Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ

Quan hệ Việt Nam - Myanmar trong bối cảnh mới của khu vực

GS. Ann Chit Tha

27/07/2016

Hà Nội, ngày 8/12/2014

QUAN HỆ VIỆT NAM - MYANMAR TRONG BỐI CẢNH MỚI CỦA KHU VỰC

GS. Ann Chit Tha

Kịch bản của thế giới đang thay đổi và từ Thế chiến II, nền chính trị toàn cầu đã chứng kiến sự trỗi dậy của một hiện tượng chính trị mới: Sự hợp tác và hội nhập của các quốc gia ở “phạm vi khu vực, tức là ở phạm vi lục địa”. Tất cả các quốc gia trên thế giới đều cố gắng thể chế hóa sự hợp tác bằng các phướng cách khác nhau.

Thế kỷ 21 chứng kiến sự gia tăng về các cơ hội hợp tác trong khu vực và tiểu vùng. Đâu là lý do? Một trong những nhân tố là quá trình toàn cầu hóa. Các cơ hội mới đối với việc hợp tác trong khu vực được mở ra trong thời kỳ cuối của Chiến tranh lạnh, khi diễn ra sự tan băng trong quan hệ giữa các quốc gia và việc mờ cửa biên giới từng bị đóng trong nhiều thập kỷ. Hơn bao giờ hết, việc toàn cầu hóa trên nhiều phương diện đem đến sự liên quan và phụ thuộc lẫn nhau một cách mạnh mẽ. Thế giới đã chuyển đổi thành những cộng đồng nhỏ hơn, ràng buộc hơn, Châu Á, Đông Nam Á, Đông Á một lần nữa khẳng định vị trí của mình trong trật tự chính trị và kinh tế toàn cầu.

Thay đổi về kịch bản của địa chính trị và địa kinh tể toàn cầu đã tác động tích cực đến sự cộng tác giữa các quốc gia. Mặc dù tiền tổ “địa” tiếp tục nhấn mạnh sự quan trọng của vị trí địa lý trong (Ịuan hệ quốc tế, chúng ta cần phải xem xét xem các quốc gia đang sử dụng các lợi the về địa kinh tế và địa chính trị như thế nào để xúc tiến sự phát triển đất nước của họ.

Vị trí chiến lược của Myanmar đem lại một vị trí quan trọng đối với địa chính trị của Nam Á và Đông Nam Á. Nậày nay, Myanmar đang mở cửa vói thê giới và tạo dựng lại tư thế chủ chốt trên bàn do địa chính trị châu Á. Vị trí địa lý đã xác định rằng Myanmar là một mảnh đất nổi liền Nam Á và Đông Nam Á. Myanmar cũng giúp miền Tây Trung Quốc có một con đường ngắn nhất trên đất liền tiến tới Vịnh Bengal. Myanmar cũng nằm ở điểm giao cắt giữa Ắn Độ Dương, Thái Bình Dương và ở điểm giao cắt giữa Biển Andaman và Biển Đông (nguyên bản tác giá viêt là South China Sea). Myanmar có thể trở thành cầu nối giữa hai quốc gia có mối quan hệ hữu nghị là Ắn Độ và Việt Nam để cùng đẩy mạnh quan hệ song phương cũng như có thể hợp tác vói nhau trên các diễn đàn quốc tế và khu vực vì hòa bình, ổn định, phát triển và thịnh vượng.

Myanmar có một tương lai sáng lạn kể từ khi chính phủ dân sự lên cầm quyền vào năm 2011. Cải cách và các thay đổi đã diễn ra nhanh chóng. Myanmar giàu có về tài nguyên và nằm ở vị trí chiến lược ở châu Ả. Có thể Myanmar chưa là trung tâm của khu vực, nhưng sẽ là không quá khi nói đất nước này nằm ở trái tim của “một bản đồ mới của châu Á”. Các sự kiện tại Myanmar đang diễn ra dồn dập đối với một quốc gia từng có thời kỳ “đóng cửa” với thế giới, nay đang trên con đường hoàn thành chức chủ tịch ASEAN và nhanh chóng tăng cường việc thắt chặt quan hệ với các nước trên thế giới.

Sự nhảy vọt của Myanmar thể hiện ở việc tái hội nhập với châu Á và hệ thống quốc tế, đẩy mạnh cải cách và quan hệ với các quốc gia láng giềng. Do Myanmar đang ngày càng mở cửa với thế giới, đây là thời điểm để khai thác các cơ hội và hy vọng rằng Myanmar sẽ trở thành đối tác quan trọng vì lợi ích của các quốc gia!

Hiện nay, trong quan hệ quốc tế và chiến lược phát triển của nhiều quốc gia “sự cộng tác” đóng vai trò vô cùng quan trọng. Thêm bạn, bớt thù là nội dung chính của mối quan hệ bạn - đối với - bạn dựa trên tâm lý hợp tác.

Các chiến lược chính nhu phát triển cơ sờ hạ tầng, thể chế hóa một cách hiệu quả, phát triển các cơ chế và quy trình (sự kết nối về thể chế) và tăng cường quyền lực cho người dân (sự kết nổi giữa người với người) đóng vai trò quan trọng đối với khu vực để đạt được sự liên kết. Việc trao đổi kinh nghiệm thường xuyên sẽ thắt chặt quan hệ Myanmar và Việt Nam. Những thay đổi tại Myanmar đang trên đà tiến lên và là một sự tiến bộ mới để hội nhập khu vực.

Quan hệ Myanmar - Việt Nam đã được các thế hệ lãnh đạo vun đắp. Mối quan hệ này ngày càng được nâng cao và sẽ đánh dấu 40 năm Quan hệ ngoại giao vào năm tới. Trong gần 40 năm qua, mỗi năm đều có những thách thức và cơ hội mới. Do đỏ, việc nhìn lại 40 năm qua là vô cùng quan trọng phục vụ việc tự đánh giá và hình thành tầm nhìn trong tương lai để Myanmar và Việt Nam có thể cùng nhau đi đến một chiến lược sáng tạo và hiệu quả cho hợp tác trong tương lai.

Các chuyến thăm và trao đổi đoàn cấp cao trong những năm qua đã nâng việc hợp tác lên một tầm cao mới. Sự hợp tác được nâng cấp dựa trên tương đồng về lợi ích và nhận thức chung về sự phát triển của khu vực và thế giới. Myanmar và Việt Nam có nhiều kinh nghiệm để trao đổi và phải mở rộng mọi tiềm năng để trở thành đối tác thành công trong dài lâu.

Myanmar và Việt Nam còn có vị trí quan trọng như một sự kết nối không tránh khỏi trên phương diện địa lý trên đất liền giữa các quôc gia ASEAN như Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam. Myanmar là một cơ chế cơ bản với mong muốn kết nối Nam Á, Đông Nam Á và châu A- Thái Bình Dương.

Myanmar và Việt Nam được xem là “cánh cổng” và “cầu nối” quan trọng để phát triển quan hệ không chỉ với Đông Nam Á mà còn ở ngoài khu vực, cỏ thể kết nối Ấn Độ Dương với Thái Bình Dương, kết nối Đông Bắc Á và Đông Nam Á.

Trong bối cảnh rộng hơn, Đông Nam Á, Đông Á và châu Á - Thái Bình Dương là một khu vực tranh chấp ảnh hưởng dữ dội giữa các nước lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Án Độ. Vị trí địa chiến lược quan trọng của Myanmar và Việt Nam trong khu vực càng được coi trọng và điều này một mặt tạo ra nhiều cơ hội cho hai nước, mặt kia tạo ra những áp lực trong quan hệ với các nước lớn mà cả hai nước đều phải xử lý một cách cẩn trọng và sáng suốt.

Quan hệ Myanmar - Việt Nam đang được phát triển sâu rộng. Mối quan hệ về kinh tế diễn ra rất năng động. Quan hệ trao đổi và hợp tác đang diễn ra trên mọi lĩnh vực, mọi cấp độ, nhat là trong khuon khổ hợp tác Tiểu vùng sông Mê Công mở rộng, khuôn khổ họp tác ASEAN và các khuôn khô hợp tác khu vực và đa phương quốc tế.

Myanmar và Việt Nam, với tư cách là thành viên ASEAN có trách nhiệm xây dựng Cộng đồng ASEAN. Việc gia nhập ASEAN đã và sẽ đem lại cho hai nước những lợi ích to lớn và cơ bản: an ninh, kinh tế, văn hóa xã hội cộng đồng và trên linh vực đối ngoại, nhìn chung, là lợi ích trong việc tạo một môi trường quốc tế thuận lợi để phục vụ cho việc xây dựng và bảo vệ đất nước cùng như ủng họ nhau hội nhập nhanh chóng và hiệu quả hơn trong bổi cảnh khu vực.

Sự kết nối đã trở thành một từ được sử dụng thường xuyên khi nói tới việc kết nối ASEAN với các nước ngoài ASEAN. Ấn Độ, Thái Lan và Myanmar đang hợp tác để tăng cường sự kết nối trong khu vực thông qua các sáng kiến như Tuyến đường cao tốc đi qua ba nước Ấn Độ - Myanmar - Thái Lan và mạng lưới đường cao tốc châu Á. Ngoài ra, đường cao tốc này còn có khả năng mở rộng sang Lào, Campuchia, Việt Nam. Nhiều khả năng, tuyến đường giữa ba nước sẽ được đưa vào sử dụng vào năm 2016.

Việc chuyên chờ bằng tàu biển hiện nay còn đắt đỏ và mất thời gian. Do đỏ, sự kết nối về hàng hải giữa các bến cảng chỉnh cua hai nước rất quan trọng.

Trước kia chưa có đường bay thằng từ Myanmar sang Việt Nam. Hiện nay, đã có và điều này giúp tăng cường thương mại và du lịch một cách mạnh mẽ. Nhưng chúng ta phải có chuyến bay thẳng hàng ngày để phát triển du lịch và tạo ra các sản phẩm cạnh tranh cho người dân vì du lịch đóng góp rất nhiều vào việc xúc tiến quan hệ giữa người dân và từ đó tác động tới quan hệ thương mại một cách tích cực.

Du lịch có thể tạo ra sự hội nhập mạnh mẽ trong và ngoài Đông Nam Á. Điều này đem lại sức hấp dẫn lớn để tiếp cận những danh lam thẳng cảnh trong khu vực, tạo thêm nhiều việc làm hơn so với sản xuất và các lĩnh vực khác. Tiếp thị khu vực của chúng ta từ góc độ du lịch là một nội dung khi lựa chọn phương án để hội nhập với các nước láng giềng.

Việc tạo điều kiện thúc đẩy kết nối cộng đồng và hợp tác tiểu khu vực cùng với việc mở rộng hơn các cấu trúc khu vực sẽ giúp thúc đẩy nhanh các chương trình nghị sự liên kết giữa hai nước.

Myanmar và Việt Nam cần phải đẩy mạnh hợp tác trên các lĩnh vực giáo dục, nghiên cứu khoa học, phát triển kỹ năng và nguồn nhân lực. Con đường hướng đến sự phát triển thịnh vượng đòi hỏi hai nước phải xây dựng được nguồn nhân lực phát triên. Việc nguồn tài nguyên thiên nhiên được kết hợp với nguồn lực mạnh mẽ nhất và có khả năng tái sinh là nguồn nhân lực là vô cùng quan trọng. Để phát triển nguồn nhân lực chuyên nghiệp, có trình độ cao trong khu vực và đẩy mạnh nhận thức về bản sắc khu vực và tinh thần cộng đồng ASEAN, các nước thành viên trong Mạng lưới các trường đại học ASEAN (ASEAN University Netvvork - AUN), bao gồm cả Myanmar và Việt Nam (như các trường Đại học Quốc gia Hà Nội, trường Đại học Quốc gia Hồ Chí Minh của Việt Nam và các trường Đại học Yangon, Viện Kinh tế Yangon và trường Đại học Mandalay của Myanmar), cần phải tiến hành một loạt các hoạt động liên kết trên diện rộng.

Chúng ta cũng phải cải cách hệ thống giáo dục, các chính sách và các thông lệ để trao quyền cho thế hệ trẻ nhằm phát triển và đánh giá các tầm nhìn khác vì một tương lai bền vững.

Việc ưu tiên cho phát triển bên vững về xã hội, tài nguyên và môi trường là điều vô cùng quan trọng. Tăng tốc trong giảm nghèo bền vững, tạo thêm việc làm một cách bên vững, áp dụng những tiến bộ xã hội và công bằng cũng như cải thiện đời sống nhân dân, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, tăng chất lượng và số lượng các dịch vụ y tế là lĩnh vực sống còn mà ta phải tiếp tục hợp tác cũng như điều phối tại các diễn đàn khu vực và quốc tế.

Cả hai nước đều phải duy trì và tăng cường việc đảm bảo an ninh nguồn nước cho phát triển kinh tế xã hội và đẩy mạnh hợp tác với các nước đang cùng chia sẻ nguồn nước. Phát triển và áp dụng các chương trình và dự án quản lý tổng thể tại các lưu vực sông, nguồn nước và nguồn nước ngầm.

Việc bảo vệ rừng được xem là việc bào vệ sự phát triển hệ sinh thái một cách liên tục và đảm bảo tái sinh rừng một cách tối ưu. Việc giảm các tác động, thích nghi với việc biến đổi khí hậu, phòng tránh thiên tai, phát triển và gia tăng sự đối phó của con người cũng như khả năng phục hồi để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên trong bối cảnh biến đối khí hậu và cải thiện tiêu chuẩn sống, đảm bảo an ninh môi trường và phát triển bền vững phải được nâng cao.

Để tiếp tục thúc đẩy và làm sâu sắc mối quan hệ giữa Myanmar và Việt Nam, hai nước phải duy trì và tiếp tục phát triển các cơ chê cho hợp tác song phương. Cả hai nước phải tăng cường các chuyến thăm, các cuộc họp giữa các lãnh đạo cấp cao, cấp bộ trưởng và các quan chức chính phủ. Chúng ta phải tăng cường và hiện thực hóa việc hợp tác trên mọi lĩnh vực và tiếp tục hợp tác, điều phối tại các diễn đàn khu vực và quốc tế.

Việc tham gia vào “Nhóm các hoạt động xúc tiến giao lưu” là hết sức quan trọng, trong đó cần tăng cường các hoạt động giao lưu như hội chợ thương mại và các chuyến thăm thường xuyên giữa đại diện doanh nghiệp hai nước. Điều này là hết sức cần thiết do quá trình trước đây hai nước đã bị giới hạn thông tin về tiềm lực, văn hóa và cách thức hoạt động kinh doanh của mỗi nước. Với các phương tiện đại chúng như truyền thông số và báo in sẽ giúp xây dựng hiểu biết chung và thu hút ngày càng nhiều hơn các doanh nghiệp khai thác các cơ hội kinh doanh.

Quan hệ Việt Nam - Myanmar đang tiến đến những bước phát triển nhảy vọt. Sự hợp tác trên nhiều phương diện và tình hữu nghị truyền thống giữa hai nước, trải qua các quá trình lịch sử, đang giúp thắt chặt hơn mối quan hệ hữu nghị đó. Quan hệ phát triển giữa hai nước sẽ đóng góp vào sự ổn định của khu vực.

Myanmar và Việt Nam đều có những thách thức trong nước và khu vực nhưng sẽ củng quyết tâm xây dựng một mối quan hệ bền chặt hom với những lợi ích lâu dài.