Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ đầu thế kỷ XXI

30/10/2020


Tác giả :
  • TS. Nguyễn Lan Hương (Chủ biên)
  • TS. Nguyễn Kim Anh
  • TS. Lê Khương Thùy
  • TS. Lê Thị Thu
  • ThS. Vũ Thị Hưng
  • ThS. Đồng Thị Thùy Linh

Năm xuất bản: 2019

Số trang: 412

 

Vũ khí là loại hàng hóa vô cùng đặc biệt, không phải nước nào muốn mua cũng được. Tính đặc biệt của loại hàng hóa này nằm ở chỗ đây là loại hàng hóa mang tính chiến lược, quyền lực và chính trị, vì vậy các nước sản xuất phải kiểm soát chúng một cách chặt chẽ, coi xuất khẩu vũ khí là công cụ chính sách phục vụ lợi ích quốc gia của mình. Xuất khẩu vũ khí không chỉ là một vấn đề kinh tế, quân sự, hoặc một thách thức kiểm soát vũ khí, mà xuất khẩu vũ khí hiển nhiên là vấn đề chính sách đối ngoại. Theo số liệu của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), trong giai đoạn từ năm 2013-2017, Mỹ là quốc gia xuất khẩu vũ khí hàng đầu trên thế giới, tiếp đến là Nga, Pháp, Đức và Trung Quốc. Trong vài năm trở lại đây, Hoa Kỳ có những điều chỉnh lớn liên tục trong quy định xuất khẩu vũ khí như ban hành Chỉ thị của Tổng thống 27 (PPD-27) của Tổng thống Obama, ký kết Hiệp ước buôn bán vũ khí thông thường và máy bay không người lái của Tổng thống Trump mang lại cái nhìn mới cũng như sự cần thiết quan tâm nghiên cứu vấn đề này. Điều này sẽ càng có ý nghĩa hơn khi chúng ta xem xét tới khía cạnh liệu đây có là cơ hội để hướng tới việc nâng cao hơn nữa quan hệ hai nước Việt Nam – Hoa Kỳ hay không. Để hiểu rõ hơn về thực trạng và quy định xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ trong bối cảnh quốc gia này xóa bỏ hoàn toàn lệnh cấm bán vũ khí sát thương cho Việt Nam, và vấn đề này có ý nghĩa như thế nào trong việc mở ra lĩnh vực mới trong quan hệ hai nước Việt Nam- Hoa Kỳ, năm 2019, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách chuyên khảo với tựa đề: “Xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ đầu thế kỷ XXI” do TS. Nguyễn Lan Hương làm chủ biên. Cuốn sách là kết quả của đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ với tiêu đề trên do tác giả làm chủ nhiệm. Ngoài Lời nói đầu, Kết luận, nội dung cuốn sách được chia thành 8 chương:

Chương I. Thực trạng xuất khẩu vũ khí toàn cầu đầu thế kỷ XXI

Khái quát tình hình xuất khẩu vũ khí cũng như thị trường cung cấp vũ khí toàn cầu đầu thế kỷ XXI, trong đó chỉ ra các nước xuất khẩu truyền thống như Mỹ, Nga, Pháp, Đức, Anh và Italia và các nước xuất khẩu mới nổi như Brazil, Trung Quốc, Ấn Độ giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2017. Nhóm tác giả cho rằng, sự phát triển của các nhà cung cấp mới nổi đang dẫn đến việc mở rộng sự phân phối vũ khí toàn cầu, đồng thời tác động lan tỏa của toàn cầu hóa và sự phát triển công nghệ vũ khí giúp tăng cường khả năng quân sự và ngành công nghiệp quốc phòng của các nước mới nổi. Trong chương này, nhóm nghiên cứu cũng phân tích xu hướng dịch chuyển của các dòng vũ khí xuất khẩu và 5 nhân tố làm gia tăng xuất khẩu vũ khí toàn cầu.

Chương II. Thực trạng xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ đầu thế kỷ XXI

Từ số liệu đáng tin cậy của SIPRI, cũng như nghiên cứu của các học giả trong nước và quốc tế nhóm tác giả đã phân tích thực trạng xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ đầu thế kỷ XXI dựa trên 3 nhóm vấn đề sau: (i) Vị thế xuất khẩu số một của Hoa Kỳ trên thị trường vũ khí toàn cầu; (ii) Cơ cấu thị trường xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ; (iii) Cơ cấu thị trường khu vực xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ. Xét về khối lượng hay giá trị kim ngạch, khu vực trung Đông và khu vực châu Á – Thái Bình Dương đều là những thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của Hoa Kỳ. Xét về mặt đối thủ thì tại thị trường châu Á, Nga là đối chủ chính của Hoa Kỳ. Bởi vậy, việc Hoa Kỳ bán vũ khí hiện đại cho Nhật Bản, Đài Loan và Hàn Quốc cho thấy Hoa Kỳ không chỉ quan tâm tới cân bằng quyền lực ở khu vực châu Á mà các nhà hoạch định chính sách ở Washington nhận thức tầm quan trọng của sự vượt trội về chất lượng của vũ khí trong phòng thủ và chiến đấu. Chính việc gia tăng doanh số bán vũ khí hiện đại của Hoa Kỳ sang Hàn Quốc giúp tăng cường sự hiện diện của Hoa Kỳ ở Đông Á và Đông Nam Á

Chương III. Ngành công nghiệp quốc phòng của Hoa Kỳ

Tập trung phân tích vai trò và lịch sử phát triển của ngành công nghiệp quốc phòng Hoa Kỳ kể từ cuộc chiến tranh Lạnh, thời điểm diễn ra một cuộc chạy đua vũ trang giữa hai nước Mỹ - Liên Xô, mở ra cho một giai đoạn phát triển mạnh của ngành công nghiệp quốc phòng. Điểm nhấn của chương này là nhóm tác giả đã phân tích cụ thể hoạt động của ngành quốc phòng công nghiệp Hoa Kỳ giai đoạn 2010-2017 và chỉ ra những khó khăn của ngành này và các nhà thầu như: (i) Giảm ngân sách quốc phòng; (ii) Thị trường quốc tế cạnh tranh mạnh mẽ; (iii) Kiếm soát xuất khẩu vũ khí quá nghiêm ngặt nhưng không hiệu quả; (iv) Ảnh hưởng do vấn đề bồi hoàn

Chương IV. Luật và các quy định kiểm soát xuất khẩu quốc tế

Khái quát quá trình hình thành và phát triển của hoạt động kiểm soát xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ và nêu lên một số nội dung cơ bản trong luật và quy định kiểm soát xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ: (i) Nguyên tắc cơ bản; (ii) Cơ quan kiểm soát xuất khẩu vũ khí; (iii) Quy định kiểm soát xuất khẩu theo mặt hàng; (iv) Quy định kiểm soát xuất khẩu theo thị trường; (v) Quy trình xuất khẩu vũ khí

Chương V. Hoa Kỳ và các quy định kiểm soát xuất khẩu quốc tế

Quy định kiểm soát xuất khẩu quốc tế được xây dựng dựng trên cơ sở điều hòa các yếu tố (i) Viễn cảnh kinh tế; (ii) Quan điểm chiến lược và an ninh quốc gia; (iii) Quan điểm bảo vệ nhân quyền. Nhóm tác giả cho rằng, việc cân bằng các nguyên tắc này và quản lý các lợi ích mâu thuẫn khi áp dụng vào đánh giá các đơn xin cấp giấy phép xuất khẩu vũ khí là rất khó khăn. Bởi vậy, chính phủ các quốc gia thường có thái độ không đồng nhất về kiểm soát quốc tế đối với xuất khẩu vũ khí thông thường và tạo nên những thách thức và trở ngại như tính hợp pháp của vũ khí, hệ thống kiểm soát vũ khí... Trong chương này, nhóm tác giả cũng làm rõ một số nội dung quan trọng khác như: (i) Hoa Kỳ và các cơ chế kiểm soát xuất khẩu vũ khí đa phương; (ii) Hoa Kỳ và Hiệp ước buôn bán vũ khí

Chương VI. Chính sách xuất khẩu vũ khí của các chính quyền Hoa Kỳ

Chương này tập trung phân tích chính sách xuất khẩu vũ khí của chính quyền Hoa Kỳ, trong đó tập trung vào chính quyền Clinton và chính quyền Obama. Đối với chính quyền Trump, nhóm tác giả cho rằng, yếu tố lợi nhuận đang được đặt lên hàng đầu trong chính sách bán vũ khí cho Ả- Rập Xê – Út, và động thái này hoàn toàn phù hợp với các mục tiêu đảm bảo an ninh kinh tế thông qua thúc đẩy thương mại quốc phòng của chính quyền Trump.

Chương VII. Chính sách xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ đối với Việt Nam

Phân tích những diễn biến thay đổi trong chính sách xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ đối với Việt Nam. Mốc thời gian đầu tiên được nhóm nghiên cứu đề cập đến là thời điểm 1975, Tổng thống Gerald R. Ford bắt đầu thực hiện lệnh cấm vận vũ khí đối với Việt Nam, đến năm 1984, Hoa Kỳ chính thức đưa Việt Nam vào danh sách kiểm soát cấm bán vũ khí theo Quy định buôn bán vũ khí quốc tế (ITAR). Có thể khẳng định, việc dỡ bỏ lệnh cấp xuất khẩu vũ khí đối với Việt Nam trở thành điểm mấu chốt trong thúc đẩy hợp tác quân sự Việt – Mỹ vào tháng 5/2016. Trên thực tế, việc bán vũ khí tiềm năng cho Việt Nam tiếp tục gây tranh cãi trong Quốc hội Hoa Kỳ. Một số nghị sĩ ủng hộ cung cấp vũ khí sát thương và một số khác lại phản đối một phần với cáo buộc nhân quyền. Cũng bởi những mâu thuẫn trên mà trong nghiên cứu này, nhóm tác giả đã chỉ ra những thuận lợi và khó khăn của Việt Nam khi tiếp cận nguồn vũ khí của Hoa Kỳ

Chương VIII. Triển vọng chính sách xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ

Đối với Mỹ, việc kiểm soát xuất khẩu vũ khí không phải để ngăn chặn xuất khẩu vũ khí mà để biến xuất khẩu vũ khí thành công cụ chính sách phục vụ cho lợi ích an ninh quốc gia Hoa Kỳ. Do đó, nguyên tắc đảm bảo lợi ích tối ưu của Hoa Kỳ cũng là nguyên tắc hướng dẫn tham gia các hiệp định, hiệp ước quốc tế liên quan tới kiểm soát buôn bán vũ khí của Hoa Kỳ. Để đánh giá chính sách xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ, nhóm nghiên cứu đã chỉ ra 7 lợi ích an ninh chiến lược và tìm ra những nhân tố ảnh hưởng tới quyết định xuất khẩu vũ khí cũng như triển vọng phát triển chính sách xuất khẩu vũ khí của nước Hoa Kỳ trong thời gian tới.

Cuối cùng nhóm tác giả nhận định, Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội hơn là thách thức trong quan hệ song phương nói chung và tiếp cận thị trường vũ khí của Hoa Kỳ nói riêng, bởi vậy Việt Nam cần tận dụng thời cơ để có lợi nhất cho mình.

Đây là một công trình nghiên cứu công phu bởi phạm vi nghiên cứu sâu và đề cấp tới nhiều vấn đề mới trong đó tập trung chủ yếu vào chính sách xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ và điều này ảnh hưởng trực tiếp tới nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam. Hy vọng cuốn sách đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của độc giả quan tâm.

Xin trân trọng giới thiệu!

Nguyễn Minh Hồng

 


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: