Tọa đàm do GS.TS. Lê Văn Lợi, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm chủ trì với sự tham dự của TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm; các đồng chí là thành viên 03 nhóm nghiên cứu thực hiện các nhiệm vụ tư vấn chính sách về các vấn đề khoa học xã hội và đại diện lãnh đạo Ban Tài chính và Quản lý khoa học.

Việc công bố Quyết định số 1657/QĐ-KHXH ngày 12/12/2025 thành lập 3 nhóm nghiên cứu tư vấn chính sách về (Kinh tế - Xã hội; Chính trị - Xã hội – Pháp luật, Quốc tế) tại Tọa đàm được xem là bước đi có ý nghĩa chiến lược, tạo nền tảng tổ chức cho việc đưa nghiên cứu cơ bản tiến gần hơn với thực tiễn hoạch định chính sách của Viện Hàn lâm.

Hoạt động tư vấn chính sách: Chuyển biến rõ nét nhưng còn những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ

Báo cáo tại Tọa đàm, TS. Phạm Sỹ An, Phó Trưởng ban Ban Tài chính và Quản lý khoa học cho biết, trong năm 2025, Viện Hàn lâm đã gửi gần 45 báo cáo tư vấn chính sách tới các cơ quan có thẩm quyền. Đáng chú ý, kể từ khi hoạt động này được bàn giao về Ban Tài chính và Quản lý khoa học (giữa tháng 10/2025), số lượng báo cáo tư vấn chính sách tăng mạnh, với gần 30 báo cáo chỉ trong thời gian ngắn.

Theo báo cáo, các Viện nghiên cứu thuộc khối quốc tế tiếp tục phát huy thế mạnh với nhiều báo cáo chất lượng, đồng thời các đơn vị nghiên cứu trong nước như Viện Xã hội học và Tâm lý học, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới và nhiều đơn vị khác đã có những đóng góp báo cáo đáng ghi nhận. Sự chuyển biến này phản ánh rõ nét hiệu quả từ chủ trương đổi mới cơ chế tổ chức và chỉ đạo điều hành của lãnh đạo Viện Hàn lâm.

Tuy nhiên, các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra hai vấn đề lớn đang đặt ra đối với hoạt động tư vấn chính sách. Thứ nhất, phạm vi các nhóm nghiên cứu trước đây chưa bao quát đầy đủ các lĩnh vực khoa học xã hội, còn thiếu vắng những mảng quan trọng như chính trị – xã hội, pháp luật, dân tộc, tôn giáo, văn hóa. Thứ hai, nội dung tư vấn vẫn còn tập trung hẹp, chủ yếu phục vụ các phiên họp thường kỳ, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu tư vấn đột xuất và dự báo chiến lược trong bối cảnh biến động nhanh, phức tạp hiện nay.

Tại phần thảo luận, nhiều ý kiến cho rằng một trong những “điểm nghẽn” lớn của tư vấn chính sách hiện nay là năng lực chuyển hóa tri thức khoa học cơ bản thành sản phẩm tư vấn có tính khả thi cao. Một số đại biểu nhấn mạnh, không ít kết quả nghiên cứu có giá trị vẫn “nằm trên bàn làm việc”, chưa đến được “bàn của người ra quyết định”, do thiếu kỹ năng trình bày chính sách, thiếu tính bao trùm và cơ chế khuyến khích chưa đủ mạnh.

Bên cạnh đó, vấn đề dữ liệu, mô hình dự báo và điều kiện tài chính cho hoạt động tư vấn chính sách cũng được nhiều đại biểu quan tâm. Theo các ý kiến trao đổi, trong bối cảnh các quyết sách ngày càng đòi hỏi dự báo dựa trên dữ liệu lớn và mô hình khoa học, việc đầu tư bài bản cho hạ tầng nghiên cứu và các “phòng thí nghiệm chính sách” là yêu cầu cấp thiết.

Chỉ đạo của Chủ tịch Viện Hàn lâm: Đưa tư vấn chính sách trở thành trụ cột xứng tầm

Phát biểu chỉ đạo và kết luận Tọa đàm, GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm nhấn mạnh: tư vấn chính sách là một trong ba chức năng cốt lõi của Viện Hàn lâm, bên cạnh nghiên cứu cơ bản và đào tạo. Việc thành lập đồng thời 3 nhóm nghiên cứu tư vấn chính sách không chỉ là điều chỉnh về mặt tổ chức, mà là bước chuyển quan trọng về tư duy, phương thức tiếp cận và trách nhiệm khoa học đối với đất nước.

Theo GS.TS. Lê Văn Lợi, cần nhìn nhận đúng bản chất của sản phẩm tư vấn chính sách. Không phải mọi kiến nghị đều có thể ngay lập tức trở thành chính sách, bởi chính sách là kết quả của quá trình “cọ xát” giữa nhiều quan điểm, lợi ích và góc nhìn khác nhau. Do đó, các nhà khoa học cần kiên trì, bản lĩnh và hiểu rõ quy luật vận hành của quá trình hoạch định chính sách, tránh tâm lý kỳ vọng giản đơn hay thất vọng khi kiến nghị chưa được tiếp thu ngay.

Chủ tịch Viện Hàn lâm cũng đặc biệt lưu ý về yêu cầu nâng cao năng lực thực tiễn của đội ngũ nghiên cứu viên. Theo đó, nghiên cứu cơ bản muốn chuyển hóa hiệu quả thành tư vấn chính sách phải gắn chặt với thực tiễn quản lý, điều hành và đời sống xã hội. Viện Hàn lâm đang nghiên cứu các cơ chế mới, trong đó có việc tăng cường luân chuyển, cử cán bộ khoa học tham gia thực tiễn tại các bộ, ngành, địa phương nhằm bồi đắp “vốn sống chính sách” cho đội ngũ làm nghiên cứu.

Đối với 3 nhóm nghiên cứu tư vấn chính sách mới được thành lập, GS.TS. Lê Văn Lợi yêu cầu hoạt động theo nguyên tắc khoa học, khách quan, liên ngành, bảo đảm chất lượng và tính kịp thời của các báo cáo tư vấn. Mỗi nhóm không chỉ thực hiện nhiệm vụ định kỳ mà còn phải chủ động phát hiện, đề xuất các vấn đề lớn, vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn phát triển đất nước và bối cảnh quốc tế, qua đó khẳng định vai trò “đi trước, mở đường” của khoa học xã hội.

Chủ tịch Viện Hàn lâm khẳng định, với cơ chế tổ chức mới, sự điều chỉnh về tài chính, phương thức làm việc và tinh thần trách nhiệm cao hơn, 3 nhóm nghiên cứu tư vấn chính sách sẽ trở thành “đầu mối trí tuệ tập thể”, góp phần quan trọng vào việc cung cấp luận cứ khoa học cho Đảng và Nhà nước trong hoạch định đường lối, chiến lược, chính sách phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Tọa đàm “Từ nghiên cứu cơ bản đến tư vấn chính sách” không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường đã qua, mà còn mở ra định hướng dài hạn cho hoạt động tư vấn, phản biện chính sách của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Đây được xem là bước đi cần thiết, khẳng định trách nhiệm và sứ mệnh của giới khoa học xã hội trong đồng hành cùng đất nước trên con đường phát triển mới.