Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ

Báo cáo đề dẫn

TS,. Nguyễn Tuấn Cường

08/10/2016

Hà Nội, 27/8/2016

BÁO CÁO ĐỀ DẪN

CỦA TS NGUYỄN TUẤN CƯỜNG, VIỆN TRƯỞNG VIỆN NGHIÊN CỨU HÁN NÔM

Tại Hội thảo Quốc gia “Vai trò của Hán Nôm trong văn hoá đương đại”

Hà Nội, 27/08/2016

1.  Viện Nghiên cứu Hán Nôm (Viện NCHN), mà tiền thân là Ban Hán Nôm, được thành lập từ năm 1970. Trải qua lịch sử 46 năm, Viện NCHN đã và đang hoạt động tốt trên ba phương diện: nghiên cứu, đào tạo, và tư vấn chính sách, theo chức năng, nhiệm vụ của mình.

2.  Về phương diện hội thảo khoa học, ngoài Hội nghị Thông báo Hán Nôm học tổ chức thường niên mỗi dịp cuối năm kể từ năm 1995, thì Viện NCHN còn tổ chức nhiều hội thảo quốc tế và quốc gia.

Về hội thảo quốc tế, có:

- Năm 2004 tổ chức hội thảo "Nghiên cứu chữ Nôm", phối hợp với Hội Bảo tồn di sản chữ Nôm (Hoa Kì).

- Năm 2004 tổ chức hội thảo "Nghiên cứu Nho giáo ở Việt Nam", phối hợp với Viện Harvard-Yenching, Đại học Harvard, Hoa Kì.

- Năm 2006 tổ chức hội thảo "Nghiên cứu tư tưởng Nho gia Việt Nam từ hướng tiếp cận liên ngành", phối hợp với Viện Harvard-Yenching.

- Năm 2015 tổ chức hội thảo "Văn tự với văn hoá Đông Á", phối hợp tổ chức với Hội Văn tự học thế giới và Viện Nghiên cứu chữ Hán của Hàn Quốc.

Về hội thảo quốc gia, có:

- Năm 1979 tổ chức hội thảo "Thư tịch cổ và nhiệm vụ mới".

- Năm 1981 tổ chức hội thảo về dịch thuật Hán Nôm.

- Năm 1982 tổ chức hội thảo "Văn bản học Hán Nôm".

- Năm 1983 tổ chức hội thảo "Sưu tầm bảo quản thư tịch và tư liệu Hán Nôm".

- Năm 1985 tổ chức hội thảo về vấn đề chữ Nôm.

- Năm 1991 tổ chức hội thảo "Hán Nôm trong đổi mới".

3. Năm 2016, nhằm tạo một diễn đàn để trao đổi, đánh giá và đưa ra những kiến nghị về vai trò của Hán Nôm trong đời sống văn hoá Việt Nam hiện nay, Viện NCHN tổ chức hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề "Vai trò của Hán Nôm trong văn hoá đương đại". Hội thảo do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm) chủ trì, Viện NCHN là đơn vị tổ chức, sớm ấn đinh thời gian tổ chức nhằm ngày 27/8/2016 tại trụ sở Viện Hàn lâm. Cách đặt vấn đề “lây đương đại làm bản vị để nhìn Hán Nôm" của hội thảo có phần khác biệt với cách làm truyền thống của ngành Hán Nôm là "lây tài liệu Hán Nôm cổ làm bản vị". Sự khác biệt này thể hiện định hướng của hội thảo này là hướng tới công tác tư vấn chính sách, đặt Hán Nôm trong bối cảnh đương đại để bàn luận. Hai cách đặt vấn đề dù có khác nhau, nhưng đều thể hiện sự kết nối giữa truyền thống với đương đại, giữa quá khứ với hiện tại và tương lai.

4. Ban Tổ chức Hội thảo xác đĩnh nội dung Hội thảo được chia thành 3 chủ đề chính, tương ứng với 3 tiểu ban tại Hội thảo, bao gồm: (1) Hán Nôm với chính sách văn hoá; (2) Hán Nôm với giáo dục đào tạo; (3) Hán Nôm: Từ truyền thống tới hiện tại. Cụ thể:

(1) Hán Nôm với chính sách văn hoá: Tập trung đánh giá vai trò của Hán Nôm trong tư vấn chính sách văn hoá và quản lý văn hoá các cấp. Bao gồm các nhánh cụ thể:

- Tư vấn trong công nhận và tôn vinh di sản trong nước và quốc tế.

- Tư vấn chính sách về quản lý văn hoá

- Tư vấn chính sách về quản lý du lịch

- Tư vấn chính sách cho công tác trùng tu, tôn tạo di tích và giám định cổ vật

- Vai trò của chuyên gia Hán Nôm với đình hướng văn hoá xã hội qua truyền thông

(2). Hán Nôm với giáo dục: Đánh giá công tác giáo dục Hán Nôm trong các cấp giáo dục, các hình thức giáo dục tại Việt Nam đương đại nhằm đưa ra kiến nghị và giải pháp cho vấn đề này. Bao gồm các nhánh cụ thể:

- Giáo dục công lập các cấp, từ Tiểu học đến Sau đại học

- Các mô hình giáo dục khác: Giáo dục trong hệ thống đào tạo của Trung ương Hội Phật giáo Việt Nam; các lớp học tư mở tự do trong xã hội, giáo dục online

(3). Hán Nôm: Từ truyền thống đến hiện tại: Khai thác sự tiếp nối, phát triển và phát huy những giá trị truyền thống của Hán Nôm trong đời sống đương đại và những vấn đề đặt ra. Bao gồm:

- Thực hành thư pháp

- Thực hành tín ngưỡng

- Thực hành phong thuỷ, tử vi đầu số

- Thực hành nghi lễ

- Thực hành biểu diễn nghệ thuật

- Hán Nôm với công nghệ thông tin

5. Được sự hưởng ứng của các nhà nghiên cứu trong cả nước, Ban Tổ chức Hội thảo đã nhận được 53 bản đăng kí và Tóm tắt của 53 tác giả. Ban Tổ chức đã tiến hành thẩm định nghiêm túc các bản tóm tắt, chấp nhận 48 bản tóm tắt (một số tóm tắt được Ban Tổ chức đề nghị điều chỉnh và được sự chấp thuận của tác giả). Ban Tổ chức cũng buộc phải từ chối một số bản đăng kí và tóm tắt chưa thực sự phù hợp với nội dung của hội thảo, đây là điều đáng tiếc vì đó đều là những bài viết có ý tưởng thú vị, chúng tôi mong tiếp tục làm được việc với các tác giả đó về những ý tưởng đó trong một dịp khác.

6. Kết quả, có 45 tham luận hoàn chỉnh của 48 tác giả được gửi tới Ban Tổ chức, trong đó Tiểu ban 1 có 18 tham luận, Tiểu ban 2 có 12, Tiểu ban 3 có 15. Trong số 48 tác giả đóng góp cho Hội thảo, có 15 tác giả là cán bộ viên chức Viện NCHN, 33 tác giả còn lại đến từ khắp ba miền Bắc Trung Nam. Các tác giả tham luận đều là những người có nhiều tâm huyết với Hán Nôm, là cán bộ viên chức của các Trường đại học, Viện nghiên cứu, Cơ quan lưu trữ, các Cơ quan quản lí văn hoá ở nhiều tỉnh thành khắp trong cả nước, và các Nhà xuất bản.

7. Nội dung các tham luận gần như phủ kín các mảng vấn đề đặt ra của Ban Tổ chức. Các tham luận thể hiện khá rõ rệt hai đặc điểm:

(1) Đa phần các tham luận đều hướng đến việc tư vấn chính sách ở bình diện đương đại, đáp ứng yêu cầu đặt ra của Ban tổ chức. Các tác giả tham luận đã đưa ra một số kiến nghị để tư vấn chính sách quản lí văn hoá ở Tiểu ban 1, quản lí giáo dục và đào tạo ở Tiểu ban 2, tư vấn cho các vấn đề cụ thể liên quan đến Hán Nôm ở Tiểu ban 3. Đây phần lớn là những ý kiến đáng quý, xuất phát từ những quan sát tích cực qua thực tiễn kinh nghiệm công tác, kết hợp với vốn kiến thức lí luận đa ngành và liên ngành của mỗi tác giả. Nội dung chi tiết của các tham luận xin không trình bày trong báo cáo đề dẫn này, mà để dành cho các phiên hội thảo sẽ diễn ra ngay sau đây.

(2) Ngành Hán Nôm hiện đang được quan tâm nhiều hơn, không chỉ trong giới nghiên cứu Hán Nôm chuyên nghiệp, mà còn từ nhiều góc nhìn khác, như quản lí văn hoá, quản lí lễ hội, quản lí du lịch, di sản, xuất bản, tin học< Một số tác giả tham luận có thể không hẳn là chuyên gia Hán Nôm, nhưng họ lại đưa ra những cái nhìn thú vị về Hán Nôm từ một chuyên môn khác, giúp cho các nhà làm Hán Nôm chuyên nghiệp có một cơ hội tốt để "nhìn mình qua lăng kính của người khác". Đây chính là điểm độc đáo của Hội thảo này, chúng tôi muốn lắng nghe và tiếp thu các quan điểm đa chiều từ xã hội.

8. Trên cơ sở các tham luận nhận được, Ban Tổ chức Hội thảo đã làm việc tích cực trong các công tác chuẩn bị về khoa học, về tổ chức, về hậu cần, về cơ sở vật chất kĩ thuật. Ban Tổ chức đã sắp xếp để tất cả các tác giả đều có thời gian trình bày tham luận của mình ở các phiên hội thảo. Thời gian thảo luận ở mỗi phiên cũng được bố trí tương đối dài để tranh thủ thêm ý kiến trao đổi giữa các tác giả tham luận với những người tham dự hội thảo. Tuy nhiên, chắc hẳn công tác tổ chức vẫn còn một số thiếu sót, Ban Tổ chức mong nhận được phản hồi từ quý vị để chúng tôi tiếp thu và rút kinh nghiệm có những lần hội thảo sắp tới.

9. Thay mặt Ban Tổ chức, tôi xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã quan tâm chỉ đạo sát sao việc tổ chức Hội thảo này; trân trọng cảm ơn lãnh đạo các Ban thuộc Viện Hàn lâm đã chỉ đạo, tư vấn về nhiều bình diện trong quá trình tổ chức Hội thảo; trân trọng cảm ơn quý vị học giả, các nhà nghiên cứu khắp các miền đất nước đã tích cực tham gia đóng góp tham luận cho hội thảo, kể cả những tác giả đã đăng kí nhưng vì nhiều lí do khác nhau mà chưa hoàn thành tham luận; trân trọng cảm ơn các vị khách quý đã tề tựu về đây hôm nay để tham gia vào các phiên họp của Hội thảo; trân trọng cám ơn các cơ quan báo đài đã tích cực quan tâm và đưa tin về Hội thảo; cuối cùng và cũng không kém phần quan trọng, xin trân trọng cảm ơn các cán bộ nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Hán Nôm - những người đã tích cực đóng góp cho khâu tổ chức Hội thảo cũng như viết tham luận trình bày tại Hội thảo.

10. Ban Tổ chức Hội thảo tin rằng các tác giả tham luận cùng các vị khách quý về đây hôm nay sẽ mang theo tinh thần khoa học và tôn trọng lẫn nhau, tôn trọng những ý kiến khác biệt trong khi tham gia vào mỗi phiên họp.

Xin kính chúc toàn thể quý vị dồi dào sức khoẻ, chúc Hội thảo thành công tốt đẹp./.