Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Thực hiện công bằng môi trường tại Việt Nam hiện nay- Một số vấn đề lý luận và thực tiễn

21/12/2020


Tác giả :
  • PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Hương (Chủ biên)
  • PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hà
  • PGS.TSKH. Lương Đình Hải
  • PGS.TS. Phạm Thị Ngọc Trầm
  • ThS. Phạm Thị Hường
  • ThS. Phạm Văn Dương
  • ThS. Phạm Văn Hưng
  • ThS. Trịnh Thị Thủy

Năm xuất bản: 2020

Số trang: 232

 

Để tồn tại, sống và phát triển, con người cần phải có điều kiện tiên quyết, đó chính là môi trường tự nhiên và môi trường xã hội. Hai môi trường này hiện diện trên tất cả các phương diện sống của con người (kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội). Ngày nay, trong thế giới hiện đại, hai môi trường đó gắn kết chặt chẽ với nhau. Trong đó, môi trường tự nhiên có ảnh hưởng sống còn đến sự tồn tại của con người. Sự suy giảm môi trường tự nhiên hiện nay có một phần quan trọng bắt nguồn từ những nguyên nhân xã hội. Vì thế, những vấn đề môi trường nhân loại đang phải đối mặt không đơn thuần là vấn đề của tự nhiên mà còn là vấn đề mang tính xã hội, liên quan chặt chẽ với các vấn đề xã hội. Thuật ngữ “Công bằng môi trường” được đề cập đến lần đầu tiên vào đầu những năm 1980 xong nội hàm của nó cũng như những quan niệm về vấn đề này vẫn còn nhiều tranh cãi và hiện nay, những quan niệm về công bằng môi trường đã có những điều chỉnh và mở rộng so với trước đây.

Tại Việt Nam, quốc gia đang chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu cũng như những hệ lụy trong quá trình tác động tiêu cực từ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Do đó, công bằng môi trường được đặt ra với Việt Nam hiện nay có ý nghĩa vô cùng quan trọng và cấp bách, nó tác động trực tiếp tới mối quan hệ giữa các quốc gia với Việt Nam cũng như tác động tới chính mối quan hệ giữa những con người trong phạm vi cộng đồng người Việt sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam. Điều này, đặt ra cho nước ta những áp lực về phát triển kinh tế - xã hội nhưng phải đảm bảo sự hài hòa loại ích giữa các nhóm dân trên phạm vi toàn lãnh thổ. Trước thực trạng trên, năm 2020, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách chuyên khảo với tựa đề: “Thực hiện công bằng môi trường tại Việt Nam hiện nay-  Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” do PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Hương làm chủ biên. Cuốn sách là kết quả của công trình nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “ Thực hiện công bằng môi trường tại Việt Nam – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” do Viện Triết học, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam chủ trì. Bên cạnh Lời nói đầu và Kết luận, kết cấu của cuốn sách được bố cục thành 3 chương nhằm góp phần làm rõ cơ sở lý luận, bổ sung những kinh nghiệm thực tiễn của Việt Nam trong giải quyết những vấn đề liên quan đến công bằng môi trường trong bối cảnh hiện nay, từ đó gợi ý một số định hướng, giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả của việc thực hiện công bằng môi trường tại Việt Nam trong giai đoạn tới.

