Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Tôn giáo ở Việt Nam với bảo vệ môi trường: Nghiên cứu trường hợp Phật giáo, Công giáo, Tin lành

14/06/2022


Tác giả :
  • TS. Vũ Thị Thu Hà (Chủ biên)
  • ThS. Trần Thị Phương Anh
  • TS. Ngô Quốc Đông
  • TS. Hoàng Văn Chung
  • ThS. Lê Văn Tuyên
  • ThS. Dương Văn Biên
  • ThS. Nguyễn Thị Bích Ngoan
  • ThS. Nguyễn Văn Quý
  • ThS. Hoàng Thị Bích Ngọc

Năm xuất bản: 2021

Số trang: 266

 

Trong bối cảnh chung của thế giới, các vấn đề môi trường đang ngày càng trở nên nghiêm trọng, đe dọa sức khỏe con người và ảnh hưởng đến mọi khía cạnh xã hội trong đời sống. Bởi vậy, công cuộc bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu là vấn đề lớn mang tính chất toàn cầu được cả loài người trên thế giới quan tâm. Nhiều nghiên cứu và báo cáo đánh giá vấn đề ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu đã và đang là một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỷ 21, có tác động nghiêm trọng đến phát triển kinh tế - xã hội và an ninh môi trường thế giới. Tại Việt Nam, từ khi Đổi mới (1986), với mục tiêu tăng trưởng kinh tế, nước ta đã có những bước phát triển vượt bậc, tác động lên mọi mặt đời sống của đất nước. Cùng với sự phát triển kinh tế, quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa cũng diễn ra mạnh mẽ, nhưng cũng đã kéo theo những hệ lụy ngày càng báo động về môi trường.

Để ứng phó và hóa giải vấn nạn lớn lao này, nếu chỉ dựa vào chương trình hành động của các chính phủ, nỗ lực của các doanh nghiệp, những phát kiến của giới khoa học là không đủ mà cần có sự kết hợp sức mạnh của mọi nguồn lực có thể có trong xã hội. Hiện nay, trên thế giới, các tôn giáo đã và đang thể hiện mình là một trong những nguồn lực quan trọng được sử dụng cho việc bảo vệ môi trường, khôi phục cân bằng sinh thái và ứng phó với biến đổi khí hậu. Ở Việt Nam, các tôn giáo trong thập niên gần đây đã tỏ ra mau chóng bắt nhịp với thế giới trong sứ mệnh có nhiều thách thức nhưng cũng rất giàu ý nghĩa về phương diện hiện sinh này. Nhiều mô hình hay, cách làm tốt trong bảo vệ môi trường đã được các vị chức sắc tôn giáo khởi xướng và triển khai hiệu quả ở nhiều địa phương trong cả nước, tạo sức lan toả lớn trong xã hội, góp phần vào nỗ lực quyết tâm chung của cả hệ thống chính trị trong việc chặn đà suy giảm, dần cải thiện, phục hồi các chỉ số thành phần chất lượng môi trường; chủ động thích ứng trước biến đổi khí hậu.

Để hiểu rõ hơn về sự tham gia của các tôn giáo trong công cuộc bảo vệ môi trường, năm 2021, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách chuyên khảo “Tôn giáo ở Việt Nam với bảo vệ môi trường: Nghiên cứu trường hợp Phật giáo, Công giáo, Tin lành” do TS. Vũ Thị Thu Hà làm chủ biên. Cuốn sách là kết quả nghiên cứu của đề tài cấp Bộ “Tôn giáo ở Việt Nam với việc bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu (Nghiên cứu trường hơp Phật giáo, Công giáo, Tin lành)” do Viện Nghiên cứu Tôn giáo là đơn vị chu trì, TS. Vũ Thị Thu Hà làm chủ nhiệm.

Ngoài Lời nói đầu và Kết luận, cuốn sách bao gồm 3 chương:

Chương 1. Một số vấn đề lý luận về mối quan hệ tôn giáo và môi trường

Chương này, nhóm tác giả làm rõ khái niệm về “Tôn giáo” và “Môi trường”, qua đó phân tích bối cảnh chính trị - xã hội đối với vấn đề bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay, chỉ ra những nhóm nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi về môi trường và khẳng định, ô nhiễm môi trường, suy thoái và suy giảm tài nguyên, biến đổi khí hậu nhanh và phức tạp đã và đang là những rào cản to lớn đối với quá trình phát triển bền vững của đất nước. Đề cập đến vấn đề trách nhiệm xã hội của tôn giáo và vai trò của Nhà nước trong việc bảo vệ môi trường, các nhà nghiên cứu cho rằng, tôn giáo cũng như các thành phần khác của hệ thống xã hội có trách nhiệm xây dựng xã hội ngày càng tốt đẹp hơn, đồng thời chia sẻ về mối quan hệ giữa tôn giáo và môi trường sinh thái với các chiều cạnh khác nhau. Điểm nổi bật của chương này là các tác giả đã tập trung chia sẻ kinh nghiệm ở một số quốc gia về vấn đề tôn giáo với môi trường như tại Thái Lan, Srilanka, Ấn Độ, một số nước phương Tây và khu vực Mỹ La tinh.

Chương 2. Quan điểm của một số tôn giáo ở Việt Nam về môi trường

Trên cơ sở tiếp cận những bộ tài liệu về Kinh thánh, Giáo lý của Hội thánh Công giáo, Kinh pháp cú, Phật học và những tài liệu liên quan của các Giám mục, Hòa thượng và các học giả, nhóm nghiên cứu tập trung phân tích quan điểm của Công giáo, Tin lành và Phật giáo ở Việt Nam về môi trường. Nghiên cứu khẳng định, Giáo lý, Kinh điển của Phật giáo, Công giáo, Tin Lành cho thấy con người đang sống trong một thế giới liên kết và phụ thuộc lẫn nhau, mối quan hệ cùng sinh tồn của con người với môi trường thiên nhiên là vô cùng quan trọng, con người cần có trách nhiệm quan tâm, chăm sóc thiên nhiên như sự sống của mình. Đối với tín đồ Phật giáo, thực hiện giới cấm sát sinh và ăn chay là một phần trong quá trình tu tập giải thoát, đồng thời còn là nguyên tắc đạo đức. Trong những năm gần đây, trong bối cảnh khủng hoảng môi trường trên toàn cầu nói chung và ở Việt Nam nói riêng, các tổ chức Phật giáo, Công giáo, Tin Lành đã thể hiện rất rõ quan điểm nêu cao trách nhiệm và vai trò của tôn giáo trong việc bảo vệ môi trường. Đặc biệt, trong quan điểm của Công giáo và Tin lành, các tác giả cũng chỉ ra một số điểm cần lưu ý sau: (i) Môi trường tự nhiên từ thành phần cho tới quy luật hoạt động là do Thiên Chúa/ Chúa Trời sáng tạo ra; (ii) Con người vừa được trao quyền thống trị tự nhiên nhưng cũng phải có trách nhiệm bảo vệ tự nhiên; (iii) Môi trường tự nhiên là ngôi nhà chung của muôn loài, không phải chỉ của riêng con người; (iv) Khi xem xét quan điểm Kinh thánh của Công giáo, Tin Lành về môi trường tự nhiên cần chú ý tới tính lịch sử thần học; (v) Con người có những giới hạn trước môi trường tự nhiên, khai thác hợp lý các nguồn lực tự nhiên chó không phải có sức mạnh toàn năng hay có thể khai thác thỏa thích các nguồn lực tự nhiên để phục vụ cho cuộc sống của mình. Theo quan điểm của Giáo hội Phật giáo, khẳng định mối tương quan giữa con người và môi trường tự nhiên, đồng thời coi việc bảo vệ môi trường như một phần tất yếu nhằm duy trì cuộc sống của nhân loại.

Chương 3. Hoạt động bảo vệ môi trường của một số tổ chức tôn giáo ở Việt Nam: thực trạng và một số vấn đề đặt ra

Kế thừa những tài liệu nghiên cứu trước đó cũng như số liệu thống kê của các ngành chức năng và nhóm chuyên gia, nhóm nghiên cứu phân tích thực trạng hoạt động bảo vệ môi trường của Công giáo, đạo Tin Lành và Phật giáo ở Việt Nam và rút ra một số nhận định sau: (i) Qua công tác bảo vệ môi trường ở các tổ chức tôn giáo đã xuất hiện những mô hình điểm trong hoạt động bảo vệ môi trường, đem lại hiệu quả thiết thực, góp phần tạo được sự chuyển biến mạnh về nhận thức và làm thay đổi thái độ, hành vi, thói quen của đồng bào các tôn giáo và người dân trong cộng đồng; (ii) Tạo ra những đợt tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm với bảo vệ môi trường của tín đồ tôn giáo; (iii)Từ những hoạt động bảo vệ môi trường, các tổ chức tôn giáo dã phối hợp giám sát việc thực hiện các chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Các tổ chức tôn giáo đã phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan chức năng để vận động thực hiện và giám sát việc thực hiện bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Bên cạnh những kết quả đạt được, đáng ghi nhận từ phía các tổ chức tôn giáo đối với hoạt động bảo vệ môi trường, các tác giả cho rằng vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra từ phía các tổ chức tôn giáo cũng như với cơ quan quản lý nhà nước khiến cho các tổ chức tôn giáo chưa phát huy hết được khả năng tiềm ẩn để trở thành nguồn lực trong bảo vệ môi trường.

Với những nội dung trên, hy vọng cuốn sách là nguồn tư liệu tham khảo hữu ích cho độc giả quan tâm, đặc biệt dành cho các cơ quan nhà nước có nhiệm vụ bảo vệ môi trường cũng như tài liệu giảng dạy và học tập cho sinh yêu thích chủ đề tôn giáo với bảo vệ môi trường.

Xin trân trọng giới thiệu./.

Nguyễn Minh Hồng

 


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: