Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Quan hệ dân tộc xuyên quốc gia ở Việt Nam nghiên cứu tại vùng Tây Nguyên

22/03/2018


Tác giả :
  • Trần Minh Hằng
  • Nguyễn Công Thảo

Địa chỉ liên hệ: Viện Dân tộc học; Nhà xuất bản KHXH

Năm xuất bản: 2016

Số trang: 214

Trong nghiên cứu về tộc người, việc xem xét quan hệ dân tộc luôn có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Quan hệ dân tộc là mối quan hệ giữa các tộc người trong một quốc gia và xuyên quốc gia, và mối quan hệ giữa tộc người với cộng đồng dân tộc - quốc gia trên nhiều lĩnh vực, như chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa… Quan hệ dân tộc vừa là mối quan hệ tự nhiên, vừa mang tính tất yếu trong một quốc gia hay khu vực đa dân tộc, chịu tác động của nhiều yếu tố.

Tầm quan trọng của quan hệ dân tộc là điều dễ nhận thấy, nhưng xử lý vấn đề này thế nào cho đúng ở mỗi quốc gia là điều không dễ dàng. Cùng với thời gian, từ trong nội tại, mối quan hệ dân tộc cũng luôn biến đổi, các thể chế chính trị cũng đổi thay chính sách dân tộc, tác động đến mối quan hệ dân tộc. Ngoài ra, quan hệ dân tộc còn bị chi phối bởi bối cảnh quốc tế, tức những nhân tố bên ngoài, với các hệ lụy khó kiểm soát nhất là đối với những khu vực trọng yếu, nhạy cảm, cụ thể là tại một số xã khu vực biên giới vùng Tây Nguyên, Việt Nam.    

Trước thực tế nêu trên, tháng 12/2016, Nhà Xuất bản Khoa học xã hội đã phát hành ấn phẩm mang tên “Quan hệ dân tộc xuyên quốc gia ở Việt Nam nghiên cứu tại vùng Tây Nguyên" do hai tác giả Trần Minh Hằng và Nguyễn Công Thảo, Viện Dân tộc học đồng chủ biên. Cuốn sách là kết quả của 1 trong 3 đề tài cấp bộ năm 2013-2014 của viện Dân tộc học về quan hệ dân tộc xuyên quốc gia ở Việt Nam do Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam là cơ quan chủ quản, Viện Dân tộc học là cơ quan chủ trì.

Ngoài phần Mở đầu, cuốn sách được cấu trúc thành 5 chương như sau: Chương 1: Lý thuyết, phương pháp và tổng quan nghiên cứu; Chương 2: Khái quát về Tây Nguyên và các điểm nghiên cứu; Chương 3: Thực trạng quan hệ dân tộc xuyên quốc gia của một số dân tộc tại chỗ vùng Tây Nguyên. Chương 4: Những yếu tố tác động đến quan hệ dân tộc xuyên quốc gia của một số tộc người tại chỗ vùng Tây Nguyên. Chương 5: Dự báo xu hướng và những tác động của quan hệ dân tộc xuyên quốc gia đến phát triển kinh tế - xã hội và quốc phòng, an ninh vùng Tây Nguyên.

Chương 1 bao gồm các thông tin liên quan đến các khái niệm nghiên cứu liên quan, tập trung vào quan điểm tiếp cận, khung phân tích, điểm nghiên cứu, mẫu, công cụ nghiên cứu… Qua đó, các tác giả cho rằng các nghiên cứu về quan hệ dân tộc xuyên quốc gia trên thế giới thường tập trung tìm hiểu quá trình giao lưu, hội nhập và những trở ngại mà các cộng đồng di cư từng phải đối mặt khi sinh sống và làm việc ở nơi nhập cư. Trong khi đó, các nghiên cứu về quan hệ dân tộc xuyên quốc gia ở Việt Nam có khuynh hướng phổ biến là tập trung vào mối quan hệ hôn nhân, giao lưu văn hóa và chủ yếu giới hạn trong mối quan hệ dân tộc xuyên biên giới. Khác biệt này phần lớn bị chi phối bởi sự hạn chế về nguồn lực tài chính để triển khai nghiên cứu ở các quốc gia có cách biệt về địa lý. Mặt khác, bằng việc chú trọng hơn vào việc kết hợp các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính, áp dụng cách tiếp cận liên ngành để thu thập nguồn thông tin từ nhiều kênh khác nhau đã giúp cho việc so sánh, nhận diện vấn đề được hoàn chỉnh và hệ thống theo từng nhóm vấn đề, và hoàn toàn có thể hỗ trợ được bạn đọc dễ dàng theo dõi và tiếp nhận thông tin.

Chương 2 tập trung vào việc khái quát về Tây Nguyên trên các bình diện: tự nhiên, lịch sử, thành phần tộc người, dân số tại 4 địa điểm nghiên cứu cụ thể là: xã Đắk Nông, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum; xã Ia Dom, huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai; xã Thuận An, huyện Đắk Mil, tỉnh Đắk Nông; xã Krông, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk. Các tác giả cho biết các xã được nghiên cứu đều thuộc khu vực biên giới, điều kiện kinh tế còn nghèo, thời tiết khắc nghiệt, thiếu đất sản xuất, trình độ dân trí thấp. Ngoài những đặc điểm chung này, 4 địa điểm nghiên cứu còn có những đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội riêng và đều có ảnh hưởng quan trọng đến mối quan hệ dân tộc xuyên quốc gia.

Bàn về thực trạng quan hệ dân tộc xuyên quốc gia của một số tộc người tại 4 điểm nghiên cứu trên các khía cạnh: quan hệ gia đình, dòng họ, hôn nhân với người nước ngoài, di chuyển cư liên/xuyên biên giới và quốc gia, ngôn ngữ, nhà cửa, trang phục, tôn giáo; chính trị và môi trường, tại chương 3 các tác giả đã đưa ra nhiều đánh giá chung về thực trạng quan hệ dân tộc xuyên quốc gia với nhiều vấn đề cần xem xét như: 1. Quan hệ dân tộc xuyên quốc gia nếu không được định hướng tốt sẽ làm cho ý thức tộc người nổi trội hơn ý thức quốc gia, có thể gây tổn hại đến tính thống nhất của quốc gia/dân tộc; 2. Tây Nguyên và các cộng đồng dân tộc tại chỗ vẫn chưa phát huy hết vai trò, lợi thế trong việc hợp tác phát triển kinh tế, thương mại xuyên biên giới và thu hút vốn đầu tư nước ngoài; 3. Việc quản lý biên giới không tốt sẽ dẫn đến những bất ổn xã hội và hiện tượng vượt biên trái phép; 4. Vấn đề dân tộc, tôn giáo có yếu tố nước ngoài nếu không được xử lý phù hợp có thể gây bất ổn đến quốc phòng, an ninh và trật tự an ninh toàn xã hội; 5. Các thế lực thù địch có thể thông qua con đường hợp pháp như du lịch, thăm thân, hợp tác kinh tế, hồi hương… để móc nối, lôi kéo, kích động các phần tử tham gia các hoạt động chống phá chính quyền; 6. Việc khai thác lâm sản trái phép sẽ làm suy giảm diện tích rừng, tác động đến môi trường tự nhiên.

Chương 4 luận bàn về các tác động của quan hệ xuyên quốc gia liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội điều kiện tự nhiên, lịch sử tộc người và chính sách của nhà nước đến các dân tộc tại chỗ là người Giẻ - Triêng; người Gia - Rai; người Ê-Đê; Người Mnông. Qua đó, các tác giả đã chỉ ra được các yếu tố tác động có mối quan hệ ảnh hưởng chéo lẫn nhau và cùng góp phần thúc đẩy hoặc làm hạn chế mối quan hệ này. Người Mnông ở Thuận An và người Gia - Rai ở Ia Dom có quan hệ toàn diện, thường xuyên hơn với đồng tộc, khác tộc bên kia biên giới nhờ sự hiện diện, hội tụ đầy đủ của 4 yếu tố này. Trong khi đó, trở ngại về điều kiện địa lý, giao thông, kinh tế lại hạn chế mức độ trao đổi qua lại giữa người Ê - Đê, Giẻ - Triêng với đồng tộc của họ ở bên kia biên giới.

Chương 5 dự báo các xu hướng và những tác động của quan hệ dân tộc xuyên quốc gia đến phát triển kinh tế xã hội và quốc phòng, an ninh vùng Tây Nguyên qua việc nghiên cứu các xu hướng cố kết dân tộc, gia tăng mối quan hệ đồng tộc, thân tộc xuyên biên giới/xuyên quốc gia; Qua sự gắn bó, cố kết của những người cùng tôn giáo/liên dân tộc/liên tôn giáo xuyên biên giới/xuyên quốc gia và các vấn đề chính trị quốc tế dự trên quan hệ dân tộc xuyên biên giới có ảnh hưởng đến việc phát triển kinh tế, văn hóa tộc người và các vấn đề chính trị, an ninh nội vùng Tây Nguyên.

Kết luận chung về quan hệ dân tộc xuyên quốc gia vùng Tây Nguyên, các tác giả cho rằng về cơ bản, mối quan hệ này vẫn theo xu hướng hòa hợp, đoàn kết và giúp đỡ nhau cùng phát triển, song có sự gia tăng trên các lĩnh vực đời sống kinh tế  - xã hội, quốc phòng, an ninh, môi trường và có sự đậm nhạt khác nhau ở từng khu vực biên giới và từng tộc người cụ thể.

Hy vọng với các nội dung như trên, cuốn sách sẽ trở thành tài liệu tham khảo bổ ích với nhiều độc giả.

Xin trân trọng giới thiệu./.

Phạm Vĩnh Hà

 


Các tin đã đưa ngày: