Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc từ sau Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc (Sách chuyên khảo)

11/01/2021


Tác giả :
  • TS. Hà Thị Hồng Vân (Chủ biên)

Năm xuất bản: 2020

Số trang: 364

 

Đại hội XIV Đảng Cộng sản Trung Quốc (10/1992) đã chính thức nêu lên mục tiêu xây dựng thể chế kinh tế thị trường XHCN, Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV được tổ chức vào năm 1993 đã ra Quyết định về bước đầu xây dựng thể chế kinh tế thị trường XHCH. Đến Đại hội XVI Đảng Cộng sản Trung Quốc, nội dung về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường XHCN được hoàn thiện hơn. Tại Hội nghị Trung ương 3 Khóa XVI Đảng Cộng sản Trung Quốc đã thông qua “Quyết định của Trung ương Đảng về một số vấn đề hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa”. Kể từ đó, Trung Quốc đã đạt được những thành tựu vượt bậc về phát triển kinh tế- xã hội, đặc biệt, Trung Quốc trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Tuy nhiên vẫn còn nhiều vấn đề nổi cộm, nảy sinh từ những hệ quả do việc thực hiện chính sách cải cách kinh tế như khoảng cách chênh lệch thu nhập giữa nông thôn và thành thị, chênh lệch giàu nghèo ngày càng mở rộng sâu sắc, vấn đề sở hữu đất đai tạo nên sự bất bình đẳng xã hội…Cốt lõi của vấn đề này, theo đánh giá của các chuyên gia bắt nguồn từ các điểm nghẽn trong cải cách thể thế kinh tế và hệ quả từ việc chuyển đổi nền kinh tế đang phát triển sang nền kinh tế phát triển. Nhận thức được vấn đề này, từ sau Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc, Trung Quốc đã đưa ra yêu cầu và mục tiêu mới cho xây dựng xã hội khá giả toàn diện trên tất cả các phương diện với nhiệm vụ hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường XHCN, trong đó thể hiện rõ tư tưởng lấy dân làm trung tâm để hoàn thiện thể chế kinh tế.

Việt Nam đang trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, việc tham khảo các kinh nghiệm của Trung Quốc có ý nghĩa hết sức quan trọng, do đó Việt Nam cần nghiên cứu một cách bài bản và khoa học về cách thức hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN của Trung Quốc. Xuất phát từ thực tiễn nêu trên, năm 2020, Nhà xuất  bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn: “Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc từ sau Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc” do TS. Hà Thị Hồng Vân làm chủ biên. Đây là sản phẩm nâng cao của đề tài cấp Bộ do Viện Nghiên cứu Trung Quốc làm chủ trì. Ngoài phần Mở đầu và Kết luận cuốn sách gồm 3 chương:

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng thể chế kinh tế thị trường xây dựng thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc

Làm rõ khái niệm thể chế kinh tế thị trường nói chung và quan niệm của Trung Quốc về thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa. Căn cứ vào các văn kiện quan trọng của Đại hội XVI và Đại hội XVII của Đảng Cộng sản Trung Quốc, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường XHCN có một số nội dung cơ bản như: (i) Củng cố và phát triển nền kinh tế công hữu, vừa cổ vũ và ủng hộ cho sự phát triển của nền kinh tế phi công hữu; (ii) Hoàn thiện thể chế quản lý tài sản nhà nước, đi sâu cải cách doanh nghiệp nhà nước; (iii) Hoàn thiện hệ thống thị trường, quy phạm  trình tự thị trường; (iv) Tiếp tục cải thiện điều tiết vĩ mô, tăng cường chuyển đổi chức năng chính phủ; (v) Hoàn thiện thể chế thuế và tài chính, đi sâu cải cách tiền tệ. Nghiên cứu khẳng định, 5 nội dung cơ bản này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, giúp tăng cường hỗ trợ lẫn nhau để đảm bảo hoàn thành công tác này một cách thuận lợi nhất, nhanh chóng và hiệu quả nhất. Trên cơ sở lý luận chung và quan niệm của Trung Quốc, nhóm tác giả đã tập trung phân tích quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc trước Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc và bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế đòi hỏi Trung Quốc phải hoàn thiện thể chế kinh tế hị trường xã hội chủ nghĩa.

