Bối cảnh

Thế giới những ngày đầu năm mới 2026 không chỉ chao đảo với những biến động từ tình hình tài chính mà còn thu hút bởi những chuyển động chiến lược sâu sắc trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương- vốn là mối quan hệ được xây dựng trên nền tảng niềm tin chiến lược và chuẩn mực giá trị. Tuy nhiên, mối quan hệ được xem là trụ cột truyền thống của châu Âunày lại đang đứng trước nhiều thách thức mới, từ khác biệt lợi ích, chính sách công nghiệp, đến cách tiếp cận các điểm nóng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, Châu Âu đã và đang đẩy mạnh xoay trục sang Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương để đa dạng hoá đối tác, mở rộng thị trường, phân tán rủi ro, giảm phụ thuộc và gia tăng dư địa chiến lược trong một thế giới cạnh tranh ngày càng gay gắt, đồng thời nhằm tái định hình vai trò của mình như một trung tâm kinh tế - chính trị độc lập trong cục diện toàn cầu đang biến động.Trong tiến trình này, Ấn Độ nổi lên như một đối tác then chốt, giữ vai trò ngày càng quan trọng trong sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của EU nhằm tự chủ chiến lược, đồng thời những động thái xích lại gần Ấn Độ của EU cũng tạo ra những tác động đáng chú ý đối với quan hệ Mỹ-Ấn.

EU nhận thức về vai trò của Ấn Độ

Trong bức tranh điều chỉnh chính sách đối ngoại của EU hiện nay, Ấn Độ đang nổi lên như một đối tác chiến lược mang tính then chốt, cả về kinh tế lẫn địa chính trị:

Thứ nhất, từ góc nhìn của EU, Ấn Độ là một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới với tốc độ tăng trưởng cao và cơ cấu dân số trẻ, mang lại tiềm năng dài hạn về thị trường, sản xuất và đổi mới sáng tạo. Trong khi châu Âu đang tìm cách giảm sự phụ thuộc quá mức vào Trung Quốc, Ấn Độ được xem là một “đối tác thay thế chiến lược” có khả năng chia sẻ vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực như công nghệ thông tin, dược phẩm, năng lượng tái tạo và sản xuất công nghiệp.

Thứ hai, về địa chính trị, Ấn Độ là một cường quốc đang lên với vị trí trung tâm tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, khu vực ngày càng trở thành trọng tâm cạnh tranh chiến lược toàn cầu. Đối với EU, việc gắn kết sâu hơn với Ấn Độ không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn giúp mở rộng không gian chiến lược ra ngoài khu vực châu Âu – Đại Tây Dương, qua đó giảm sự lệ thuộc vào các cấu trúc an ninh truyền thống.

Thứ ba, và có lẽ quan trọng nhất, Ấn Độ đãvà đang rất thành công tự chủ chiến lược, tự lực, tự cường về kinh tế và trung lập trong đối ngoại. Điều này tạo ra sự tương thích đối với quá trình đổi mới tư duy đối ngoại của EU hiện nay, chuyển dần từ bị động, phụ thuộc sang chủ động, linh hoạt và hướng tới “tự chủ chiến lược”. Thay vì tìm kiếm một đồng minh theo kiểu ràng buộc, EU nhìn nhận Ấn Độ như một đối tác chiến lược linh hoạt, có khả năng hợp tác trên nhiều lĩnh vực nhưng vẫn giữ được không gian độc lập trong hoạch định chính sách.

Những động thái cụ thể của EU đối với Ấn Độ

Nhận thức được tầm quan trọng của Ấn Độ, EU đã triển khai hàng loạt động thái cụ thể nhằm nâng cấp quan hệ song phương. Bước đi đáng chú ý nhất của Liên minh châu Âu là việc thúc đẩy ký kết Hiệp định thương mại tự do EU - Ấn Độ sau gần 20 năm đàm phán (ngày 28/1/2026). Hiệp định này mở rộng quan hệ kinh tế lớn nhất trong lịch sử hai bên, được gọi là “mother of all deals” (hiệp định quan trọng nhất). Khi FTA này có hiệu lực sẽ cắt giảm hoặc bãi bỏ 96,6% thuế quan đối với hàng hóa EU xuất khẩu sang Ấn Độ, mở rộng thị trường cho ô tô, máy móc, rượu vang... Song song với thương mại, EU cũng tăng cường hợp tác với Ấn Độ trong các lĩnh vực chiến lược mới nổi. Hai bên thúc đẩy đối thoại về công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và an ninh mạng, những lĩnh vực vừa mang tính kinh tế, vừa có ý nghĩa địa chiến lược. EU coi đây là cách để vừa nâng cao năng lực cạnh tranh, vừa giảm rủi ro an ninh kinh tế trong một thế giới ngày càng phân mảnh. Do đó, đây không chỉ là một hiệp định thương mại mà còn là biểu tượng chiến lược cho mối quan hệ EU-Ấn Độ, phản ánh mong muốn giảm phụ thuộc vào nguồn cung toàn cầu truyền thống, đa dạng hóa liên kết kinh tế và củng cố đồng minh “giữa phương Tây và Nam Á” trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ-Trung gay gắt.

Về mặt chính trị – an ninh, EU và Ấn Độ đã mở rộng đối thoại chiến lược cấp cao, đặc biệt trong khuôn khổ Chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của EU. Các vấn đề như an ninh hàng hải, tự do hàng hải, chống cướp biển và bảo đảm ổn định chuỗi cung ứng biển được đặt lên bàn thảo luận thường xuyên hơn. Điều này cho thấy EU không chỉ tiếp cận Ấn Độ như một đối tác kinh tế, mà còn là một nhân tố quan trọng trong cấu trúc an ninh khu vực đang hình thành.

Tác động đối với quan hệ Ấn Độ- Mỹ

Sự phát triển của quan hệ EU-Ấn Độ đặt ra câu hỏi về tác động đối với quan hệ Mỹ-Ấnvốn được xem là một trụ cột trong chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Washington.Đối với Ấn Độ, việc tăng cường quan hệ với EU giúp New Delhi đa dạng hóa đối tác, tránh phụ thuộc quá mức vào bất kỳ một cường quốc nào, kể cả Mỹ. Điều này phù hợp với truyền thống đối ngoại tự chủ và không liên kết của Ấn Độ. Quan hệ sâu rộng với EU mang lại lợi ích kinh tế, công nghệ và chính trị, trong khi vẫn cho phép Ấn Độ duy trì hợp tác an ninh chặt chẽ với Mỹ trong các vấn đề khu vực.Về phía Mỹ, sự xích lại gần nhau giữa EU và Ấn Độ không nhất thiết làm suy yếu quan hệ Mỹ-Ấn. Ngược lại, trong nhiều trường hợp, nó còn giúp củng cố vai trò của Ấn Độ như một đối tác trung tâm trong mạng lưới các đối tác của phương Tây. Một Ấn Độ có quan hệ đa dạng và cân bằng với cả EU và Mỹ có thể đóng vai trò ổn định hơn trong khu vực, giảm nguy cơ bị kéo vào các liên minh đối đầu cứng nhắc.

Tuy nhiên, sự khác biệt trong cách tiếp cận của EU và Mỹ đối với các vấn đề toàn cầu từ thương mại, công nghệ vàan ninhđến quan hệ với Trung Quốc,cũng tạo ra những không gian chính sách riêng cho Ấn Độ. Điều này thúcđẩy New Delhi linh hoạt điều chỉnh chiến lược, tận dụng lợi ích từ cả hai phía, đồng thời củng cố vị thế của mình như một cường quốc trung tâm, thay vì một “đối tác phụ thuộc”.

Kết luận

Có thể thấy, Ấn Độ đang giữ vai trò ngày càng quan trọng trong sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của EU, đặc biệt trong bối cảnh châu Âu tìm kiếm tự chủ chiến lược và mở rộng mạnglưới đối tác mới vàkhông gian địa chính trị. Những động thái xích lại gần nhau giữa EU và Ấn Độ phản ánh một sự hội tụ lợi ích mang tính dài hạn, vượt ra ngoài khuôn khổ hợp tác kinh tế thuần túy. Đồng thời, sự chuyển dịch này không làm suy yếu, mà góp phần tái định hình quan hệ Mỹ – Ấn Độ theo hướng linh hoạt và đa tầng hơn. Trong một thế giới cạnh tranh và phân mảnh, tam giác EU – Ấn Độ – Mỹ nhiều khả năng sẽ trở thành một cấu trúc quan trọng, góp phần định hình trật tự quốc tế trong những năm tới./.