Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Tăng trưởng kinh tế và thực thi chính sách xã hội ở một số nước châu Phi và Trung Đông

26/03/2021


Tác giả :
  • PGS.TS. Lê Phước Minh (Chủ biên)
  • TS. Đỗ Đức Hiệp
  • ThS. Phạm Thị Kim Huế
  • ThS. Trần Hữu Đồng

Năm xuất bản: 2020

Số trang: 224

 

Tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội có mối quan hệ chặt chẽ, mang tính bổ sung và phụ thuộc lẫn nhau. Tăng trưởng kinh tế là động lực cơ bản thúc đẩy phát triển, là nhân tố quan trọng hàng đầu và điều kiện vật chất để giải quyết các vấn đề xã hội. Lý thuyết và thực tiễn cho thấy, quốc gia nào đạt được tăng trưởng kinh tế càng cao thì quốc gia đó sẽ có điều kiện tiên quyết để giải quyết tốt hơn các vấn đề xã hội thông qua các chiến lược xóa đói giảm nghèo, tạo ra nhiều việc làm và giải quyết các vấn đề an sinh xã hội. Mặt khác, việc thực thi các chính sách xã hội hiệu quả sẽ giúp một quốc gia đạt được tăng trưởng kinh tế bền vững hơn bằng cách đầu tư nhiều hơn cho giáo dục, cải cách các chính sách phúc lợi, trợ cấp thất nghiệp, đảm bảo tránh được những xung đột xã hội. Tuy nhiên, trên thực tế ở một số quốc gia, tăng trưởng kinh tế cao đôi khi không đồng nghĩa với việc giải quyết các chính sách xã hội hiệu quả, và ngược lại tăng trưởng kinh tế cao sẽ không xảy ra đối với các quốc gia không có sự cải thiện phúc lợi xã hội và nguồn nhân lực đào tạo. Thực tế phát triển kinh tế - xã hội ở một số quốc gia châu Phi – Trung Đông đã minh chứng điều này, một số quốc gia giàu tài nguyên, khai thác tốt nguồn lợi đặc biệt này nhưng lại ko giải quyết tốt vấn đề xã hội của nước mình như Sudan, Nigeria, Angola, Côngo…, Tuy nhiên bên cạnh đó có một số quốc gia dựa vào nguồn tài nguyên để xuất khẩu, thu ngoại tệ và giải quyết tốt các vấn đề phúc lợi xã hội. Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, từ đó rút ra những bài học cho Việt Nam, năm 2020, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách tham khảo với nhan đề: “Tăng trưởng kinh tế và thực thi chính sách xã hội ở một số nước châu Phi và Trung Đông”. Mục tiêu của cuốn sách nhằm nghiên cứu mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế và thực thi chính sách xã hội ở một số quốc gia điển hình ở khu vực châu Phi – Trung Đông có điều kiện phát triển hơn Việt Nam nhưng không quá khác biệt về thể chế chính sách, văn hóa để từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam, giúp Việt Nam đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế cao đi đôi với thịnh vượng xã hội trong tương lai.

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, cuốn sách được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về tăng trưởng kinh tế và thực thi chính sách xã hội ở các quốc gia và khu vực châu Phi- Trung Đông

Làm rõ một số khái niệm cơ bản: “tăng trưởng kinh tế”, “phát triển kinh tế”, “chính sách xã hội”, “thực thi chính sách xã hội” từ đó phân tích “mối quan hệ giữa tăng trưởng và thực thi chính sách xã hội trong phát triển bền vững”, trong đó tập trung xét mối quan hệ với một số chính sách xã hội chủ yếu như: giáo dục, y tế, xóa đói giảm nghèo, việc làm, thất nghiệp, sự bất bình đẳng và an sinh xã hội. Đề cập đến bối cảnh, hiện trạng và triển vọng phát triển kinh tế - xã hội khu vực châu Phi- Trung Đông, nhóm tác giả cho rằng, trong vài thập kỷ trở lại đây, châu Phi- Trung Đông là một khu vực chịu những tác động lớn về biến động chính trị, an ninh, tôn giáo, sắc tộc, nhiều xung đột vũ trang, kèm theo bệnh dịch… tuy nhiên, nhiều quốc gia châu Phi- Trung Đông đã đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế đầy ấn tượng, song tăng trưởng chưa bền vững, chưa đủ để tạo ra sự thay đổi. Các nước châu Phi và Trung Đông đang và tiếp tục phải đối mặt với những nguy cơ không nhỏ trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là nguy cơ bị lệ thuộc sâu hơn và rơi vào bẫy nợ với các đối tác quốc tế.

Chương 2. Tăng trưởng kinh tế và thực thi chính sách xã hội ở một số quốc gia châu Phi – Trung Đông điển hình

Nội dung chương 2 tập trung phân tích tăng trưởng kinh tế và thực thi các chính sách xã hội của Thổ Nhĩ Kỳ, Ma Rốc và Nam Phi dưới các chiều cạnh: (i) Tổng quan về đất nước; (ii) Thực trạng tăng trưởng kinh tế; (iii) Thực trạng thực thi chính sách. Trong đó, mặc dù Thổ Nhĩ Kỳ đã đạt những kết quả trong tăng trưởng kinh tế nhất định nhưng chưa thực sự tối ưu hóa và tận dụng hết các nguồn lực của đất nước. Tầng lớp nghèo còn khó khăn trong tiếp cận các cơ hội giáo dục, y tế, việc làm. Sự bất bình đẳng đã làm cho các tầng lớp người dân cảm thấy bất ổn, và điều này làm cho tình hình chính trị và kinh tế của Thổ Nhĩ Kỳ dễ bị tác động. Ma Rốc đã thực thi tốt các chính sách về giáo dục và y tế trong nhiều năm, là tác nhân quan trọng đến hiệu quả tăng trưởng nhất là năng suất lao động dẫn đến tạo ra giá trị gia tăng trong tất cả các ngành kinh tế… Tuy nhiên, theo nhận định của nhóm nghiên cứu, Ma Rốc cần chuyển đổi cấu trúc nền kinh tế theo hướng mở rộng cơ hội kinh tế cho tất cả mọi người hay chuyển đổi mô hình kinh tế, tạo nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp tư nhân nhỏ và mới trong tất cả các lĩnh vực, tăng tính cạnh tranh sản phẩm của mình trên thị trường quốc tế bằng cách nâng cao năng suất lao động. Nam Phi có xu hướng gia tăng việc làm trong nước, đồng thời thúc đẩy phân phối thu nhập bình đẳng hơn trong vài năm gần đây. Tác động của các khoản tài trợ về tiết kiệm quốc gia và cán cân thương mại không rõ ràng. Tùy thuộc vào mức độ ảnh hưởng, các khoản tài trợ có thể cải thiện hoặc làm trầm trọng thêm tiết kiệm quốc gia và cán cân thương mại, ảnh hưởng không nhỏ tới tăng trưởng bền vững. Mặt khác chính phủ Nam Phi đang cố gắng đẩy nhanh quá trình chuyển đổi trong nền kinh tế thông qua các chương trình khác nhau nhằm mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là các doanh nghiệp do người da đen và phụ nữ sở hữu.

Chương 3. Tăng trưởng kinh tế và thực thi chính sách xã hội châu Phi – Trung Đông và hàm ý chính sách cho Việt Nam

Trên cơ sở nghiên cứu chung về tình hình phát triển kinh tế- xã hội của các quốc gia châu Phi- Trung Đông, điển hình là 3 nước được phân tích kỹ tại chương 2, nhóm nghiên cứu cho rằng, mỗi quốc gia, mỗi khu vực như Trung Đông – Bắc Phi, Tây Phi, Đông Phi, Nam Phi… đều có những nét tương đồng, khác biệt riêng so với Việt Nam, đồng thời khẳng định, Việt Nam và các quốc gia châu Phi – Trung Đông còn có rất nhiều tiềm năng giá trị hợp tác, có thể chia sẻ bài học kinh nghiệm từ các mô hình kinh tế, thể chế chính trị, các chính sách xã hội, đặc biệt là giải quyết bài toán mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và thực thi các chính sách xã hội. Để đảm bảo tăng trưởng và phát triển bền vững dựa trên thực thi các chính sách xã hội đúng đắn, phù hợp với Việt Nam trong bối cảnh mới, nhóm tác giả đề xuất một số gợi ý chính sách trên cơ sở nghiên cứu bối cảnh, tình hình về phát triển kinh tế - xã hội của một số quốc gia châu Phi- Trung Đông: Thứ nhất, Việt Nam cần thực thi chính sách về giáo dục theo hướng chiều sâu chất lượng và hiệu quả; Thứ hai, Đảng, Chính phủ cần dành sự ưu tiên nhiều hơn nữa trong chính sách phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe; Thứ ba, tiếp tục định hướng tăng trưởng bao trùm với các chính sách xã hội phù hợp về nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống của nhân dân, hạn chế phân hóa giàu nghèo, giảm chênh lệch mức sống giữa thành thị và nông thôn; Thứ tư, Việt Nam cùng các nước châu Phi – Trung Đông cần đẩy mạnh hơn nữa mối quan hệ hợp tác nhiều mặt, thiết thực, hiệu quả và cùng có lợi cả về kinh tế, thương mại, đầu tư và chia sẻ các kinh nghiệm thành công, thất bại trong chính sách phát triển kinh tế- xã hội.

Đây là công trình nghiên cứu công phu và tâm huyết của nhóm tác giả về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và thực thi chính sách xã hội ở một số nước điển hình khu vực châu Phi và Trung Đông, hy vọng cuốn sách đáp ứng nhu cầu của bạn đọc quan tâm.

Xin trân trọng giới thiệu!

Nguyễn Minh Hồng


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: