Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Tái cấu trúc văn hóa của cư dân vùng biên trong bối cảnh phát triển thương mại Việt Nam – Trung Quốc

10/04/2024


Tác giả :
  • Nguyễn Thị Phương Châm
  • Hoàng Cầm

Năm xuất bản: 2023

Số trang: 244

 

Bình thường hóa và sự mở cửa biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc đã mang đến nhiều cơ hội mới cho các cộng đồng trong khu vực biên giới. Việc gia tăng các dòng chảy hàng hóa, con người qua biên giới đã giống như một sự đánh thức các khu vực biên giới vốn được xem là xa xôi, hẻo lánh, dân cư khó khăn trong đời sống kinh tế và nghèo nàn trong đời sống tinh thần. Các cộng đồng cư dân vùng biên dần tham gia tích cực vào các dòng chảy đó và cho đến nay các khu vực này đã trở thành những vùng kinh tế năng động, phát triển, là đầu mối của những sự giao lưu, tiếp xúc đa chiều. Sự sôi động về giao thương, các dòng chảy hàng hóa và sự dịch chuyển qua lại của con người và thông tin đã trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống đời thường của các cư dân ở các khu vực này.

Với mong muốn tìm hiểu, phân tích và đánh giá quá trình tái cấu trúc văn hóa của các cư dân vùng biên giới Việt – Trung từ sau bình thường hóa quan hệ giữa hai nước vào năm 1991, năm 2023, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách chuyên khảo với nhan đề “Tái cấu trúc văn hóa của cư dân vùng biên trong bối cảnh phát triển thương mại Việt Nam – Trung Quốc” của tác giả Nguyễn Thị Phương Châm và Hoàng Cầm. Cuốn sách được hoàn thành với sự tài trợ của Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ quốc gia.

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, nội dung chính của cuốn sách được kết cấu thành 4 chương:

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và bối cảnh hóa địa bàn nghiên cứu

Trong chương này, nhóm tác giả tổng luận các công trình nghiên cứu có ý nghĩa lý luận trong việc tìm hiểu về vùng biên và đặc biệt là quá trình tái cấu trúc văn hóa của các cư dân khu vực biên giới Việt – Trung ở Việt Nam, đồng thời làm rõ một số khái niệm liên quan đến vấn đề nghiên cứu như: Vùng biên giới, Cư dân biên giới, Văn hóa, Tái cấu trúc văn hóa. Cũng trong nghiên cứu này, nhóm tác giả sử dụng khung phân tích “cấu trúc – chủ đề tự quyết”, một hướng lý thuyết đang được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu các vấn đề liên quan đến vùng biên hiện nay, công cụ phân tích để tìm hiểu về mối quan hệ giữa sự thay đổi mang tính cấu trúc ở vùng biên và các thực hành văn hóa xã hội của cư dân vùng biên giới ở Lào Cai, Móng Cái và Quảng Ninh

Chương 2. Tái cấu trúc thực hành sinh kế, quan hệ giới và thực hành tiêu dùng

Nội dung của chương này tập trung trình bày và phân tích quá trình tái cấu trúc các hoạt động sinh kế, quan hệ giới, một số hoạt động văn hóa tiêu dùng của các cộng đồng cư dân vùng biên này.

Nghiên cứu chỉ ra rằng, hoạt động sinh kế và đời sống sinh kế của các tộc vùng biên Việt Nam, cho dù là ở vùng biển như khu vực Trà Cổ của Móng Cái hay miền núi như ở Bát Xát của Lào Cai hiện nay là sự thích ứng mang tính địa phương trong bối cảnh kinh tế xã hội thay đổi do bình thường hóa quan hệ Việt – Trung đem lại. Từ sau bình thường hóa quan hệ giữa việt Nam và Trung Quốc những người dân ở các cộng đồng này tham gia một cách mạnh mẽ vào các hoạt động làm thuê và buôn bán xuyên biên giới, xong sự chuyển đổi các hoạt động sinh kế nông nghiệp theo hướng thị trường và sự gia tăng các hoạt động sinh kế phi nông nghiệp ở các cộng đồng không phá vỡ hoàn toàn các hoạt động sinh kế truyền thống, mà được tái cấu trúc để thích ứng với sự thay đổi của bối cảnh kinh tế mới của khu vực vùng biên.

Chương 3. Tái cấu trúc nghi lễ, lễ hội

Bằng phương pháp nghiên cứu định tính, phân tích tư liệu và tham vấn chuyên gia, nhóm tác giả đã làm rõ hoạt động tái cấu trúc nghi lễ, lễ hội ở Móng Cái, Vạn Vĩ, và Lào Cai ở cả cộng đồng người Kinh và các dân tộc thiểu số. Nghiên cứu cho thấy, trong bối cảnh mở rộng giao lưu, phát triển thương mại vùng biên và đi cùng với đó là sự mở rộng quan hệ, phát triển du lịch giữa hai bên, các cộng đồng cư dân vùng biên đã đẩy nhanh và mạnh hơn quá trình phục dựng các di tích và sắp xếp lại các thực hành nghi lễ, lễ hội cho phù hợp hơn với bối cảnh mới, giúp họ có được sự thoải mái…

Chương 4. Tái cấu trúc văn hóa của cư dân vùng biên từ góc nhìn cấu trúc  - chủ thể tự quyết

Tập trung làm rõ các vấn đề đặt ra liên quan đến các câu hỏi nghiên cứu chính của công trình từ góc nhìn của khung phân tích cấu trúc – chủ thể tự quyết. Dựa trên bối cảnh, điều kiện, nguồn lực thực tế cũng như truyền thống văn hóa riêng, mỗi cộng đồng sẽ lựa chọn và quyết định tái cấu trúc văn hóa của họ như thế nào và tái cấu trúc những thành tố gì để họ có thể thích ứng được trong sự thay đổi của điều kiện sinh tồn. Kết quả của quá trình thích ứng này là bức tranh văn hóa của các cộng đồng cư dân biên giới hiện nay rất đa dạng, đa sắc và ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng cho sự phát triển. Người dân cùng các bên liên quan ý thức rõ ràng hơn vai trò của văn hóa, giao lưu văn hóa nơi địa đầu Tổ quốc, ý thức sắp xếp lại các thực hành văn hóa sao cho vừa thể hiện được nét bản sắc văn hóa truyền thống, vừa tạo dựng được những nét bản sắc mới năng động và linh hoạt của cộng đồng cư dân vùng biên trong bối cảnh phát triển thương mại, du lịch và toàn cầu hóa.

Cuốn sách là công trình nghiên cứu công phu của nhóm tác giả, chắc đây sẽ là tài liệu quý về tái cấu trúc văn hóa, đặc biệt là tái cấu trúc văn hóa của cư dân vùng biên giới; đồng thời là cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho cho các nhà quản lý trong việc xây dựng/ điều chỉnh đường lối, chính sách quản lý, vận hành, thúc đẩy phát triển phù hợp đối với các khu vực vùng biên trong thời gian tới.

Xin trân trọng giới thiệu!

Nguyễn Minh Hồng

 


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: