Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Dịch chuyển lao động nông nghiệp của Thái Lan, Malaixia và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

13/05/2022


Tác giả :
  • TS. Lê Phương Hòa (chủ biên)
  • TS. Nguyễn Hà Phương
  • TS. Phạm Thanh Tịnh
  • ThS. Nguyễn Thị Lý
  • ThS. Nguyễn Thị Hồng Lam

Địa chỉ liên hệ: Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Năm xuất bản: 2021

Số trang: 254

 

Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực, thực phẩm và một số nguyên liệu cho công nghiệp. Xét theo cơ cấu ngành, nông nghiệp là một trong 3 ngành kinh tế ưu tiên cơ cấu lại theo hướng giảm dần tỷ trọng nông nghiệp và tăng dần tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ. Cùng với sự phát triển của công nghệ và kinh tế tri thức trong thời đại công nghiệp 4.0 khiến lao động nông nghiệp có xu hướng dịch chuyển mạnh.

Thái Lan là quốc gia có nền nông nghiệp phát triển, chiếm 18% trong tổng số GDP nhưng tốc độ tăng trưởng bình quân của Thái Lan từ năm 2011 lại chỉ đạt 2,4% và năng suất lao động thấp, do đó Thái Lan đã có sự dịch chuyển lao động nhưng nhịp tăng trưởng vẫn giữ nguyên; đối với Malaixia, nông nghiệp của nước này chiếm 11% GDP VÀ 16% lao động đang trong quá trình hiện đại hóa nông nghiệp mạnh mẽ nhưng đứng trước thách thức của vấn đề thiếu lao động nông nghiệp, một phần của vấn đề được giải quyết bằng nhập khẩu lao động từ các nước trong khu vực, việc dịch chuyển lao động nông nghiệp của Malaixia gắn liền với dòng di cư đặt ra những vấn đề về quản lý di dân và đô thị.

Việt Nam là nước nông nghiệp đang trong quá trình tái cơ cấu kinh tế mạnh mẽ, trong đó có sự dịch chuyển lao động từ nông nghiệp sang các ngành phi nông nghiệp, chuyển dịch lao động nội ngành nông nghiệp và theo đó là nông thôn ra đô thị, do đó việc nghiên cứu kinh nghiệm chuyển dịch của 2 quốc gia này sẽ rút ra đươc những bài học cho Việt Nam trong việc chuyển dịch lao động nông nghiệp. Xuất phát từ thực tiễn trên, năm 2021, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách chuyên khảo “Dịch chuyển lao động nông nghiệp của Thái Lan, Malaixia và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam” do TS. Lê Phương Hòa làm chủ biên.

Ngoài lời nói đầu và Kết luận, cuốn sách được kết cấu thành 4 chương:

Chương I. Cơ sở lý luận của dịch chuyển lao động nông nghiệp

Trong chương này, nhóm tác giả đề cập đến một số khái niệm liên quan đến dịch chuyển lao động nông nghiệp và tổng quan một số lý thuyết về di cư và dịch chuyển lao động của các nhà nghiên cứu kinh tế, xã hội, địa lý nổi tiếng như Ernst Georg Ravenstein, Hariss, Todaro, Arthur Lewis, Everett S.Lee, Harvey B. King. Dù có nhiều ý kiến khác nhau và với cách tiếp cận khác nhau nhưng các học giả đều có chung quan điểm khi cho rằng, nguyên nhân thúc đẩy di cư, dịch chuyển lao động từ khu vực hay ngành này sang khu vực hay ngành khác chủ yếu đến từ yếu tố kinh tế. Phân tích về các mối liên hệ giữa khu vực nông nghiệp và phi nông nghiệp nhóm nghiên cứu cho thấy bức tranh tương quan về mối quan hệ lao động giữa các ngành và khẳng định kinh tế phát triển, sản xuất mở rộng theo hướng hiện đại khiến cho khu vực phi nông nghiệp trở nên hấp dẫn và thu hút lao động từ nông nghiệp. Những khó khăn trong khu vực sản xuất nông nghiệp liên quan đến đầu vào sản xuất như đất đai, thời tiết…làm cho lao động nông nghiệp dư thừa và có nhu cầu chuyển dịch sang khu vực khác.

Chương II. Dịch chuyển lao động nông nghiệp Thái Lan và Malaixia

Trong chương này, nhóm tác giả tập trung phân tích thực trạng dịch chuyển lao động nông nghiệp ở Thái Lan và Malaixia trên cơ sở 4 yếu tố sau: (i) Dịch chuyển lao động nông nghiệp – phi nông nghiệp; (ii) Dịch chuyển lao động nội ngành nông nghiệp; (iii) Dịch chuyển lao động nông thôn – đô thị; (iv) Tác động của dịch chuyển lao động nông nghiệp đến phát triển kinh tế - xã hội. Nghiên cứu chỉ ra rằng, tỷ trọng nông nghiệp ngày càng giảm dần và tương ứng là số lao động nông nghiệp giảm, dịch chuyển dần sang khu vực phi nông nghiệp. Dịch chuyển lao động nông nghiệp ở Thái Lan đã có sự biến động mạnh trong 2 thập niên đầu thế kỷ XXI, tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cả ngang và dọc vẫn chưa hoàn thành, tỷ lệ lao động tham gia ngành này chỉ khoảng 19-23% thấp nhất trong các ngành kinh tế…Tại Malaixia, lao động có việc làm trong nền nông nghiêp có xu hướng ngày càng giảm về tỷ trọng so với các ngành kinh tế khác như công nghiệp chế tạo và dịch vụ. Tỷ trọng lao động nông nghiệp giảm dần theo thời gian. Đây là điều khác biệt so với mô hình của Thái Lan.

Chương III. Các nhân tố tác động đến dịch chuyển lao động nông nghiệp của Thái Lan và Malaixia

Để có hiểu rõ hơn về chuyển dịch lao động nông nghiêp của Thái Lan và Malaixia, nhóm nghiên cứu đã phân tích một số nhân tố tác động cơ bản sau: (i) Hội nhập, tăng trưởng và phát triển kinh tế; (ii) Chuyển dịch cơ cấu kinh tế; (iii) Khoa học kỹ thuật và công nghiệp hóa, hiện đại hóa; (iv) Sự chênh lệch tiền lương theo ngành; (v) Chính sách phát triển nhân lực. Tại Thái Lan và Malaixia, mô hình tăng trưởng theo chiều rộng thường chỉ phù hợp với giai đoạn đầu của phát triển, tuy nhiên, mô hình này không thể duy trì lâu dài do hạn chế bởi các nguồn lực đầu vào. Dịch chuyển cơ cấu kinh tế diễn ra mạnh mẽ cùng với sự phát triển của môi nước, theo đó, tỷ lệ giá trị đóng góp của khu vực nông nghiệp trong tổng thể nền kinh tế giảm dần, nhường chỗ cho các ngành công nghiệp, xây dựng và dịch vụ, thương mại. Quá trình này, theo nhóm tác giả thường diễn ra mạnh mẽ vào giai đoạn đầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở mỗi quốc gia. Đây chính là nhân tố đẩy lao động ra khỏi ngành. Bên cạnh đó, công nghiệp hóa, hiện đại hóa khiến cho năng suất lao động trong các ngành đều tăng, quá trình thâm dụng lao động giảm xuống khiến cho lao động trong nông nghiệp ngày càng dôi dư trong khu vực nông nghiệp phải dịch chuyển để tìm kiếm việc làm ở ngành khác. Cuối chương, nghiên cứu khẳng định, để có thể dihj chuyển thành công lao động từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp đòi hỏi phải đi lên từ nhân tố giáo dục và đào tạo, bởi lao động vừa là nhân tố đầu vào của sản xuất cũng đồng thời là nhân tố quyết định tiêu dùng và tạo ra giá trị văn hóa mới.

Chương IV. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Trên cơ sở phân tích đặc điểm mỗi nước và tham chiếu trong điều kiện Việt Nam, nhóm tác giả rút ra một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong dịch chuyển lao động nông nghiệp, đồng thời đưa ra một số gợi ý cho việc chuyển dịch lao động nông nghiệp của Việt Nam nhằm mang lại hiệu quả trong thời gian tới.

Cuốn sách là công trình nghiên cứu công phu của tập thể tác giả về dịch chuyển lao động giữa nông nghiệp – phi nông nghiệp, nội bộ ngành nông  nghiệp, nông thôn – đô thị. Bằng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và liên ngành, các tác giả đã có những đánh giá và phân tích cụ thể đối với tình hình dịch chuyển lao động nông nghiệp của hai nước Thái Lan và Malaixia. Hy vọng, cuốn sách mang lại những thông tin hữu ích cho độc giả quan tâm.

Xin trân trọng giới thiệu!

Nguyễn Minh Hồng


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: