Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hà Giang

06/08/2022


Cơ quan soạn thảo: Viện Dân tộc học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch, Sở Khoa học và Công nghệ, Ủy ban Nhân dân tỉnh Hà Giang

Tác giả :
  • PGS.TS.Nguyễn Văn Minh (chủ biên)
  • TS. Bùi Thị Bích Lan
  • PGS.TS. Nguyễn Ngọc Thanh
  • TS. Lý Hành Sơn
  • PGS.TS. Phạm Văn Dương
  • PGS.TS. Phạm Minh Phúc
  • TS. Trần Thị Mai Lan
  • TS. Vũ Thị Phương Nga
  • TS. Nguyễn Thị Tám
  • CN. Bùi Đức Tân
  • CN. Nguyễn Thị Lượng

Địa chỉ liên hệ: Số 1 Liễu Giai, Ba Đình, Hà Nội

Năm xuất bản: 2021

Số trang: 737

Việt Nam là một trong những nước tiên phong trong việc phê chuẩn Công ước về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể năm 2003 của UNESCO. Điều đó cho thấy, Việt Nam đã sớm nhận thức rõ giá trị văn hóa là yếu tố cốt lõi, là tài sản quý giá của các dân tộc, của cộng đồng, quốc gia và cũng là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại. Như vậy, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc - quốc gia nói chung và của các dân tộc, tộc người nói riêng là hết sức cần thiết nhằm xây dựng nền văn hóa Việt Nam thống nhất trong đa dạng, góp phần xây dựng hệ giá trị con người đủ phẩm chất để phát triển trong điều kiện mới hiện nay.

Để hiểu hơn về vấn đề này đối với Hà Giang, tháng 12/2021, Nhà xuất bản Khoa học xã hội đã phát hành ấn phẩm với tựa đề “Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hà Giang”, cuốn sách do PGS.TS. Nguyễn Văn Minh (Viện Dân tộc học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) chủ biên. Ấn phẩm là kết quả của đề tài nghiên cứu cấp tỉnh “Nghiên cứu xây dựng chính sách bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống độc đáo (tiêu biểu) của dân tộc thiểu số phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hà Giang”, do Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hà Giang quản lý, Viện Dân tộc học, trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chủ trì, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Giang phối hợp thực hiện trong 2 năm (2018-2020). Ngoài Lời mở đầu và Kết luận, cuốn sách gồm 6 chương cụ thể như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về bảo tồn phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hà Giang

Thông qua việc nghiên cứu cơ sở thực tiễn về tình hình kinh tế - xã hội của Hà Giang; Tìm hiểu một số vấn đề đang đặt ra và một số định hướng phát triển, kinh nghiệm bảo tồn… các tác giả cho rằng do nguồn lực đầu tư cho phát triển của Hà Giang còn gặp nhiều khó khăn cho nên hiện tại Hà Giang vẫn là một trong những tỉnh nghèo nhất cả nước. Hà Giang hiện đang đối mặt với những vấn đề như: Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội yếu kém, thiếu đồng bộ, giao thông là một trong những điểm nghẽn lớn nhất tại Hà Giang; sản xuất hàng hóa nông, lâm nghiệp chưa hình thành vùng tập trung, công nghiệp chế biến sản phẩm còn yếu, các lợi thế, tiềm năng kinh tế của rừng và núi đá chưa được khai thác hiệu quả; chính sách phát triển kinh tế biên mậu còn gặp nhiều trở ngại, phát triển du lịch - dịch vụ chưa tương xứng với tiềm năng; khai thác khoáng sản và tài nguyên thiên nhiên còn nhiều bất cập; chất lượng giáo dục, đào tạo, trình độ dân trí, nguồn nhân lực và y tế còn thấp; kết quả giảm nghèo thiếu tính bền vững, chênh lệch giàu nghèo có xu hướng gia tăng nhất là với khu vực đồng bào dân tộc thiểu số… Tuy nhiên, trước những khó khăn và thách thức đó, tỉnh Hà Giang luôn xác định được phương hướng nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội gắn với an ninh quốc phòng đó là: 1). Tiếp tục khai thác tiềm năng, phát huy lợi thế thực hiện tăng trưởng nhanh, bền vững. Nâng cao chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh; tiếp tục thực hiện tái cơ cấu kinh tế, phát huy và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu tư; 2). Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục - đào tạo; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ; bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người Hà Giang phát triển toàn diện; 3). Khai thác sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường, chủ động phòng chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu; 4). Xây dựng bộ máy chính quyền tinh gọn, hoạt động hiệu quả; đẩy mạnh cải cách hành chính; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; 5). Không ngừng củng cố phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết dân tộc; 6). Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, mở rộng quan hệ đối ngoại; 7). Tăng cường củng cố quốc phòng, an ninh, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân vững chắc. Đồng thời tập trung vào 3 khâu đột phá gồm: 1). Phát triển cơ sở hạ tầng và tạo sinh kế bền vững cho nhân dân; 2). Phát triển du lịch gắn với nông nghiệp chất lượng cao; 3). Bảo tồn, phát huy bền vững giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc…

Chương 2: Thực trạng giá trị và chính sách bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của những cảnh quan tiêu biểu được hình thành do sự kết hợp giữa thiên nhiên và con người

Cung cấp các thông tin liên quan đến thực trạng giá trị các cảnh quan bố trí thôn/bản trong mối quan hệ/ứng xử với môi trường tự nhiên và chính sách bảo tồn của Hà Giang trong thời gian qua trên các khía cạnh: Giá trị văn hóa độc đáo của văn hóa cảnh quan thôn/bản; Giá trị văn hóa của cảnh quan canh tác ruộng bậc thang (huyện Hoàng Su Phì); Giá trị văn hóa của kỹ thuật/tri thức thổ canh hốc đá (Cao nguyên đá Đồng Văn); Giá trị văn hóa của nương/vườn hoa tam giác mạch; Giá trị văn hóa của vườn rừng và cây trồng; Giá trị văn hóa của nghề nuôi ong lấy mật. Bên cạnh đó nhóm tác giả còn tìm hiểu thông tin về các chính sách bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa độc đáo của các cảnh quan tiêu biểu (tổ chức thôn/bản); chính sách đối với văn hóa cảnh quan sản xuất. Nhóm tác giả nhận định: Để phát triển kinh tế - xã hội Hà Giang, lấy du lịch làm trọng điểm trở thành ngành kinh tế mũi nhọn thì Hà Giang cần có sự đầu tư đồng bộ, có chính sách khuyến khích mọi thành phần kinh tế, hợp tác liên doanh du lịch trong nước và nước ngoài; cần kết hợp khai thác một cách toàn diện, đầy đủ và hiệu quả các thế mạnh về cảnh quan thiên nhiên; mở rộng công tác quảng bá, giới thiệu thiên nhiên và con người Hà Giang một cách rộng rãi và có chiều sâu hơn…

Chương 3: Thực trạng giá trị và chính sách bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể

Thông qua việc tìm hiểu giá trị của lễ hội - nghi lễ cộng đồng trong phát triển kinh tế xã hội và chính sách bảo tồn; Giá trị của loại hình văn nghệ dân gian ; Giá trị của các trò chơi dân gian và vai trò của các nghệ nhân, nhóm tác giả nhận định, trong nhiều năm qua, công tác bảo tồn, phát huy các giá trị độc đáo của các nghi lễ, lễ hội đã được tỉnh Hà Giang thực hiện qua nhiều các chính sách khác nhau. Tuy nhiên, bên cạnh những thành công vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề đặt ra như: Tiếp tục duy trì và phát huy giá trị lễ hội - nghi lễ cùng những yếu tố truyền thống của các dân tộc như thế nào để phù hợp với bối cảnh gia tăng quá trình toàn cầu hóa và hội nhập; Tăng cường phát huy vai trò của đội ngũ tri thức, những nghệ nhân, người có uy tín trong cộng đồng và chính quyền địa phương đối với việc bảo tồn, phát huy giá trị của lễ hội - nghi lễ trong bối cảnh cơ chế thị trường, nhất là những hình thức tín ngưỡng dân gian trước sự gia tăng ảnh hưởng của nhiều tôn giáo mới, đặc biệt là Tin Lành; Đảm bảo sự gắn kết chặt chẽ giữa việc bảo tồn phát huy các giá trị của lễ hội - nghi lễ phù hợp với các chương trình đề án, dự án, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, ổn định chính trị, đảm bảo an ninh quốc phòng ở vùng dân tộc thiểu số, nhất là vùng biên…

Chương 4: Thực trạng giá trị và chính sách bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa vật thể

Cung cấp các thông tin liên quan đến giá trị của các di tích, danh thắng; Thực trạng giá trị của các loại hình trang phục; Xu hướng biến đổi trang phục, chính sách bảo tồng, phát huy giá trị của trang phục; Giá trị của các loại hình kiến trúc nhà ở; Xu hướng biển đổi và chính sách bảo tồn, phát huy giá trị của các loai hình kiến trúc nhà ở; Giá trị của ẩm thực trong phát triển kinh tế - xã hội; Giá trị của nghề và làng nghề thủ công truyền thống… Qua đó nhóm tác giả nhận định: Hà Giang có nền văn hóa cảnh quan hùng vĩ, tươi đẹp, có sự kết hợp hài hòa giữa thiên nhiên và sự cần cù sáng tạo của con người qua bao thế hệ đã tạo ra cho Hà Giang những nét đặc trưng không dễ có ở bất cứ địa phương nào: ví như núi đá tạo ra “thổ canh hốc đá”, núi đất tạo ra “ruộng bậc thang” thung lũng hẹp tạo ra các nương/vườn “hoa tam giác mạch”; các dân tộc ở Hà Giang cũng rất đa dạng và có nhiều giá trị văn hóa độc đáo, tạo nên nền văn hóa đặc trưng của vùng biên cương địa đầu tổ quốc vừa phong phú vừa đa dạng, được thể hiện trên nhiều phương diện vật chất và tinh thần. Tuy nhiên, do kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, thiếu sự hướng dẫn cụ thể nên công tác bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống còn gặp nhiều khó khăn, có lúc còn mang tính hình thức, theo phong trào… Các vấn đề này đặt ra yêu cầu cần xây dựng hệ thống các chính sách có tính chiến lược tổng thể, ngắn hạn, trung hạn và dài hạn để tập trung các nguồn lực thực hiện một cách đồng bộ, toàn diện, phù hợp và hiệu quả hơn trong thời gian tới.

Chương 5: Định hướng xây dựng chính sách bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hà Giang

Tổng quan hệ thống chính sách bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số tỉnh Hà Giang; Kết quả và hạn chế của việc thực hiện chính sách bảo tồn; Các tác động của tăng trưởng kinh tế, phát triển du lịch, xây dựng nông thôn mới, quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường; vai trò, vị trí của nghệ nhân dân gian, các vấn đề tôn giáo; Quan điểm xây dựng chính sách bảo tồn, phát triển giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số phục vụ phát triển kinh tế xã hội… Qua đó, nhóm tác giả cho rằng Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ban ngành ở Trung ương cần xác định Hà Giang là một trong những địa phương gặp nhiều khó khăn khách quan nhất trong cả nước về điều kiện, khả năng phát triển kinh tế - xã hội, nhưng đây là địa bàn tuyến đầu trọng yếu bảo vệ biên cương quốc gia. Do vậy, cần xác định mức độ ưu tiên hỗ trợ cao nhất về mọi mặt để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho Hà Giang. Cụ thể là Bộ chính trị, Quốc hội và Chính phủ cần ban hành Nghị quyết riêng về phát triển tổng thể Hà Giang giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến năm 2045, trên cơ sở đó xây dựng cơ chế đặc thù, hỗ trợ tối đa, tạo nguồn lực đủ mạnh để Hà Giang phát triển toàn diện, bền vững về kinh tế - xã hội, trở thành phên dậu vững chắc của Tổ Quốc, trong đó, đặc biệt chú ý tới cơ chế, chính sách đặc thù trong phát triển cơ sở hạ tầng, nhất là giao thông đường bộ nhằm giúp Hà Giang phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng nói chung cũng như tạo cơ sở bảo tổng, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống nói riêng để các di sản văn hóa trở thành tài sản, tạo ra việc làm và thu nhập cho người dân.

Chương 6: Đề xuất “Mô hình bảo tồn và phát huy tổng thể các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Nùng ở thôn Nắm Ngà, xã Cốc Rế, huyện Xín Mần thành làng văn hóa - du lịch cộng đồng kiểu mẫu dân tộc Nùng ở khu vực phía Tây phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

Cung cấp các thông tin liên quan tới quan điểm, nguyên tắc đề xuất xây dựng mô hình bảo tồn; kinh nghiệm từ các mô hình của tỉnh và địa phương khác; Tính cần thiết và giá trị phát triển kinh tế - xã hội của mô hình; Xây dựng mô hình bảo tồn ở thôn Nắm Ngà, xã Cốc Rế, huyện Xín Mần thành làng Văn hóa - Du lịch cộng đồng kiểu mẫu dân tộc Nùng ở khu vực phía Tây…nhóm tác giả khẳng định, văn hóa truyền thống của các dân tộc ở Hà Giang không chỉ là tài sản vô cùng quý báu trong kho tàng văn hóa Việt Na mà còn là nguồn vốn lâu dài, bền vững cho phát triển kinh tế - xã hội. Các mô hình làng văn hóa du lịch cồng đồng, làng du lịch sinh thái, nhà cộng đồng dân tộc chưa được đầu tư, nghiên cứu và khai thác có hiệu quả. Chính vì vậy, xây dựng mô hình mẫu bài bản sẽ góp phần làm phong phú thêm những sản phẩm du lịch của Hà Giang, tạo sinh kế bền vững cho nhiều người dân địa phương, giúp cho đồng bào được chung tay, thực hiện công tác bảo tồn, giới thiệu văn hóa truyền thống tới cộng đồng, đồng thời nâng cao được ý thức tự hào, duy trì và truyền dạy văn hóa truyền thống trong chính cộng đồng các dân tộc thiểu số, tạo ra điểm văn hóa, sản phẩm du lịch hấp dẫn trên bản đồ du lịch tỉnh Hà Giang. Giúp đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng cao, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và làm giàu thêm bản sắc văn hóa trong cộng đồng các dân tộc thiểu số Việt Nam.

Có thể nói, cuốn sách là công trình nghiên cứu công phu nghiêm túc được nhóm tác giả tham khảo, phân tích và tổng hợp dựa các nguồn tư liệu uy tín. Với những nội dung được phân tích sắc sảo, hy vọng cuốn sách sẽ cung cấp nguồn thông tin tham khảo bổ ích cho độc giả, những người quan tâm tới vấn đề này.

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!

Phạm Vĩnh Hà

 


Các tin đã đưa ngày: