tham gia biểu tình chứng minh được rằng ữong trường hợp đó hành vi cùa họ là hợp lý. Thông thường, những người biểu tình viện dẫn Công ước châu Âu về nhân quyền (Điều 11 về tự do hội họp; Điều 10 về tự do ngôn luận) trong tình huống này.

SOCPA mở rộng thêm các định nghĩa về quấy rầy liên quan đến việc thuyết phục người khác làm điều gì mà họ được quyền không làm hoặc không làm một điều gì đó mà họ có quyền làm. Quy định này thường được các công ty và tổ chức sử dụng để chống lại những người biểu tình, với lập luận ràng người biểu tình đang quấy rầy một số nhân viên của họ. Tuy nhiên, cũng giống như trường hợp trên, người biểu tình thường bảo vệ tính hợp lý của hành động của họ bàng cách viện dẫn các quyền trong Công ước châu Âu về nhân quyền.

4.2. Các quyền khác của cảnh sát để kiểm soát biểu tình

Cùng với các quyền về trật tự công cộng mà cảnh sát có sử dụng để kiểm soát các đoàn diễu hành và các cuộc hội họp, cảnh sát Anh còn có một loạt quyền khác để kiểm soát biểu tình.

Thứ nhất, quyền ngăn chặn và khám xét

Cảnh sát không có quyền tự tiện ngăn chặn và khám xét người dân. Do đó, khi ngăn chặn và khám xét một người biểu tình, họ phâi chứng minh là có cơ sở cho việc đó. Có nhiều luật nêu cơ sở cho phép ngăn chặn và khám xét nhưng phần lớn chi được áp dụng khi cảnh sát có ‘nghi vấn hợp lý’. Điều này bao gồm quyền khám xét một cá nhân để tìm các loại thuốc bị cấm theo Đạo luật về Lạm dụng thuốc năm 1971; quyền khám xét để tìm các mặt hàng bị cấm hoặc bị lấy ứộm theo Đạo luật Cảnh sát và Bằng chứng phạm tội (PACE)... Nhưng một số luật gần đây đã trao cho cảnh sát quyền ngăn chặn và khám xét một người mà không cần cho thấy nghi vấn hợp lý, cụ thể là Đạo luật chống khủng bố năm 2000 và Đạo luật Tư pháp hình sự và Trật tự công cộng năm 1994. Cảnh sát đang áp dụng rộng rãi các luật này để ngăn chặn và khám xét người biểu tình.

Cụ thể, mục 44 của Đạo luật chống khủng bố năm 2000 cho phép cảnh sát trưởng xác định một khu vực ữong đó các sĩ quan cảnh sát có thể ngăn chặn và lục soát các phương tiện đi lại, người lái xe, hành khách, người đi bộ và bất kỳ thứ gì được mang bởi người đi bộ nhằm mục đích tìm kiếm các đồ vật có thể dùng để tấn công khủng bố mà không cần phải có bất kỳ cơ sở nghi vấn nào về sự hiện diện của các đồ vật đó. Việc không tuân thủ, ngăn chặn hoặc/và cản trở cảnh sát thực hiện việc này bị coi là một tội hình sự. Hiện tại, toàn bộ Luân Đôn đã được chỉ định là khu vực áp dụng mục 44 của Đạo luật chống khủng bố năm 2000.

Theo Mục 60 của Đạo luật tư pháp hình sự và ữật tự công cộng năm 1994, một sĩ quan cảnh sát thuộc cấp thanh tra hoặc cao hơn có thể phát hành một văn bản cho phép khám xét bổ sung trên cơ sở niềm tin họp lý ràng các sự cố có tính bạo lực nghiêm trọng có thể sẽ xảy ra, hoặc có người đang mang theo công cụ nguy hiểm hay vũ khí nóng trong khu vực. Nhưng lệnh này chỉ áp dụng với người đi bộ và phương tiện đi lại tại một vùng nhất định, trong khoảng thời gian không quá 48 tiếng đồng hồ mỗi lần ban hành.

Khi có sự cho phép chính thức, bất kỳ cảnh sát viên nào mang đồng phục đều có thể chặn và khám xét bất kỳ người đi bộ hoặc bất kỳ đồ vật nào mang bởi người đi bộ, hoặc bất kỳ phương tiện đi lại nào hay bất kỳ ai bên trong, để tìm kiếm vũ khí nóng và dụng cụ nguy hiểm, và có thể thu giữ bất kỳ đồ vật nào như thế nếu tìm được. Hơn nữa, cảnh sát có thể yêu cầu một người bỏ đi bất kỳ đồ vật nào mà họ tin rằng người đó mang chỉ để nhằm mục đích che đậy nhân dạng mà không cần có nghi vấn hợp lý nào trước đó.

Thứ hai, quyền ngăn chặn hành vi gây rối trật tự công cộng

Một hành vi gây rối trật tự công cộng chưa phải là một tội hình sự, nhưng một sĩ quan cảnh sát hay bất kỳ cá nhân nào khác đều có quyền tạm giữ người thực hiện hành vi nếu có cơ sở hợp lý để tin rằng nghi can đang hoặc có khả năng gây rối trật tự công cộng.

Thứ ba, quyền ngăn chặn hành vi chống xã hội

Cảnh sát có thể ban hành các ASBO (Các lệnh về hành vi chống xã hội) để cấm một cá nhân không được tham gia một hoạt động cụ thể hay đi vào một khu vực cụ thể. Điều kiện duy nhất phải căn cứ vào khi quyết định áp đặt một lệnh ASBO là cá nhân đó đã có hành động hoặc có khả năng lớn sẽ gây ra hành động quấy rầy một người khác. Không tuân thủ lệnh ASBO bị xem là một tội hình sự.

Dù vậy, cho đến nay mới có một lệnh ASBO được áp dụng đối với một người biểu tình ôn hòa, nhưng bị toà án bác vì cho rằng không thích hợp khi áp đặt lệnh đó, do luật quy định rằng các lệnh này được dùng để chống lại hành vi “ngu ngốc và đáng sợ” mà bị cáo không có hành vi nào như vậy. Tuy nhiên, toà án cũng cảnh báo rằng quyền biểu tình không được xem là quan ữọng hơn quyền sử dụng đường cao tốc của người khác, và quyền của sĩ quan cảnh sát ừong thực hiện nhiệm vụ là có thể áp dụng lệnh ASBO với những người tham gia biểu tình hành vi gây sợ hãi cho cộng đồng.

Thứ tư, quyền giải tản biểu tình

Mục 30 của Đạo luật chống xã hội năm 2003 cho phép sĩ quan cảnh sát cấp cao trao quyền cho các sĩ quan khác ra lệnh giải tán biểu tình khi có bằng chứng tin rằng quần chúng đang bị sợ hãi, quấy rối, hay lo âu do hành vi của người biểu tình. Một khi được phép, các sĩ quan cảnh sát có thể ra lệnh cho người biểu tình phải rời khỏi khu vực và giải tán. Việc chống lại lệnh giải tán có thể bị truy tố về hình sự.

Tài liệu tham khảo:

1.      The UK Human Rights Act 1998

2.      The UK Anti-Terrorism Act 2000

3.  The UK Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001

4.  The UK Criminal Justice and Police Act 2001

2.      The UK Criminal Justice Act 2003

3.      The UK Serious Organised Crime and Police Act 2005

4.      The UK Public Order Act 1986

5.      The UK Criminal Justice and Public Order Act 1994

6.      The UK Representation of the People Act 1983

7.      The UK Trade Union and Labour Relations Act 1992

8.      the UK Criminal Damage Act 1971

9.      The ƯK Protection from Harassment Act 1997

10.  The UK Serious Organised Crime and Prevention Act 2005

11.  The UK Misuse of Drugs Act 1971

12.  The UK Terrorism Act 2000

13.  The UK Anti Social Behaviour Act 2003

14.  The European Convention on Human Rights 1948

15.  The Right to Peaceíul Protest (http://www.civilrightsmovement.co.uk/right- peaceful-protest.html)