Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Vai trò của văn hóa cộng đồng trong bảo vệ môi trường ở làng nghề Việt Nam

16/02/2024


Tác giả :
  • TS. Trần Ngọc Ngoạn (đồng chủ biên)
  • ThS. Nguyễn Thị Huyền Thu (đồng chủ biên)
  • ThS. Nguyễn Thị Hòa
  • ThS. Đặng Thành Trung
  • CN.Nguyễn Thị Hằng

Năm xuất bản: 2022

Số trang: 284

 

Làng xã Việt Nam là nơi sản sinh ra nghề thủ công truyền thống và các sản phẩm mang nặng dấu ấn tinh hoa của nền văn hóa, văn minh dân tộc và mang đậm văn hóa vùng, miền. Tuy nhiên, do sự cũ kỹ và lạc hậu của công nghệ, trang thiết bị sản xuất tại các làng nghề đã làm cho vấn đề môi trường tại đây trở nên bức xúc. Kế thừa và phát huy những luật tục, phong tục trong việc quản lý bảo vệ môi trường là một chủ trương, giải pháp của Đảng và Nhà nước ta để giải quyết vấn đề đó. Sự kết hợp giữa luật tục, phong tục và pháp luật của Nhà nước trong quản lý bảo vệ môi trường hiện nay là một đòi hỏi khách quan. Các quy định, quy ước, hương ước riêng của làng/ xã vừa phản ánh tâm lý của người dân, vừa phản ánh văn hóa và nếp sống của làng, có tác dụng định hướng hành vi con người vào khuôn phép.

Nhằm làm rõ vai trò của văn hóa cộng động trong bảo vệ môi trường ở làng nghề ở nước ta hiện nay, năm 2022, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách chuyên khảo với tựa đề “ Vai trò của văn hóa cộng đồng trong bảo vệ môi trường ở làng nghề Việt Nam” do TS. Trần Ngọc Ngoạn và ThS. Nguyễn Thị Huyền Thu làm đồng chủ biên. Cuốn sách là kết quả của nhiệm vụ khoa học cấp Bộ do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam kết hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường giao cho Viện Địa lý nhân văn thực hiện.

Ngoài Lời nói đầu, Kết luận và Kiến nghị, nội dung chính của cuốn sách được kết cấu thành 4 chương:

Chương I. Một số vấn đề lý thuyết về văn hóa cộng đồng trong bảo vệ môi trường làng nghề

Làm rõ một số vấn đề lý thuyết liên quan đến nội dung nghiên cứu như: làng nghề, môi trường và bảo vệ môi trường, văn hóa cộng đồng, phương thức ứng xử cộng đồng…. Đặc biệt chỉ ra những yếu tố khách quan và chủ quan tác động đến văn hóa cộng đồng trong bảo vệ môi trường. Trong đó, yếu tố văn hóa làng xã được nhóm nghiên cứu đánh giá mức độ ảnh hưởng đến bảo vệ môi trường làng nghề thông qua quy ước, hương ước, phong tục tập quán của các làng xã trong bảo vệ môi trường làng nghề; và dư luận xã hội ở khu vực nông thông đối với các hành vi bảo vệ môi trường làng nghề ở khu vực nông thôn hiện nay. Về các yếu tố chủ quan, đó là các yếu tố gắn với chủ thể văn hóa cộng đồng, thể hiện ở trình độ tri thức, nghề nghiệp, lứa tuổi… và tâm lý của cộng đồng trong bảo vệ môi trường.

Chương II. Thực trạng vai trò của văn hóa cộng đồng trong bảo vệ môi trường làng nghề

Trong chương này, nhóm nghiên cứu đề cập đến thực trạng môi trường tại các làng nghề tại các tỉnh, thành phố: Hà Nội, Bắc Ninh, Nam Định, Thái Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Bình Định và Bến Tre, theo đó, hậu quả môi trường bị tác động ở các tỉnh miền Nam và miền Trung bị tác động chưa đến mức báo động như miền Bắc. Theo đánh giá của người dân thực trạng ô nhiễm môi trường xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có các cơ sở sản xuất của làng nghề, chưa thu gom và xử lý rác thải kịp thời, hệ thống cống rãnh trong làng quá kém, và một phần chất thải từ các khu công nghiệp, hộ chăn nuôi. Điểm nhấn của chương này là nhóm tác giả tập trung phân tích vai trò của văn hóa cộng đồng trong bảo vệ môi trường làng nghề. Kết quả khảo sát cho thấy phần lớn người dân cho rằng hương ước/quy ước là loại nguyên tắc ứng xử mang lại hiệu quả cao nhất, tiếp đó là các quy định của pháp luật. Hầu hết mọi người đều nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường làng nghề

Chương III. Các yếu tố tác động đến văn hóa cộng đồng trong bảo vệ môi trường làng nghề

Qua việc phân tích các yếu tố khách quan và chủ quan, nghiên cứu chỉ ra rằng, bên cạnh hương ước/quy ước thì yếu tố phong tục, tập quán và lối sống góp phần hình thành các đặc trưng cơ bản của văn hóa cộng đồng bảo vệ môi trường, mặc dù vậy vẫn có một số phong tục, thói quen đã trở nên lạc hậu, làm tổn hại và suy thoái môi trường như bẻ cây hái lộc, chặt phá rừng…Đối với các yếu tố chủ quan như các đặc điểm nhân khẩu học – xã hội của những người đân sống trong các làng nghề: giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, số năm kinh nghiệm trong nghề… là những yếu tố chính tác động đến văn hóa cộng đồng trong bảo vệ môi trường

Chương IV. Giải pháp tăng cường vai trò và giá trị xã hội của văn hóa cộng đồng trong bảo vệ môi trường ở các làng nghề

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả để xuất một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường: Thứ nhất, giải pháp phát huy vai trò của hệ thống thiết chế văn hóa làng nghề; Thứ hai, nhóm giải pháp phát huy giá trị của hương ước quy ước; Thứ ba, nhóm giải pháp phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội.

Cuốn sách là công trình nghiên cứu công phu của tập thể tác giả, bằng các phương pháp nghiên cứu chuyên sâu, điều tra khảo sát, nghiên cứu tài liẹu, phương pháp phân tích hồi quy logistic… đã cung cấp cho độc giả những thông tin có giá trị với hàm lượng khoa học cao. Hy vọng cuốn sách sẽ là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích dành cho độc giả quan tâm.

Xin trân trọng giới thiệu!

Nguyễn Minh Hồng

 


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: