Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Vấn đề ly hôn trong xã hội Việt Nam hiện đại

22/06/2022


Tác giả :
  • Vũ Mạnh Lợi
  • Trần Nguyệt Minh Thu

Năm xuất bản: 2021

Số trang: 292

 

Toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế đã và đang tác động nhiều chiều tới toàn xã hội và mỗi gia đình. Sự biến đổi mô hình gia đình từ truyền thống sang hiện đại, tính cố kết trong quan hệ giữa các thành viên cũng như trong quan hệ hôn nhân dường như thiếu chặt chẽ hơn, thể hiện ở xu hướng gia tăng của tình trạng ly hôn.

Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030 do Thủ tướng Chính phủ ban hành tại Quyết định số 629/QD-TTg ngày 29 tháng 5 năm 2012 phê duyệt đã khẳng định: Gia đình là tế bào của xã hội, là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp, chống lại các tệ nạn xã hội, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Gia đình Việt Nam từ truyền thống sang hiện đại, sự nới lỏng của áp lực xã hội trong nhìn nhận về vì thế của con người phụ nữ, đa dạng hóa mô hình hôn nhân đã tác động trực tiếp tới mô hình cấu trúc gia đình, là những yếu tố có liên quan tới mức độ bền vững của gia đình, làm cho tính chất của vấn đề ly hôn xa dần các định kiến trước đây. Về cơ bản, ly hôn là điều không mong đợi bởi bất kỳ ai khi bước vào cuộc hôn nhân đều mang trong mình hy vọng có được một cuộc sống hạnh phúc, song trong nhiều trường hợp đến một giai đoạn nào đó thì ly hôn lại là giải pháp cần thiết cho cả đôi bên vợ chồng cũng như cho xã hội. Xã hội hiện đại đã nhìn nhận ly hôn với bản chất tích cực hơn, với sự đảm bảo quyền tự do, gỡ bỏ dần định kiến trước đây…

Với ý nghĩa làm giảm thiểu tác động tiêu cực từ việc ly hôn tới các cặp vợ chồng và gia đình, nền tảng để tạo nên sự phát triển hài hòa trong xã hội, năm 2021, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách “Vấn đề ly hôn trong xã hội Việt Nam hiện đại” của 2 đồng tác giả Vũ Mạnh Lợi và Trần Nguyệt Minh Thu. Đây là kết quả nghiên cứu của đề tài “Vấn đề ly hôn trong xã hội Việt Nam hiện đại” thuộc chương trình khoa học trọng điểm cấp Bộ của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam “Nghiên cứu, đánh giá tổng thể về gia đình thời kỳ Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế”. Nội dung cuốn sách tập trung nghiên cứu chuyên sâu về những vấn đề lý luận và thực tiễn của ly hôn trong xã hội Việt Nam hiện đại, phân tích hệ quả của vấn đề ly hôn đối với xã hội và gia đình trên cơ sở khảo sát 900 trường hợp tại ba tỉnh/thành phố của Việt Nam, nơi có tỷ lệ ly hôn tương đối cao thuộc ba vùng Bắc, Trung, Nam, từ đó đề xuất giải pháp xây dựng gia đình bền vững.

Ngoài Lời nói đầu, Kết  luận và khuyến nghị, nội dung chính của cuốn sách được kết cấu thành 4 chương:

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Trong chương này, nhóm tác giả khái quát tình hình ly hôn tại một số quốc gia châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, trong đó chỉ ra thực trạng, xu hướng ly hôn cũng như nguyên nhân ở mỗi quốc gia. Điểm đáng chú ý là số vụ ly hôn có xu hướng tăng lên, nguyên nhân thì có nhiều nhưng tập trung vào một số nguyên nhân chính sau: Kinh tế, vai trò của phụ nữ trong gia đình thay đổi, những rào cản đối với việc ly hôn trở nên suy yếu, và phụ nữ trong xã hội hiện đại khởi xướng ly hôn nhiều hơn so với xã hội truyền thống. Bên cạnh đó ở mỗi quốc gia cũng có những giai đoạn ly hôn tăng giảm khác nhau phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. Cùng với những phân tích, đánh giá tình hình ly hôn ở một số quốc gia, điểm đặc biệt của chương này là nhóm nghiên cứu đã tập trung đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu về ly hôn ở Việt Nam trên một số chiều cạnh sau: (i) Mâu thuẫn gia đình và những khởi nguồn của quyết định ly hôn; (ii) Tình hình ly hôn tại Việt Nam; (iii) Những hệ quả xã hội. Nghiên cứu khẳng định, dưới tác động của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, tình hình ly hôn của nhiều quốc gia trên thế giới gồm cả việt Nam có xu hướng tăng nhanh chóng trong thời gian gần đây và sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới mà không phục thuộc vào khu vực địa lý, mức sống, trình độ học vấn và tôn giáo…

Chương 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu

Trên cơ sở trình bày một số khái niệm có liên quan như “hôn nhân”, “gia đình”, “ly thân”, “ly hôn”, “tái hôn”, nhóm tác giả tập trung trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu về vấn đề ly hôn, đồng thời phân tích một số chính sách pháp luật về vấn đề ly hôn ở Việt Nam qua các thời kỳ: (i) Thời kỳ trước Đổi mới; Thời kỳ 15 năm đầu Đổi mới (1986-1999); (iii) Thời kỳ tăng cường phát triển và hội nhập (2000-2017); (iv) Ly hôn có yếu tố nước ngoài. Nghiên cứu khẳng định, gia đình Việt Nam từ truyền thống tới hiện đại đang có sự chuyển mình rõ nét với nhiều giá trị mới, làm cho quy mô, chức năng, và cơ cấu gia đình dần biến đổi, nhiều sắc thái hơn. Trong một xã hội mà con người được xem là trung tâm của sự phát triển, hạt nhân của gia đình đó, có thể thấy rõ những biến chuyển theo thời gian, qua đó áp lực từ các phng tục tập quán cũ ngày càng được nới lỏng và đi đến triệt tiêu. Trong bối cảnh đất nước bước sang giai đoạn mới, các quan hệ hôn nhân, gia đình và vấn đề ly hôn cũng có những chuyển biến đa dạng, do đó rất cần sự điều chỉnh phù hợp của các thể chế pháp luật.

Chương 3. Tình hình ly thân, dự định ly hôn và ly hôn

Bằng các phương pháp nghiên cứu liên ngành, xuyên ngành, phương pháp điều tra xã hội học… nhóm tác giả tập trung phân tích tình hình ly thân, dự định ly hôn và quan điểm về ly hôn cũng như đánh giá tình hình ly hôn. Khi tình trạng ly thân đã xảy ra, mối quan hệ của vợ, chồng khó có thể được cải thiện cho dù họ có những nỗ lực làm lành. Hệ quả phổ biến nhất của ly thân là ly hôn Nhóm tác giả cho rằng, khi hôn nhân ngày càng hướng tới mối quan hệ bình đẳng, ly hôn dễ dàng được chấp nhận hơn, thể hiện tầm quan trọng ngày càng tăng của hạnh phúc cá nhân so với tính toàn vẹn của gia đình. Về tình hình ly hôn, một số nội dung cơ bản sau được tập trung làm rõ trong nghiên cứu: (i) Mức độ phổ biến và xu hướng thay đổi theo thời gian của ly hôn; (ii) Xét xử và giải quyết vấn đề ly hôn tại tòa; (iii) Bằng chứng từ điều tra ly hôn 2017; (iv) Sơ bộ tìm hiểu vấn đề ly hôn có yếu tố nước ngoài.

Chương 4. Các yếu tố tác động và hệ quả của ly hôn

Từ 05 nhóm yếu tố tác động của ly hôn: (i) Mâu thuẫn và những bất đồng vợ chồng; (ii) Ly hôn do ngoại tình; (iii) Ly hôn do tệ nạn xã hội và bạo lực gia đình; (iv) Ly hôn vì lý do kinh tế, thu nhập và công việc; (v) Không phù hợp về tính cách, nhóm tác giả đã phân tích đa biến về các yếu tố tác động đến ly hôn. Kết quả phân tích hai mô hình hồi quy đa biến về các yếu tố tác động tới ly hôn cho thấy sự gia tăng theo các đoàn hệ kết hôn, hôn nhân càng gần đây thì khả năng ly hôn càng cao; nhóm có học vấn cao, cặp vợ chồng có cha mẹ ly hôn, cặp vợ chồng sống phụ thuộc vào kinh tế của cha mẹ, cặp vợ chồng thường xuyên xảy ra xung đột thì khả năng ly hôn cũng càng cao so với những trường hợp khác. Các phân tích chuyên sâu, những cuộc phỏng vấn cho thấy ly hôn đang tăng theo thời gian và trên một số nội dung cơ bản mà nhóm nghiên cứu đo lường được có thể thấy những thay đổi theo hướng tốt lên sau ly hôn cao gấp nhiều lần so với những đánh giá “kém hơn”, và do đó việc duy trì cuộc hôn nhân không hạnh phúc vô hình chung chỉ gây mệt mỏi, ly hôn là quyết định đúng đắn sau những chịu đựng, bế tắc của cuộc sống vợ chồng. Tuy nhiên, con cái trong gia đình có cha mẹ ly hôn vẫn là đối tượng chịu nhiều tổn hại về tâm lý, tinh thần nhiều hơn cả. Bởi vậy các tác giả cho rằng cần nâng cao ý thức trách nhiệm và kiến thức cho mỗi người dân, đặc biệt là các công dân trẻ tuổi, dưới nhiều hình thức trước khi bước vào cuộc sống hôn nhân để mọi người dân có sự nhận thức về trách nhiệm đối với bản thân và xã hội. Để mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn, giảm thiểu tình trạng ly hôn và giảm tối đa tổn thất do ly hôn mang lại, nhóm nghiên cứu đề xuất một số khuyến nghị chính sách: Thứ nhất, can thiệp sớm và liên tục nhằm giảm thiểu mâu thuẫn, xung đột gia đình; Thứ hai, nâng cao nhận thức xã hội nhằm phòng chống kỳ thị đối với người ly hôn và con cái họ; Thứ ba, điều chỉnh thẩm quyền giải quyết ly hôn; Thứ tư, cần điều chỉnh việc xác định quyền yêu cầu giải quyết ly hôn; Thứ năm, linh hoạt trong áp dụng căn cứ ly hôn để quyết các vụ ly hôn; Thứ sáu, có hướng dẫn cụ thể trong việc xác định và phân chia tài sản chung khi ly hôn.

Cuốn sách là công trình nghiên cứu công phu của tập thể tác giả. Bằng việc sử dụng tổ hợp nhiều phương pháp, đặc biệt là của chuyên ngành xã hội học như: phân tích tài liệu thứ cấp, phương pháp quan sát, phương pháp nghiên cứu định tính, định lượng... đã mang đến cho độc giả cái nhìn toàn diện và khách quan hơn về vấn đề ly hôn trong xã hội Việt Nam hiện nay. Hy vọng cuốn sách đáp ứng nhu cầu của độc giả quan tâm.

Xin trân trọng giới thiệu!

Nguyễn Minh Hồng

 


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: