Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Làng Việt ở Bắc Bộ truyền thống và biến đổi

13/07/2021


Cơ quan soạn thảo: Viện Dân tộc học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Tác giả :
  • PGS.TS. Bùi Xuân Đính

Địa chỉ liên hệ: Số 1 Liễu Giai

Năm xuất bản: 2020

Số trang: 826

Làng Việt - môi trường sinh tụ và hoạt động của người Việt với đại đa số là nông dân. Đây là nơi các thế hệ người Việt tổ chức làm ăn, hình thành các thiết chế tổ chức và quan hệ xã hội, tạo dựng nên các kiến trúc văn hóa để duy trì hoạt động sinh hoạt và tín ngưỡng.

“Làng Việt” - đối tượng nghiên cứu, đã gắn bó với cuộc đời của PGS.TS. Bùi Xuân Đính như một “định mênh” với 42 năm cống hiến với cả tâm huyết, tấm lòng và sự nhiệt thành với nghề nghiệp.

Như một định mệnh, từ những năm 1978, khi về công tác tại Viện Dân tộc học, PGS.TS. Bùi Xuân Đính đã được giao ngay nhiệm vụ nghiên cứu về làng xã, và từ đây, duyên nghiệp với nghề, với Làng Việt bắt đầu mở ra với ông, gắn với ông xuyên suốt cả một hành trình làm nghề.

Tự sự trong Lời tác giả, PGS.TS. Bùi Xuân Đính chia sẻ: Là một trong số ít người trong Viện Dân tộc học (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), gắn bó lâu dài nhất với một đề tài, với một phòng nghiên cứu. Dù phải chịu tác động không ít từ thời cuộc, từ những thay đổi định hướng nghiên cứu của Phòng, thậm chí mất cả 2 năm là thực tập sinh Viện Dân tộc học Liên Xô (1988-1990), PGS.TS. Bùi Xuân Đính vẫn không xa dời đề tài làng xã. Do đó xuyên suốt hơn 40 năm, PGS.TS. Bùi Xuân Đính đã có duyên “rong ruỏi” ở hầu khắp các làng quê tại các vùng, miền trên cả nước để thu thập tư liệu về đề tài này.

Cho đến tháng 12/2020, ấn phầm “Làng Việt ở Bắc Bộ truyền thống và biến đổi” được Nhà xuất bản khoa học xã hội cho ra mắt bạn đọc, như là một “dấu son” khẳng định thêm vào những đóng góp của ông về đề tài Làng Việt, với độ dài gần 1000 trang giấy, cuốn sách là kết quả của đề tài cùng tên mà Viện Dân tộc học là đơn vị chủ trì thực hiện. Cuốn sách được tác giả coi là tập 5 của bộ sách “Hành trình về làng Việt cổ” mà ông đã ấp ủ, công bố và sẽ công bố các tập tiếp theo vào thời gian tới.

Theo đó, ngoài Lời tác giả cuốn sách được kết cấu thành 3 phần với những nội dung cụ thể như sau:

Phần 1. Tổng quan về làng Việt - truyền thống và biến đổi

Gồm 3 chương

Chương 1: Kinh tế làng xã - truyền thống và biến đổi

Phần này sẽ cung cấp các thông tin liên quan đến nông nghiệp: từ vị trí trọng yếu trong cơ cấu kinh tế xuống hàng thứ yếu; Thủ công nghiệp: Từ nghề phụ trở thành nghề chính; Thương nghiệp: Từ nội thương yếu ớt và ngoại thương đơn tuyến trở thành ngành thuwogn mại - dịch vụ phát triển; Khai thác nguồn lợi biển: chưa tạo nên sức bật.

Chương 2: Xã hội làng xã - truyền thống và biến đổi

Cung cấp các thông tin liên quan đến cơ cấu tổ chức và quản lý làng xã: thay đổi sâu sắc theo thể chế xã hội và nền kinh tế; Phân hóa giai cấp, tầng xã hội và giới tinh hoa làng xã quan hệ xã hội làng xã; Quan hệ xã hội làng xã: thay đổi nhưng vẫn giữ nền móng; Công nghiệp hóa và đô thị hóa nông thôn và những hệ quả.

Chương 3: Văn hóa làng xã - truyền thống và biến đổi

Cung cấp các thông tin liên quan đến hệ thống di tích thờ cúng: Thay đổi theo sự nhìn nhận di sản văn hóa; Tín ngưỡng và tôn giáo: Từ đa dạng sang đơn nhất đến đa dạng, phức tạp; Các lễ thức thờ cúng và hội làng: Trỗi dậy sau 30 năm ngủ im cùng các di tích; Phong tục tập quán: bền bỉ duy trì qua các thời khắc để thay đổi.

Qua đó, có thể nhận thấy, những thay đổi, biến đổi về kinh tế, xã hội và văn hóa của làng Việt ở Bắc Bộ trong hơn 70 năm qua gắn liền với các mốc lịch sử: Cách mạng tháng Tám 1945, cải cách ruộng đất (1955-1957), công cuộc hợp tác hóa và cơ chế quan liêu, bao cấp (1958-1988) và công cuộc Đổi mới, bắt đầu từ sản xuất nông nghiệp (1988-nay). Các mốc đó đều gắn với các chủ trương, chính sách của Nhà nước ở mỗi thời kì lịch sử, có vai trò như là những tiền đề, quyết định cho sự thay đổi, biến đổi ở làng quê Bắc bộ mà trong đó sự biến đổi lớn lao nhất, mạnh mẽ và sâu sắc nhất được thể hiện ở lĩnh vực mưu sinh, kinh tế - làng xã chật vật tìm hướng đi cho nền kinh tế của mình.

Mặt khác, tác giả cũng làm nổi bật được xã hội làng xã bao hàm nhiều khía cạnh phải kể tới là: Làng Việt là một thiết chế tự quản; xã hội Làng Việt truyền thống phân hóa không triệt để, giai cấp nhạt nhòa trong khi đẳng cấp xã hội thể hiện ở hệ thống ngôi thứ trong gia đình lại nổi lên. Về phương diện văn hóa: biến đổi về văn hóa thể hiện ở hệ thống di tích thờ cúng được phục hồi, phần lớn các hình thái thờ cúng được bảo tồn. Kinh tế, xã hội, văn hóa đều được dung nạp thêm các yếu tố mới để tạo nên diện mạo mới, sức sống mới…

Phần 2. Làng Việt -  nhìn từ sưu tập các bài viết

Thông qua 4 chủ đề; (1). Các bài viết về lịch sử làng xã và kinh tế làng xã (gồm 8 bài viết); (2). Các bài viết về kinh tế làng xã (gồm 5 bài viết); (3). Các bài viết về vấn đề xã hội làng xã (gồm 15 bài viết); (4). Các bài viết về những vấn đề văn hóa làng xã (gồm 13) bài viết. Bạn đọc có thể tự tra cứu cho mình tư liệu đầy đủ và hệ thống về bối cảnh lịch sử, xã hội, kinh tế và văn hóa làng Việt ở Bắc Bộ, ví dụ như tư liệu Đền Di Ái và tài liệu Hán Nôm, làng Thổ Khối, văn hóa làng Cầu Bây, Làng Gia Quất… hay “lệ làng” với sự phát triển kinh tế hàng hóa, vấn đề “lão quyền” trong xã hội, làng mạc cổ truyền người Việt, nạn cường hào, tranh chấp đất đai thời Lê Trịnh, hương ước và pháp luật, hay lễ hội chùa Tam Sơn, hội Giã La, Gia Long, tục cải táng, không gian kiến trúc, gia đình khoa bảng, tính cố kết cộng đồng trong việc phát huy các giá trị tinh thần…

Phần 3. Thư mục Bùi Xuân Đính, các bài viết về Bùi Xuân Đính

Gồm 3 phần: (i). Thư mục Bùi Xuân Đính; (ii). Giảng dậy, hướng dẫn luận án, luận văn, khóa  luận; (iii). Một số bài viết về tác giả.

Có thể nói, cuốn sách là công trình nghiên cứu công phu nghiêm túc được tác giả tham khảo, phân tích và tổng hợp dựa các nguồn tư liệu uy tín. Với những nội dung được phân tích sắc sảo, hy vọng cuốn sách sẽ cung cấp nguồn thông tin tham khảo bổ ích cho độc giả, những người quan tâm tới vấn đề này.

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!

Phạm Vĩnh Hà

 


Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: