Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ

Cơ hội và thách thức trong quan hệ Việt Nam - Myanmar trong các năm tới

Hla Myint

26/07/2016

Hà Nội, ngày 8/12/201

 HỘI VÀ THÁCH THỨC TRONG QUAN HỆ VIỆT NAM - MYANMAR TRONG CÁC NĂM TỚI

Hla Myint

1.    Bài tham luận của tôi trước tiên sẽ xem xét mối quan hệ hiện tại giữa Việt Nam và Myanmar, đồng thời đề cập tới những cơ hội và thách thức của mối quan hệ này trên lĩnh vực chính trị và kinh tế. Mối quan hệ được nhìn nhận từ khía cạnh Myanmar, nơi những thay đổi về chính trị và kinh tế đang diễn ra nhanh chóng. Do mối quan hệ về kinh tế đang diễn ra mạnh mẽ hơn trong quan hệ của hai nước, bài tham luận sẽ tập trung nhiều về kinh tế hơn ỉà chính trị.

2.   Myanmar và Việt Nam thiết lập mối quan hệ cấp Đại sứ đầu tiên vào tháng 5/1975 và từ đó, mối quan hệ đã được củng cố qua các chuyến thăm giữa lãnh đạo hai nước cũng như thông qua cơ chế tham vấn giữa Bộ Ngoại giao và những cơ chế như ủy ban liên chính phủ Việt Nam - Myanmar và Tiểu ban Thương mại. Việt Nam luôn ủng hộ Myanmar tại khu vực và quốc tế. ASEAN, các Diễn đàn khu vực như Diễn đàn chiến lược hợp tác kinh tế Ayeyawady - Chao Phraya - Mekong (ACMECS) và cơ chế hợp tác Campuchia - Lào - Myanmar - Việt Nam là nơi mà hai nước đã điều phối và hợp tác về những lợi ích chung và những vấn đề cùng quan tâm. Vì các lý do đó, mối quan hệ song phương giữa VN và Myanmar được đánh giá là gần gũi và thân thiết.

3.    Gần đây, mối quan hệ này được tăng cường mạnh mẽ thể hiện ở những chuyến thăm của các lãnh đạo cao nhất của cả hai nước.

4.    Tổng thống Myanmar U Thein Sein, hai Chủ tịch Quốc hội và Tướng Min Aung Hiaing - Tổng Tham mưu trường đã thăm Việt Nam. Tương tự, các lãnh đạo Việt Nam cũng thăm Myanmar. Chuyến thăm của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng, hai chuyến thăm của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhân Kỳ họp thứ 4 Tiểu Vùng sông Mekong mở rộng và Hội nghị ASEAN lần thứ 25, những chuyến thăm của Phó Thủ tướng, Bộ Trưởng ngoại giao là những chuyến công du rất đáng lưu ý. Trong khuôn khổ các chuyến thăm, lãnh đạo hai nước cam kết mở rộng mối quan hệ hiện tại. Những cam kết này tạo ra những cơ sở về chính trị cho các doanh nghiệp Việt Nam có thể thực hiện các cam kết đó.

QUAN HỆ CHÍNH TRỊ

5.   Lần đầu tiên sau 20 năm, Myanmar tổ chức bầu cử Quốc hội và Chính phủ hiện tại đã tuyên thệ vào ngày 30 tháng 3 năm 2011. Từ đỏ, Chính phù Myanmar đã tiến hành các bước cải cách trong nước để thúc đẩy dân chủ và hội nhập vào cộng đồng quốc tế. Bước đi quan trọng nhất là việc trả tự do cho Daw Aung San Suu Kyi cũng như một số tù nhân chính trị dẫn tới việc Min Ko Naing và Ko Ko Gyi - những tù nhân chính trị nổi tiếng được thả. Hành động đáng lưu ý nhất về mặt đối ngoại là việc đình chi xây đựng đập Myitsone, dự án được tài trợ bởi Trung Quôc, theo yêu cầu của người dân.

6.    Chuyến thăm đầu tiên của Ngoại trường Mỹ Hillary Clinton tới Myanmar vào tháng 12 năm 2011 cho thấy nỗ lực của Myanmar gia nhập cộng đồng quốc tế bắt

đầu rõ nét hơn. Trong cuộc bầu cử bổ sung vào tháng 4 năm 2012, đảng đối lập chính là Đảng Liên minh Quốc gia vì Dân chủ đã giành được 43 trong tổng số 45 ghế tại Quốc hội. Thắng lợi của Đảng Liên minh Quốc gia vì Dân chủ phản ánh sự nghiêm túc và cầu thị trong quá trình dân chủ hóa tại Myanmar và cuộc bầu cử bổ sung được cộng đồng quốc tế đánh giá là công bằng. Đáp lại những tiến bộ đó, Mỹ đã nới lỏng cấm vận và EU cũng đồng ý bãi bỏ hầu hết các chính sách câm vận đối với Myanmar.