Chương 1. Một số vấn đề lý luận chung về công bằng môi trường

Nội dung chương này cung cấp một số khái niệm cơ bản và các nguyên tắc thực hiện công bằng môi trường, trong đó nhấn mạnh đến “nguyên tắc bình đẳng” bởi đây là cơ sở tạo dựng “không gian” cho các nguyên tắc liên quan đến công bằng môi trường vận hành. Nhóm nghiên cứu cũng khái quát nội dung của công bằng môi trường và vai trò của công bằng môi trường với phát triển, đặc biệt chỉ ra một số nhân tốc tác động đến thực hiện công bằng môi trường: (i) Tác động của Nhà nước trong thực hiện công bằng môi trường; (ii) Tác động của các tổ chức xã hội đến thực hiện công bằng môi trường; (iii) Tác động của cách mạng khoa học – công nghệ đến công bằng môi trường. Khi phân tích vấn đề này, nhóm nghiên cứu cho rằng, trong điều kiện nước ta hiện nay, việc thực hiện công bằng môi trường, xét về phương diện công nghệ - kỹ thuật, là bất khả thi bởi vì xét trên các khía cạnh khác nhau, sự phát triển không đồng đều về khoa học, công nghệ, công nghiệp là một tất yếu, một điều kiện tiên quyết của sự phát triển đất nước. Do vậy để thực hiện công bằng môi trường, cần phải sử dụng tối đa các nhân tố kinh tế, xã hội khác để thực hiện công bằng môi trường. Một trong những nhân tố đó là vai trò tích cực của Nhà nước.

Chương 2. Thực trạng thực hiện công bằng môi trường tại Việt Nam và những vấn đề đặt ra

Từ việc phân tích những thành tựu trong thực hiện công bằng môi trường tại Việt Nam, nhóm tác giả đã nêu lên những hạn chế trong thực hiện công bằng môi trường tại Việt Nam: Thứ nhất, những bất bình đẳng nghiêm trọng liên quan đến sử dụng tại nguyên thiên nhiên ở Việt Nam; Thứ hai, tồn tại sự mất cân bàng nghiêm trọng về quyền và nghĩa vụ trong lĩnh vực môi trường; Thứ ba, ưu tiên nhóm yếu thế. Sự bất bình đẳng hiện diện rõ nhất và gây nhiều bức xúc nhất theo nhóm nghiên cứu là việc sử dụng tài nguyên đất và khai thác tài nguyên khoáng sản, trong đó, nguyên nhân xuất phát từ những bất cập của cơ chế, chính sách, luật pháp chưa đồng bộ, sự hoạt động yếu kém của bộ máy quản lý nhà nước tạo ra những khiếm khuyết đó. Thực trạng đó, đặt ra một loạt những vấn đề về nhận thức, về thể chế và quản lý, điều hành đòi hỏi phải có phương án giải quyết phù hợp với cả trước mắt và lâu dài.

Chương 3. Quan điểm định hướng và các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả thực hiện công bằng môi trường tại Việt Nam

Để góp phần tăng cường hiệu quả thực hiện công bằng môi trường tại Việt Nam, nhóm tác giả đã phân tích quan điểm định hướng và chỉ ra năm nhóm giải pháp phù hợp trong thời gian tới: (i) Nhóm giải pháp về kinh tế, kỹ thuật; (ii) Nhóm giải pháp về thể chế, cơ chế; (iii) Nhóm giải pháp về chính sách, pháp luật; (iv) Nhóm giải pháp về quản lý, điều hành; (v) Nhóm giải pháp về văn hóa, giáo dục. Trong số 5 nhóm giải pháp trên, nghiên cứu khẳng định, nhóm giải pháp đầu tiên là quan trọng nhất, vì nó là cốt lõi, là vấn đề huyết mạch của sự phát triển xã hội- vấn đề kinh tế- xã hội, đồng thời là điều kiện tiên quyết dể thực hiện công bằng xã hội nói chung, trong đó có công bằng môi trường.

Đây là công trình nghiên cứu công phu có giá trị về mặt học thuật và thực tiễn, bằng phương pháp nghiên cứu liên ngành (Triết học, Kinh tế học; Luật học; Xã hội học), nhóm tác giả đã cung cấp cho người đọc những lý luận chung về công bằng môi trường và thực trạng công bằng môi trường đang diễn ra tại Việt Nam. Hy vọng những nội dung trên đáp ứng nhu cầu của độc giả quan tâm.

Xin trân trọng giới thiệu./.

Nguyễn Minh Hồng

 


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: