Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Biển và tầm nhìn đại dương- Gợi ý chính sách từ trường hợp Nhật Bản, Ấn Độ và Philippines

23/12/2020


Tác giả :
  • PGS.TS. Bùi Nhật Quang (Chủ biên)

Năm xuất bản: 2020

Số trang: 264

 

Nếu như trước kia, biển được coi là sở hữu chung của toàn nhân loại, mọi quốc gia đều có quyền tự do khai thác thì quan niệm này đã được thay đổi từ cuối thế kỷ XIX. Alfred Thayer Mahan, tác giả cuốn sách đầu tiên liên quan đến biển và đại dương với tiêu đề: “Ảnh hưởng của sức mạnh biển cả trong lịch sử” cho rằng, kiểm soát biển cả bằng lực lượng hải quân và hàng hải sẽ tạo nên sự thịnh vượng của một quốc gia và đưa quốc gia đó có tầm ảnh hưởng đối với thế giới. Ngày nay, trong thế giới đầy biến động, biển và đại dương đang được nhìn nhận lại với vai trò và sức mạnh của mình. Mỗi quốc gia ven biển và đại dương đều đang tìm kiếm sự phồn thịnh quốc gia và ảnh hưởng của mình trong khu vực biển và trên thế giới. Trong sự cạnh tranh lợi ích của các quốc gia trên biển, năng lực của mỗi quốc gia phụ thuộc vào chiến lược hoặc chính sách biển của quốc gia đó trong khai thác các lợi thế và sức mạnh của biển cả và năng lực giải quyết các thách thức do biển và đại dương đem lại về ô nhiễm, mất đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu …Chính vì vậy, chiến lược biển của các quốc gia trên thế giới có những điểm tương đồng và khác biệt.

Đối với Việt Nam, đất nước có biển dài 3.260km, từ Quảng Ninh đến Kiên Giang, trải dài từ Bắc vào Nam có vị trí chiến lược quan trọng: nối liền Thái Bình Dương với Ấn Độ Dương, châu Á với châu Âu, châu Úc với Trung Đông. Mặc dù có tư duy về biển từ khá lâu, song đó là theo quan niệm cũ, sau 10 năm thực hiện Chiến lược biển kể từ năm 2007, Việt Nam đang gặp phải nhiều vấn đề về thể chế, pháp lý hóa chiến lược biển, lợi ích thu được từ kinh tế biển chưa tương xứng với vị trí và tiềm năng vốn có. Trong tư duy biển hiện đại, cần phải xác định rõ là Việt Nam chỉ có thể vươn ra biển, làm giàu từ biển và mạnh lên từ biển nhưng phải đảm bảo việc bảo vệ chủ quyền biển đảo và lợi ích an ninh quốc gia trên biển. Việc nghiên cứu những kinh nghiệm quốc tế về chiến lược biển có vai trò hết sức quan trọng và cuốn sách: “Biển và tầm nhìn đại dương – gợi ý chính sách từ trường hợp Nhật Bản, Ấn Độ và Philippines” của tác giả PGS.TS. Bùi Nhật Quang do Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản năm 2020 có ý nghĩa vô cùng to lớn trong bối cảnh hiện nay. Cuốn sách là kết quả của công trình nghiên cứu cấp Bộ: “Chiến lược biển của  một số quốc gia trên thế giới và gợi ý chính sách cho Việt Nam” do tác giả là Chủ nhiệm.

Ngoài phần Lời nói đầu và Kết luận, cuốn sách được kết cấu thành 5 chương:

Chương 1. Những vấn đề chung về chiến lược biển trong phát triển kinh tế - xã hội

Chương này cung cấp cho độc giả những vấn đề lý luận về chiến lược biển, trong đó nhấn mạnh đến mối quan hệ giữa chiến lược biển và sức mạnh quốc gia cũng như đặc điểm của chiến lược biển trên bình diện quốc gia và quốc tế. Từ quan điểm và khái niệm về chiến lược biển của các học giả, các tổ chức uy tín trên thế giới, tác giả khái quát về chiến lược biển và khẳng định để quản lý biển, các quốc gia phải hoạch định chiến lược biển của riêng mình. Đề cập đến kỷ nguyên đại dương và vai trò của biển đối với phát triển kinh tế - xã hội của các nước châu Á, tác giả tập trung phân tích 3 nhóm vấn đề sau: (i) Đại dương trong thế kỷ XXI: tiềm năng và những thách thức; (ii) Nhận thức chung về biển và đại dương trên thế giới; (iii)Vai trò của biển đối với phát triển kinh tế xã hội ở các quốc gia châu Á.

Chương 2, chương 3 và Chương 4 tác giả lần lượt tập trung phân tích chiến lược biển của Nhật Bản, Ấn Độ và Philippin, trên một số điểm sau: (i) Vị trí địa chiến lược biển của; (ii) Sự hình thành và nội dung chiến lược biển; (iii) Thực hiện chiến lược biển. Đối với Nhật Bản, tác giả khẳng định, Nhật Bản có tham vọng trở thành cường quốc biển và để hiện thực hóa điều đó, Nhật Bản đã ban hành nhiều biện pháp, chính sách khác nhau liên quan đến các mục tiêu, nguyên tắc đề ra, trong đó tập trung vào một số lĩnh vực sau: Thứ nhất, ban hành nhiều biện pháp khác nhau liên quan đến đại dương; Thứ hai, phát triển kinh tế biển; Thứ ba, phát triển khoa học công nghệ trên biển; Thứ tư, phát triển đối ngoại, an ninh quốc phòng trên biển; Đối với Ấn Độ, sau một thời gian dài loay hoay về phương thực trở thành quốc gia trên biển, đến năm 2004 Ấn Độ chính thức ra đời Học thuyết Hàng hải Ấn Độ, từ đó đưa Ấn Độ tiến tới thực hiện tham vọng trở thành một quốc gia trên biển, nhận diện về biển và có tầm nhìn sâu rộng về biển. Đối với Philippines, quốc gia này thực hiện Chính sách biển quốc gia từ rất sớm, có những cân nhắc trong việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ biển đảo bằng Luật Đường cơ sỏ, là đồng minh của  Mỹ ở biển Đông nhưng đang có mong muốn thoát Mỹ kết bạn với Trung Quốc trên biển. Tuy nhiên, chính sách biển quốc gia và những kế hoạch phát triển kinh tế biển đầy tham vọng của Philippines khó có thể thực hiện thành công bởi đất nước này không chú trọng phát huy nội lực, phụ thuộc nhiều vào bên ngoài.

Chương 5. Bài học kinh nghiệm và gợi ý chính sách cho Việt Nam

Trên cơ sở nghiên cứu chiến lược biển, chính sách biển của một số quốc gia châu Á cũng như phân tích thực trạng không gian biển và phát triển kinh tế biển của Việt Nam, tác giả khẳng định, bài học thành công từ phát triển kinh tế biển của Nhật Bản, từ phát triển lực lượng hải quân của Ấn Độ, hoặc bài học từ ứng xử với các nước lớn trên biển Đông của Philippin trong thực hiện chính sách biển quốc gia thực sự là hữu ích cho Việt Nam. Và để trở thành quốc gia biển, Việt Nam còn nhiều điều cần phải làm, tuy nhiên nghiên cứu đề xuất một số chính sách cụ thể sau: Thứ nhất, cần hình thành tư duy biển và xây dựng một chiến lược biển hiện đại, toàn diện và có chiều sâu; Thứ hai, thực hiện tốt chính sách ngoại giao trên biên dựa trên nguyên tắc độc lập, tự chủ, đi đôi với linh hoạt và mềm dẻo; Thứ ba, thực hiện tốt các chính sách để thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2045; Thứ tư, giải pháp phát triển khoa học công nghệ và nguồn nhân lực biển. Cuối cùng, tác giả nhấn mạnh, với tiềm năng và lợi thế sẵn có, với tinh thần và ý chí sáng tạo nhanh nhạy của toàn dân tộc, với quan điểm chỉ đạo đúng đắn của Đảng, Việt Nam sẽ có nhiều cơ hội để nâng cao sức mạnh quốc gia trên biển, quyền lực biển trong thế giới đại dương thế kỷ XXI.

Đây là một công trình nghiên cứu công phu, với sự đóng góp ý kiến có giá trị của nhiều nhà khoa học giúp độc giả có cái nhìn rõ ràng hơn về tầm quan trọng của biển và đại dương trong việc phát triển kinh tế- xã hội của Việt Nam. Hy vọng cuốn sách sẽ đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của bạn đọc quan tâm.

Xin trân trọng giới thiệu./.

Nguyễn Minh Hồng

 

 

 


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: