Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Khủng hoảng di cư ở Liên minh châu Âu: Điều chỉnh chính sách và những tác động

05/11/2020


Tác giả :
  • TS. Đỗ Tá Khánh (đồng chủ biên)
  • TS. Đinh Mạnh Tuấn (đồng chủ biên)

Năm xuất bản: 2019

Số trang: 184

 

Cuộc khủng hoảng di cư châu Âu theo các chuyên gia là hậu quả xung đột ở Bắc Phi và Trung Đông liên quan đến chính trị và tôn giáo. Nguyên nhân trực tiếp của cuộc khủng hoảng di cư biểu hiện rõ nét ở nạn thất nghiệp tràn lan; sự chênh lệch giàu nghèo dẫn tới bất bình đẳng trong xã hội ở các nước khu vực này không ngừng gia tăng. Đặc biệt, sự trì trệ cùng những chính sách quản lý, điều hành hà khắc của chính quyền sở tại kéo dài trong nhiều năm khiến dân chúng bất bình. Điều này lý giải vì sao, khó khăn về kinh tế - xã hội ở các quốc gia khu vực Bắc Phi - Trung Đông thời gian qua tuy không trầm trọng hơn so với các khu vực đói nghèo khác trên thế giới, nhưng bất ổn chính trị vẫn xảy ra, thậm chí đã tác động làm sụp đổ thể chế chính trị của nhiều nước.Có thể nói cuộc khủng hoảng này là một thảm họa nhân đạo thực sự khi hàng nghìn người đã chết trong các cuộc vượt biển để vào châu Âu và hơn một triệu người vào thời kỳ đỉnh điểm đã đổ xô đến các đường biên giới châu Âu. Cuộc khủng hoảng đã gây ra những chia rẽ trong thực hiện chính sách chung của EU về kiểm soát biên giới, đe dọa sự sụp đổ của chế độ tự do đi lại trong EU, đặc biệt là các quốc gia tham gia Hiệp ước Schengen. Sự kiện Vương quốc Anh ra khỏi EU cũng được xem có một phần nguyên nhân từ vấn đề di cư từ các nước EU khác đến Anh, bao gồm cả vấn đề người tị nạn.

Được biết đến là một hình mẫu trong liên kết khu vực trên thế giới với 28 nước thành viên, là một tổ chức liên kết khu vực thành công nhất hiện nay với quá trình từ liên kết kinh tế chuyển sang chính trị-xã hội, diễn ra cả ở các mặt cả quy mô và chất lượng. Đây được xem là mô hình cho nhiều khu vực khác trên thế giới học hỏi trong đó có cả ASEAN. Một trong những trụ cột quan trọng của quá trình liên kết là sự thiết lập một thị trường chung trong đó thiết lập sự tự do đi lại cho các công dân trong khối. Do vậy cuộc khủng hoảng nhập cư ở châu Âu và cách thức mà EU thực hiện sẽ mang lại những bài học quan trọng khác, trong đó có ASEAN và cả Việt Nam trong quá trình hội nhập và liên kết khu vực.

Để hiểu rõ hơn về cuộc khủng hoảng nhập cư ở Châu Âu cũng như việc thực hiện điều chỉnh chính sách để đối phó vấn đề này, năm 2019, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách: “Khủng hoảng di cư ở Liên minh châu Âu: Điều chỉnh chính sách và những tác động” do TS. Đỗ Tá Khánh và TS. Đinh Mạnh Tuấn làm đồng chủ biên. Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu này nhằm đóng góp vào quá trình nhận thức rõ hơn về tiến trình liên kết khu vực, cụ thể là việc thực hiện các chính sách chung và giải quyết khủng hoảng ở cấp độ khu vực.

Ngoài phần Lời nói đầu và Kết luận, nội dung chính của cuốn sách được cố cục thành 3 chương:

Chương I. Khủng hoảng nhập cư ở Liên minh châu Âu và các tác động

Chương này giới thiệu tổng quan tình hình nhập cư ở châu Âu và cơ sở lý luận về di cư và nhập cư quốc tế. Trên cơ sở đó, chỉ ra năm nguyên nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng nhập cư tại EU: Thứ nhất, nguyên nhân chủ yếu là vấn đề khủng hoảng kinh tế, chính trị, xã hôi, chiến tranh, xung đột vũ trang xuất phát từ phong trào “Mùa xuân Ả rập” ở các nước khu vực Bắc Phi- Trung Đông; Thứ hai, các nước châu Âu chưa có các chính sách thống nhất về giải quyết người nhập cư; Thứ ba, sự cạnh tranh chiến lược, địa chính trị một cách vô nguyên tắc vì lợi ích riêng của các nước lớn; Thứ tư, tình trạng lãnh đạo yếu kém, vi phạm nhân quyền, mất an ninh tại các quốc gia khu vực này; Thứ năm, dòng người di cư không tìm được nơi lánh nạn và cơ hội ở các nước láng giềng. Các tác động của cuộc khủng hoảng nhập cư được nhóm tác giả đề cập đến trong nghiên cứu này bao gồm: an ninh, kinh tế và xã hội. Trong 3 nhóm này, vấn đề quan ngại nhất theo nhóm tác giả là tác động về an ninh, bởi xét về mặt kinh tế thì chính những người nhập cư là đối tượng làm việc chăm chỉ, các khoản chi nhiêu cho những người nhập cư lại trở thành cơ hội đầu tư và có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong tương lại và vì thế, không nên xem đó là gành nặng kinh tế cho các nước tiếp nhận.

Chương II. Phản ứng chính sách đối với khủng hoảng nhập cư ở EU và một số tác động

Phân tích về vấn đề này, nhóm tác giả đã chia tách thành hai nhóm vấn đề: Thứ nhất, phản ứng chính sách của EU, EU đã thực hiện nhiều biện pháp như tăng cường kiểm soát biên giới trên biển nhằm ngăn chặn con đường nguy hiểm nhất đến tính mạng của người nhập cư, thực hiện thỏa thuận với Thổ Nhĩ Kỳ để kiểm soát con đường trên bộ và hợp tác với các nước châu Phi để ngăn chặn từ xa dòng người di cư. Ngoài ra, EU cũng phân bổ hạn ngạch người di cư cho các quốc gia thành viên. Tuy nhiên, nhóm tác giả đã khẳng định, kế hoạch phân bổ đã bộc lộ rõ những chia rẽ trong nội bộ EU khi một số nước, chủ yếu là nhóm Visegrad 4, đã phản đối và từ chối tiếp nhận người di cư được phân bổ bởi trên thực tế. Số người di cư được các nước thành viên tiếp nhận cao hơn rất nhiều so với với bản phân bổ của EU nhờ một số nước hào phòng mở cửa tiếp nhận một lượng lớn người di cư như Đức, Pháp và một số nước Bắc Âu; Thứ hai, phản ứng chính sách nhập cư của một số nước thành viên bao gồm: Pháp, Đức, Hungary, Hy Lạp, Italya, trong đó, Đức tập trung vào bốn vấn đề: các dòng người di cư, sự hội nhập của người nhập cư, chia sẻ gánh nặng giữa các nước thành viên EU và mối liên hệ giữa nhập cư và an ninh công cộng. Thực tế, những thay đổi căn bản này, theo nhóm nghiên cứu là đã mang lại những thách thức mới, xã hội Đức ngày càng chia rẽ về vấn đề nhập cư, nhiều người Đức đang trở nên cảnh giác với sự thay đổi nhanh chóng về nhân khẩu học. Do đó, đây thực sự vẫn là thử thách của Đức trong lai, liệu có cân bằng được các chính sách vì lợi ích của xã hội và nền kinh tế của đất nước với sự an toàn của nó và các giá trị dân chủ tự do hay không. Từ những phân tích điều chỉnh chính sách trên, nhóm nghiên cứu đã chỉ ra một số tác động đối với EU và các nước thành viên cũng như một số tác động đối với thế giới và cho rằng, một số khu vực láng giềng của EU sẽ chịu những ảnh hưởng trực tiếp. Các khu vực chịu ảnh hưởng sẽ bao gồm Bắc Phi và Trung Đông với sự can dự sâu hơn của EU vào các vấn đề khu vực. Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục là một đối tác quan trọng của EU trong việc giải quyết các vấn đề khu vực và đây là quốc gia sẽ chịu nhiều sự lôi kéo của các cường quốc không chỉ EU và còn Hoa Kỳ và Nga.

Chương III. Một số vấn đề rút ra và khuyến nghị chính sách cho Việt Nam

Từ những phân tích trên, nhóm tác giả rút ra 5 vấn đề từ cuộc khủng hoảng di cư và điều chỉnh chính sách: Thứ nhất, việc thực hiện “biên giới mở” đã tạo ra những lỗ hổng trong việc kiểm soát biên giới, làm gia tăng các nguy cơ an ninh, các nguy cơ cho toàn khối và các nước thành viên; Thứ hai, vấn đề kiểm soát biên giới giữa khu vực Schengen và các nước ngoài khu vực không thể phó mặc cho các nước thành viên; Thứ ba, cuộc khủng hoảng được xem là gây sức ép kinh tế đối với EU; Thứ tư, đứng trước một cuộc khủng hoảng, những chia rẽ trong nội bộ EU đã được bộc lộ với những xung đột lợi ích liên quan tới chính sách và việc giải quyết vấn đề người di cư; Thứ năm, mặc dù còn những nghi ngại về vấn đề an ninh và sự phản đối chính sách phân bổ người tị nạn từ một số nước thành viên, nhưng các nước thành viên còn lại đã thực hiện tốt công tác cứu trợ cho người tị nạn và tiến hành giúp họ hòa nhập vào xã hội châu Âu. Với những kinh nghiệm từ EU về ứng phó với cuộc khủng hoảng di cư và thực tiễn khủng hoảng di cư ở Đông Nam Á, nhóm tác giả đưa ra một số khuyến nghị chính sách cho Việt Nam bao gồm: (i) Nhóm giải pháp kinh tế xã hội; (ii) Nhóm giải pháp về chính trị, đối ngoại. Những nhóm giải pháp này nhằm giúp xây dựng được một chính sách về nhập cư /di cư hiệu quả trong tiến trình hội nhập và liên kết khu vực, giúp có các biện pháp phòng ngừa và ứng phó đối với các cuộc khủng hoảng.

Cuốn sách là công trình nghiên cứu công phu, với góc nhìn sắc bén và đấy sức thuyết phục trên cơ sở tổng hợp và phân tích tài liệu từ các chuyên gia hàng đầu nghiên cứu về châu Âu ở trong nước và quốc tế. Hy vọng rằng, cuốn sách đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của nhiều độc giả quan tâm đến tình hình an ninh khu vực và trên thế giới, đặc biệt là vấn đề nhập cư ở Liên minh Châu Âu cũng như những điều chỉnh chính sách nhằm giải quyết vấn đề này.

Xin trân trọng giới thiệu!

Nguyễn Minh Hồng


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: