Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Hợp tác an ninh phi truyền thống trên biển ở Đông Nam Á và gợi ý chính sách cho Việt Nam

22/09/2020


Tác giả :
  • TS. Võ Xuân Vinh (Chủ biên)
  • PGS.TS. Nguyễn Huy Hoàng
  • PGS.TS. Dương Văn Huy
  • TS. Đàm Huy Hoàng
  • TS. Trần Lê Minh Trang
  • TS. Hà Lê Huyền
  • ThS. Trần Thị Hà

Năm xuất bản: 2019

Số trang: 219

 

Nằm trên con đường hàng hải nối liền giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, từ lâu Đông Nam Á được coi là cầu nối giữa Trung Quốc, Nhật Bản với Ấn Độ, Tây Á và Địa Trung Hải. Đông Nam Á cũng là khu vực giao thoa các nền văn minh, đồng thời là nơi tích tụ tập trung các mô hình kinh tế, chính trị, xã hội… đa dạng của thế giới. Đặc biệt, năm trong số mười tuyến đường biển thông thương lớn nhất thế giới đều có liên quan đến các vùng biển ở Đông Nam Á. Lịch sử cho thấy, Đông Nam Á là một trong những địa bàn canh tranh quyền lực lớn của thế giới. Một Trung Quốc trỗi dậy với tham vọng bá quyền lựa chọn tiến xuống phía Nam để hiện thực hóa tham vọng đó. Nước Mỹ chọn Đông Nam Á là địa bàn chính trong chiến lược xoay trục/chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương nhằm kiềm chế tham vọng của Trung Quốc. Cuộc canh tranh ảnh hưởng giữa một bên là Trung Quốc và một bên là Mỹ và các đồng minh ở khu vực làm cho khu vực Đông Nam Á nói chung và khu vực biển Đông Nam Á nói riêng gặp không ít các thách thức. Bên cạnh những thách thức an ninh truyền thống do tranh chấp chủ quyền biển đảo (chủ yếu ở Biển Đông) mang lại, khu vực biển Đông Nam Á phải đối mặt với nhiều thách thức về an ninh phi truyền thống như khủng bố, cướp biển, buôn người, buôn lậu vũ khí, buôn lậu ma túy, ô nhiễm môi trường biển. Đây chính là những thách thức an ninh phức tạp mà cộng đồng quốc tế có lợi ở khu vực nói chung và các nước Đông Nam Á nói riêng phải đối mặt.

Để nhận diện các thách thức an ninh phi truyền thống trên biển Đông Nam Á cũng như tìm hiểu về vấn đề hợp tác, ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống trên biển với sự tham gia của Việt Nam vào cơ chế hợp tác này, năm 2019, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách: “Hợp tác an ninh phi truyền thống trên biển ở Đông Nam Á và gợi ý chính sách cho Việt Nam” do TS. Võ Xuân Vinh làm Chủ biên. Cuốn sách là kết quả của đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “Hợp tác an ninh phi truyền thống trên biển ở Đông Nam Á và gợi ý chính sách cho Việt Nam.

Ngoài phần Lời nói đầu và Kết luận, cuốn sách được kết cấu thành 4 chương:

Chương 1. An ninh phi truyền thống trên biển. Chương này tập trung làm rõ nội hàm của các  khái niệm như an ninh phi truyền thống, an ninh biển và an ninh phi truyền thống trên biển. Nhóm tác giả khẳng định, an ninh phi truyền thống có một số nét nổi bật như: an ninh phi truyền thống trên biển được tiếp tận từ góc độ các vấn đề (issues)/ các các rủi ro (risks)/ các thách thức (challenges) hay các mối đe dọa (threats) an ninh; an ninh phi truyền thống trên biển thuộc phạm trù của an ninh biển; về tính chất, an ninh phi truyền thống trên biển phức tạp hơn an ninh phi truyền thống trên đất liền. Cũng theo nhóm tác giả, an ninh phi truyền thống trên biển có nhiều cách phân loại khác nhau như phân loại theo phương thức tác động, phân loại theo chủ thể các tác nhân thuộc an ninh phi truyền thống trên biển, và phân loại theo lĩnh vực tác động của các tác nhân.

Chương 2. Một số thách thức an nnh phi truyền thống trên biển đang nổi lên hiện nay ở Đông Nam Á

Chương này phân tích hiện trạng các vấn đề/thách thức an ninh phi truyền thống trên biển ở Đông Nam Á trong thời gian qua theo hai nhóm là nhóm các hình thức tổ chức tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia và nhóm các vấn đề ô nhiễm môi trường và thảm họa tự nhiên. Cáchình thức tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, bao gồm: khủng bố trên biển, cướp biển, buôn người, buôn bán ma túy và buôn lậu vũ khí. Dựa trên các tài liệu có uy tín từ các tổ chức và học giả quốc tế, nhóm tác giả đã tổng hợp và khẳng định thiệt hại về người, về kinh tế và mất an ninh do cướp biển gây ra ở Đông Nam Á là rất lớn khi khu vực chiếm tỷ lệ lớn các vụ cướp biển trên thế giới. Nguy cơ khủng bố trên biển ở Đông Nam Á luôn hiển hiện với 8 khả năng như buôn lậu các chất phóng xạ, hóa học...; che dấu vũ khí dưới vỏ bọc là tàu dân sự, tàu đánh cá; cướp tàu vì mục tiêu chính trị; đánh chìm tàu nhằm làm gián đoạn hoạt động thương mại hay di chuyển; bắt cóc tàu chở khí ga và kích nổ nhằm phá hoại công trình cảng biển; tấn công mạng để cướp tàu… Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng chỉ ra một số nguyên nhân ra đời của các hoạt động IUU (đánh cá bất hợp pháp) và những ảnh hưởng của nó tới hoạt động xuất khẩu thủy hải sản của cac nước trong khu vực. Về các vấn đề ô nhiễm môi trường và thảm họa tự nhiên, dựa vào những cứ liệu và dẫn chứng cụ thể, nghiên cứu chỉ ra rằng rác thải nhựa là nhân tố nguy hiểm cho môi trường biển ở Đông Nam Á khi vịnh Thái Lan hiện là khu vực có lượng rác thải nhựa trôi nổi lớn nhất trên thế giới, các rạn san hô nói riêng và môi trường biển nói chung đang phải chịu hình thức phá hủy nặng nề, gây ra những thiệt hại không hề nhỏ đối với hệ sinh thái dưới biển. Từ những nhận diện  trên, nhóm tác giả cho rằng, những thách thức an ninh phi truyền thống cần đươc giải quyết ở cấp độ khu vực, hợp tác ba bên, song phương cũng như giữa khu vực với bên ngoài.

Chương 3. Hiện trạng hợp tác an ninh phi truyền thống trên biển ở Đông Nam Á.

Chương này phân tích hiện trạng hợp tác ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống trên biển đang nổi lên ở Đông Nam Á với hai lĩnh vực nổi cộm: (i) Lĩnh vực chống cướp biển; và (ii) Lĩnh vực bảo vệ môi trường biển. Nhóm nghiên cứu cho rằng, trong bối cảnh tồn tại nhiều hạn chế, đặc biệt là năng lực của các nước Đông Nam Á (ASEAN), hợp tác của khu vực với bên ngoài thông qua các cơ chế do ASEAN dẫn dắt như Diễn đàn khu vực ASEAN, Hội nghị cấp cao Đông Á, Hội nghị Bộ trưởng quốc phòng ASEAN mở rộng mang lại nhiều kết quả quan trọng. Các cơ chế khu vực khác như Hội đồng hợp tác an ninh châu Á – Thái Bình Dương hay Hiệp định hợp tác khu vực về chống cướp biển nhằm vào tàu thuyền ở châu Á ngày càng phát huy hiệu quả trong ứng phó với các thách thức an ninh, trong đó có các thách thức an ninh phi truyền thống trên biển ở khu vực.

Chương 4. Một số nhận xét, đánh giá và gợi ý cho Việt Nam

Từ việc nhận diện thách thức cũng như phân tích hiện trạng hợp tác an ninh phi truyền thống trên biển ở Đông Nam Á, nhóm tác giả đã đưa ra một số nhận xét, đánh giá về hợp tác an ninh phi truyền thống trên biển ở Đông Nam Á. Mặc dù vấn đề ứng phó đã đạt được một số kết quả quan trọng trên từng lĩnh vực nhưng không tránh khỏi những hạn chế: (i) Vẫn thiếu một sự nhận thức chung thống nhất giữa các quốc gia Đông Nam Á về chống cướp biển; (ii) Sự chia rẽ trong nội bộ ASEAN về chống cướp biển cũng như phụ thuộc nhiều vào các nỗ lực hợp tác và hỗ trợ từ bên ngoài; (iii) Chưa đạt được những cam kết mang tính pháp lý cao về hợp tác bảo vệ môi trường biển; (iv) Sự hỗ trợ của các đối tác bên ngoài về bảo vệ môi trường biển chỉ dừng lại  ở dạng chia sẻ kinh nghiệm; (v) Năng lực của các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á về bảo vệ môi trường biển còn nhiều hạn chế; (vi) Thiếu cơ chế giải quyết dứt điểm tranh chấp chủ quyền biển đảo ở Biển Đông, đặc biệt là tuyên bố và hành động phi pháp, bất chấp luật pháp quốc tế mà trung Quốc thực hiện trên vùng biển này suốt thời gian qua ảnh hưởng tiêu cực đến các nỗ lực hợp tác bảo vệ môi trường biển ở Đông Nam Á…Từ đó, nghiên cứu đã đề xuất một số gợi ý chính sách cho Việt Nam trong việc chống cướp biển và bảo vệ môi trường. Theo đó, việc hợp tác chống cướp biển và bảo vệ môi trường biển cũng như ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống trên biển khác trong khuôn khổ của ASEAN và các cơ chế do ASEAN dẫn dắt cũng như qua một số cơ chế khác như ReCAAP, CSCAP là yêu cầu bắt buộc đối với Việt Nam. Việc hợp tác sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực, chia sẻ thông tin để phối hợp ứng phó hiệu quả hơn với các thách thức này. Bên cạnh đó, để hợp tác có hiệu quả, việc đồng bộ hóa hệ thống luật pháp nội địa với các quy định của khối theo nhóm nghiên cứu là rất quan trọng.

Với những nội dung trên, hy vọng cuốn sách là nguồn tài liệu hữu ích đối với những độc giả quan tâm tới lĩnh vực an ninh phi truyền thống trên biển ở Đông Nam Á, trong đó nhấn mạnh đến vấn đề hợp tác giữa các bên.

Xin trân trọng giới thiệu./.

Nguyễn Minh Hồng

 

 


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: