Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ

Các yếu tố để quyết định lựa chọn mô hình cơ quan nhân quyền quốc gia

PGS.TS. Hoàng Văn Nghĩa

21/07/2016

Hà Nội, ngày 22-23/04/2015

CÁC YẾU TỐ ĐỂ QUYẾT ĐINH LỰA CHỌN MÔ HÌNH CƠ QUAN NHÂN QUYỀN QUỐC GIA

PGS.TS. Hoàng Văn Nghĩa

Phó Viện trưởng, Viện Nghiên cứu Quyền con người

I. Các đặc trưng mô hình CQNQQG

II. Các yếu tố quyết định lựa chọn

III. Mô hình gợi ý đối với Việt Nam

I. Đặc trưng cơ bản về tổ chức của cơ quan nhân quyến quốc gia (theo Paris Principles)

1)   Thứ nhất, là một cơ quan độc lập được thành lập theo đạo luật của Quốc hội/Nghị viện (độc lập khỏi bất cứ nhánh quyền lực nào của nhà nước);

2)   Thứ hai, về tổ chức và cơ cấu thành phần phải mang tính đại diện rộng rãi mọi tầng lớp xã hội;

3)   Thứ ba, độc lập về tài chính (tài chính được phân bổ theo quyết định của Nghị viện/Quốc hội, chứ không phải do Chính phủ);

4)   Thứ tư, độc lập về nhân sự (quy trình lựa chọn, bổ nhiệm độc lập, được trao thẩm quyền độc lập

Đặc trưng cơ bản về hoạt động, chức năng

1.    Tư vấn chính sách và pháp luật liên quan đến lĩnh vực nhân quyền cho Quốc hội/Nghị viện hoặc Chính phủ

2.    Thực hiện và giám sát việc thực hiện các Đạo luậưluật liên quan đến bảo vệ và thúc đẩy quyền con người (chẳng hạn, Luật về Phân biệt đối xử, Luật Người Khuyết tật, Luật Nhân quyền,...)

3.    Tiến hành điều ừa, điều trần những vụ việc cáo buộc vi phạm nhân quyền được đệ ừình bởi công dân, các cá nhân hay các nhóm xã hội có liên quan

4.    Giáo dục, tuyên truyền và phổ biến quyền con người cho các chủ thể nghĩa vụ (thực hiện quyền) và chủ thể thụ hường quyền.

Đặc trưng cơ bản về hoạt động, chức năng

5. Giám sát việc thực hiện các điều ước quốc tế về quyền con người (như tham gia vào quá trình tiến hành soạn thảo, đệ trình báo cáo quốc gia)

6.    Xây dựng các chương trình hành động quốc gia về nhân quyền, chịu trách nhiệm tham gia thực hiện, giám sát việc thực hiện các chương trình hành động về nhân quyền trên phạm vi toàn quốc

7.    Điều phối, hợp tác và phối hợp , kết nối, cũng như là một kênh đối thoại, giữa nhà nước, các lực lượng thị trường, tổ chức xã hội dân sự với người dân; đồng thời hợp tác quốc tế trên lĩnh vực giáo dục, nghiên cứu khoa học và trao đồi kỹ thuật về quyền con người.

CÁC YẾU TỐ

2.1.     Yếu tố chính trị:

■ Chính trị

■ Cam kết chính trị

■ Thể chế chính trị

2.2.   Yếu tố pháp luật:

•    Hiến pháp

•    Luật

* Sắc lệnh của Tổng thống/Chủ tịch nước

2.3.     Yếu tố văn hóa:

•   Văn hóa chính trị

•   Văn hóa pháp lý

•   Văn hóa quyền con người

2.4. Yếu tố kinh tế:

•    Sự phát triển tất yếu của nền kinh tế thị trường

•    Tài chính/nguồn lực

2.5.   Yếu tố xã hội:

•   Ý chí và nguyện vọng của nhân dân

•   Đòi hỏi của dân chúng

•   Sự đồng thuận xã hội

* Sự trỗi dậy của các phong trào xã họi và TCXH (CSOs)

2.6.   Yếu tố hội nhập và hợp tác quốc tế:

•  Hội nhập quốc tế (ASEAN, ASEM, APEC, IPU, ..)

* Hợp tác quốc tế trong thực hiện QCN

III. MÔ HÌNH GỢI Ý CHO VIỆT NAM

3.1.   Phương án 1: Thành lập cơ quan Thanh tra Quốc hội về nhân quyền.

3.2.   Phương án 2 : Thành lập ủy ban nhân quyền quốc gia.

3.3.  Phương án 3 : Thành lập Hội đồng nhân quyền quốc gia.

3.4. Phương án 4: Viện nhân quyền quốc gia