7.  Những tiến bộ tích cực tại Myanmar đã tạo ra môi trường thuận lợi cho mối quan hệ Việt Nam và Myanmar lên tầm cao mới và đã được thể hiện qua các chuyến thăm của lãnh đạo hai nước.

8.  Tháng 7 năm 2013, Chủ tịch Quốc hội Việt Nam Nguyễn Sinh Hùng đã thăm Myanmar và chứng kiến việc ký kết hợp tác giữa Quốc hội 2 nước. Theo đỏ, Quốc hội hai nước sẽ trao đổi và Quốc hội Myanmar có thể tham khảo những thực tiễn từ Quốc hội Việt Nam vốn có nhiều kinh nghiệm hơn. Ngoài ra, Nhóm Hữu nghị Quốc hội cũng được thành lập.

9. Theo Thứ trưởng Ngoại giao Phạm Quang Vinh, cơ chế hợp tác về chính trị, ngoại giao, quốc phòng, an ninh, kinh tế và thương mại đã được thiết lập. Với nền móng về chính trị đã được lãnh đạo hai nước đặt ra, quan hệ song phương đã được nâng lên tầm cao mới.

10.   Tổng Bí thư Đảnẹ Cộng sản Việt Nam trong buổi tiếp Chủ tịch Quốc hội Myanmar đã hy vọng xúc tiển hợp tác giữa hai đảng trên mọi lĩnh vực và mong muốn chia sẻ những kinh nghiệm trong việc phát triển kinh tế và quản lý đảng Liên minh Đoàn kết và Phát triển (USDP) của Myanmar. Chủ tịch Nước Trương Tấn Sang cũng nhấn mạnh việc hợp tác với Myanmar trên nhiều lĩnh vực, bao gồm tài chính - ngân hàng, nông nghiệp, viễn thông, dầu khí, xây dựng và bất động sản. về phía mình, Chủ tịch Quốc hội Myanmar mời gọi đầu tư từ Việt Nam vào Myanmar. Sự quan tâm của lẫnh đạo đã mở đường cho việc tăng cường quan hệ giữa 2 nước.

QUAN HỆ KINH TÉ

11.   Hiện nay, mối quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Myanmar vẫn ở mức thấp. Mặc dù tiềm năng của kinh tế Myanmar được công nhận bởi cộng đồng thế giới, kinh tế, thương mại và quan hệ đầu tư giữa hai nước cần phải được đẩy mạnh để khai thác hết tiềm năng.

12.  IMF gần đây khẳng định sự lạc quan về kinh tế Myanmar và những thay đổi đang mở ra những cơ hội phát triển to lớn cho đất nước.

Theo Jerry Schiff, Phó Giám đốc Vụ châu Á Thái Bình Dương của IMF, tăng trưởng kinh tế Myanmar sẽ ở mức cao hơn 08% trong năm nay và sẽ duy trì trong vài năm tới. Tốc độ tăng trường này là kết quả của việc mở rộng trong lĩnh vực xây dựng và dịch vụ, bao gồm du lịch và viễn thông.

13.   Myanmar hiện nhận được sự trợ giúp về kỹ thuật lớn nhất từ IMF và đang có những tiến bộ trong việc xây dựng những thể chế cần thiết để quản lý một nền kinh tể hiện đại, mở cửa. Trên lĩnh vực kinh tế, Myanmar cũng có nhiều khởi sắc. Ngân hàng Trung ương Myanmar hiện là cơ quan độc lập và đang hoàn thiện các cơ chế giám sát. Vài tháng trước, Myanmar đã cấp giấy phép cho 09 ngân hàng nước ngoài. Với việc đó, các cơ hội tiếp cận hệ thống tài chính quốc tế đang gia tăng và ngân hàng sẽ có thể huy động vốn cho các dự án đầu tư lớn. Với những thay đổi tích cực, doanh nghiệp nước ngoài sẽ dễ dàng hơn trong kinh doanh tại Myanmar.

14.   Nếu chúng ta nhìn vào quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư hiện tại giữa hai nước thì có thể thấy được một xu hướng rất tích cực. Với mong muốn trong việc mở rộng mối quan hệ chặt chẽ này thì có thể dự báo về hàng loạt hoạt động dày đặc trong các năm tới.

15.    Chuyến thăm của doanh nghiệp Việt Nam để khám phá các tiềm năng của Myanmar đã tạo nền mỏng vững chắc để gia tăng các hoạt động hợp tác này. Vào tháng 5 năm 2013, đoàn doanh nghiệp với 45 thành viên đã sang Myanmar và thống nhất với Phòng Thương mại và Công nghiệp Liên bang Myanmar (ƯMFCCI) để hợp tác trên các lĩnh vực kinh tế như khách sạn và du lịch, điện tử và linh kiện, các sản phẩm thủy hải sàn, lương thực, dầu khí cũng như vật liệu xây dựng. Hiện nay, do những lĩnh vực này đang phát triển, các thỏa thuận quan trọng này sẽ là cơ hội để phát triển những hợp tác kinh tế hiện nay.

16.   Tiếp đó, tháng 7 năm 2014, một ngân hàng quốc doanh của Việt Nam đã ký biên bản ghi nhớ (MOU) với ngân hàng liên quan đến công nghiệp của Myanmar để gia tăng khả năng chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực ngân hàng. Hai ngân hàng cũng đông ý tăng cường hợp tác trên các lĩnh vực khác.

17.    Do ngành tài chính Myanmar đang trong giai đoạn khởi đầu, những sự hỗ trợ này sẽ đỏng góp nhiều cho sự phát triển lĩnh vực này.

18.   Cả hai nước đều có nhiều thuận lợi để phát triển kinh tế thương mại và đầu tư. Ví dụ:

-   Hai nước đều được đánh giá là những quốc gia đi đầu về tăng trưởng.

-   FDI đang gia tăng tại cả 2 quốc gia.

FDI vào Myanmar đã tăng từ 302 triệu USD vào nãm 2010 lên 20 tỷ đô la Mỹ vào năm 2011.

-   Những người thuộc tầng lớp trung lưu ở cả hai nước đang phát triển và ngày càng giàu có, họ đều sẵn sàng chi tiêu. Một lợi thế đối với Việt Nam là nền công nghiệp Myanmar chỉ đáp ứng được 15% nhu cầu tiêu dùng trong nước và thị trường cần nhiều mặt hàng tiêu dùng từ nước ngoài. Việt Nam có thể đáp ứng được nhu cầu này mặc dù có cạnh tranh với những quốc gia đã thâm nhập Myanmar sớm hơn như Trung Quốc và Thái Lan. Do các nước đó rất gần Myanmar nên Việt Nam phải có giá cả và chất lượng cạnh tranh.

-   Cả hai nước đều cỏ nhiều tài nguyên thiên nhiên và nguồn nhân lực cũng như vị trị địa lý chiến lược. Myanmar giàu tài nguyên thiên nhiên. Nước này có lượng khí đốt lên tới 22,1 triệu tỷ m3 và Myanmar chiếm tới 90% sản lượng ngọc bích thế giới và là một trong những nhà sản xuất đá quý hàng đầu. Đây là nguồn tài nguyên chưa được khai thác và là cơ hội cho các nhà đâu tư.

19.    Với việc Chủ tịch nước Việt Nam Trương Tấn Sang kêu gọi thúc đẩy hợp tác song phương trên nhiều lĩnh vực bao gồm lĩnh vực dầu khí, các nhà đầu tư Việt Nam nên tận dụng cơ hội này.

20. Trong chuyến công du của Bộ trưởng Công nghiệp Myanmar tới Việt Nam vào tháng 5 năm 2014, Thủ tướng Việt Nam khẳng định rằng Chính phủ sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tư vào Myanmar, ông cũng kêu gọi hợp tác ở 12 lĩnh vục bao gồm: thủy hải sản, dầu khí, viễn thông, hàng không và năng lượng. Trên tinh thần đó, có thể tin rằng đầu tư vào Myanmar sẽ gia tăng vào các năm tới.

21.    Hiện nay, Việt Nam cỏ 07 dự án tại Myanmar với tổng đầu tư 600 triệu đô la Mỹ và đứng thứ 08 trong các nhà đầu tư nước ngoài. 56 doanh nghiệp VN đã được cấp phép hoạt động tại Myanmar. Công ty cổ phần Xây dựng và Phát triển nhà Hoàng Ạnh Việt Nam đã đau tư vào dự án 300 triệu đô la Mỹ, xây dựng khách sạn tiêu chuẩn quốc tế và nhà ở tại Yangon. Hiệp hội các nhà đầu tư sang Myanmar (AVIM) cho biết, trong năm 2015 đầu tư của Việt Nam sẽ đạt 1,5 tỷ đô la Mỹ và thương mại hai chiều sẽ đạt 700 triệu đô la Mỹ.

22.    về quan hệ thương mại, Việt Nam chiếm 0,9% tổng giá trị thương mại của Myanmar và Myanmar chiếm 0,1% của Việt Nam. Do đó, có rất nhiều tiềm năng để mở rộng. Đáng ghi nhận là một số hợp đồng thương mại mới được ký kết giữa hai nước sẽ giúp cải thiện thương mại hai chiều. Ngoài ra, Myanmar cũng nằm giữa hai nước đông dân nhất thế giới là Trung Quốc và Ấn Độ, giáp với Bangladesh, Lào và Thái Lan, khu vực chiếm tới 40% dân số thế giới. Do đỏ, Myanmar có thể trở thành trạm trung chuyển thương mại và lả nhà xuất khẩu chính phục vụ nhu cầu các quốc gia láng giềng.

23.     Các sản phẩm nông nghiệp và thực phẩm được dự báo cỏ khả năng trở thành mặt hàng xuất khẩu chính, vì thế ngành nông nghiệp cần kêu gọi đầu tư để tăng sản lượng. Nếu doanh nghiệp Việt Nam có thể tận dụng những cơ hội đó thì các khoản đầu tư vào Myanmar có thê đạt được mục tiêu đề ra.

24.    Cố rất nhiều sản phẩm của Việt Nam tại Myanmar. Tuy nhiên, do sức hút của thị trường Myanmar nên có nhiều cạnh tranh từ các nước khác. Các nước khác đã thâm nhập thị trường sớm hơn và có thị phần lớn. Do đó, việc thâm nhập muộn hơn vào thị trường Myanmar đối với các quốc gia như Việt Nam là một thách thức lớn Để khắc phục được việc này thì Việt Nam cần có giá cả và chất lượng cạnh tranh.

25.    Ngoài ra, đa số người tiêu dùng đã quen với các sản phẩm, việc quảng bá sản phẩm rất quan trọng để phát triển thương hiệu. Tuy nhiên, các công ty nước ngoài đã rất tích cực tại Myanmar và cuộc cạnh tranh để chiếm lĩnh thị trường đã được khởi động từ lâu. Hơn nữa, thị trường Myanmar được phân khúc rõ ràng. Người dân sinh sống rộng khắp trên mọi miền đất nước và có rất ít khu vực tập trung đông dân vốn chỉ có ở các thành phố lớn. Hạ tầng kết nối các vùng trong nước rất kém và kết quả là tạo ra hệ thống vận chuyển không hiệu quà.

26.    Ngoài những thách thức trên thì còn hai thách thức lớn về chính trị mà nếu không được chú trọng, việc dân chủ hóa và phát triển kinh tế của Myanmar có thể bị ảnh hưởng. Thứ nhất đó là tiến trình hòa bình tại Myanmar. Mặc dù quá trình hòa bình hiện nay đã đặt một nền móng quan trọng là đạt được thỏa thuận về những mục tiêu trong tương lai như thỏa thuận ngừng bắn trên toàn quốc và đổi thoại chính trị, những cuộc đàn phán này vẫn đang diễn ra giữa ủy ban Kiến tạo Hòa bình Liên bang (ƯPWC) và Nhóm phối hợp ngừng bắn quốc gia (NCCT). Để giải quyết vấn đề này, một số cuộc giao tranh nhỏ giữa Lực lượng Vũ trang Myanmar và một số nhóm dân tộc thiểu số vẫn diễn ra. Việc quá trình hòa bình đạt được mục tiêu như đã được ký kết là vô cùng quan trọng. Thách thức thứ hai là việc tổ chức thành công cuộc tổng tuyển cử năm vào 2015. Trong cuộc gặp với các lãnh đạo đảng phái chính trị vào tháng 10, Tổng thống u Thein Sein nhan mạnh là cuộc tổng tuyển cử năm 2015 sẽ là điểm mấu chốt cho quá trình dân chủ hỏa ở đất nước này.

KẾT LUẬN:

27.    Nền kinh tế Myanmar đang ở giai đoạn quá độ. Các cơ hội và thách thức đều lớn như nhau. Kế hoạch cải cách vô cùng tham vọng. Kỳ vọng của người dân, cộng đồng doanh nghiệp địa phương và các đối tác phát triển Myanmar đều rất lớn. Thành công trong kinh tế và việc hiện thực hỏa kế hoạch cài cách sẽ xây dựng được lòng tin đối với chính phủ và khi lòng tin được xây dựng thì cộng đồng quốc tế sẽ ủng hộ Myanmar như đang diễn ra hiện nay.

28.     Trên nền tảng đỏ, Việt Nam và Myanmar đang mở rộng quan hệ song phương. Các cam kết giữa các lãnh đạo và mức độ quan tâm ngày càng cao của doanh nghiệp Việt Nam tới Myanmar là những cơ hội lớn nhất trong lịch sử quan hệ 2 nước. Nếu những cam kết và mức độ quan tâm còn mạnh mẽ thì các thách thức sẽ được vượt qua và mối quan hệ kinh tế chính trị, thương mại và đầu tư giữa hai nước sẽ mở rộng nhanh chóng trong những năm tới. Điều quan trọng là hai chính phủ phải duy trì quan hệ hiện tại và tận dụng mọi cơ hội để tăng cường mối quan hệ này.