Chương 2. Những nội dung chủ yếu của hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa từ sau Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc

Trên cơ sở phân tích Báo cáo chính trị của Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc và Nghị quyết của Hội nghị TW3 Khóa XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc, nghiên cứu làm sáng tỏ một số lý luận và điểm mới về quan điểm, định hướng chủ yếu của hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc từ sau Đại hội XVIII. Nhóm tác giả chỉ ra rằng, sở dĩ Trung Quốc phải đưa ra những quan điểm mới và mô hình mới hoàn toàn là do thực tế nền kinh tế Trung Quốc tồn tại quá nhiều bất ổn, khi những động lực phát triển không còn phù hợp với xu thế của thời đại, khi khoảng cách phát triển giữa nông thôn và thành thị ngày càng lớn, khi nền kinh tế chưa có sự kết hợp hài hòa, mất cân bằng,… Lúc này thế hệ lãnh đạo mới của Trung Quốc bắt buộc phải đưa ra được những lý luận phát triển mới, nhằm ổn định và phát triển kinh tế đất nước.

Cũng trong chương này, nhóm tác giả tập trung phân tích một số chính sách cụ thể về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa sau Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc: (i) Hoàn thiện thể chế kinh tế cơ bản, tập trung cải cách DNNN bước vào giai đoạn mới và nâng cao sức sống tính sáng tạo của kinh tế tư nhân; (ii) Hoàn thiện thể chế các thị trường yếu tố cơ bản (lao động, tài chính, đất đai, giá cả, thị trường khoa học công nghệ); (iii) Đẩy nhanh chuyển đổi chức năng chính phủ- cải cách phân quyền Trung ương và địa phương; (iv) Cải cách thể chế tài chính; (v) Kiện toàn thể chế phát triển nhất thể hóa thành thị - nông thôn (đô thị hóa kiểu mới); và (vi) Xây dựng thể chế kinh tế mở cửa. Trong số những chính sách này, chính sách thứ 6 được xem là nội dung quan trọng giúp Trung Quốc thúc đẩy trong bối cảnh quốc tế ngày càng phức tạp và bản thân kinh tế Trung Quốc còn nhiều vấn đề.

Chương 3. Kết quả và một số vấn đề đặt ra trong hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc.

Đề cập đến kết quả đạt được trong việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc từ sau Đại hội XVIII ĐCS Trung Quốc, nghiên cứu đã chỉ ra một số thành tựu chú ý sau: (i) Sức cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước Trung quốc đã được nâng cao, doanh nghiệp nhà nước vẫn là lực lượng chủ đạo trong nền kinh tế nước này với vị trí ổn định và cao nhất trong tổng số doanh nghiệp sở hữu các loại; (ii) Quy mô phát triển kinh tế tư nhân ngày càng lớn, hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp tư nhân vượt trội hơn các doanh nghiệp khác, đáp ứng nhiều vị trí việc làm và trở thành quân chủ lực thúc đẩy kinh tế quốc dân phát triển; (iii) Hoàn thiện khung pháp lý cho lao động nhập cư, sửa chữa các “khuyết tật” của thị trường lao động thông qua cải cách chế độ hộ khẩu, duy trì cân bằng cung cầu thị trường sức lao động thông qua thực hiện việc làm đầy đủ, đảm bảo công bằng trong tạo việc làm, thống nhất thị trường lao động thành thị và nông thôn; (iv) Cải cách cơ chế giá cả theo phương hướng thị trường của Trung Quốc đã được thúc đẩy mạnh mẽ và đạt được những tiến triển rõ nét, đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh cơ cấu kinh tế cũng như quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường XHCN; (v) Chiến lược lấy đổi mới sáng tạo thúc đẩy phát triển, thị trường khoa học công nghệ ở Trung Quốc được thể hiện cụ thể trong quy mô, tốc độ phát triển của thị trường khoa học công nghệ nói riêng cũng như những thành tựu về phát triển khoa học công nghệ nói chung của Trung Quốc thời gian qua; (vi) Trung Quốc đã đạt được một số kết quả trong việc nới lỏng quyền lực, phân chia bớt quyền lực công xuống dưới, chủ yếu trên phương diện cắt giảm và phân quyền phê duyệt hành chính; (vii) Đề ra chính sách trên các mặt chế độ quản lý ngân sách, thể chế thu và quản lý thuế, phân tách trách nhiệm chi và quyền tài chính giữa trung ương và địa phương, đặt cơ sở nền tảng cho xây dựng chế độ tài chính hiện đại, thúc đẩy chuyển đổi chức năng chính phủ và cải cách trọng cung; (viii) Thúc đẩy đầu tư ra nước ngoài tăng mạnh, là quốc gia giữ vị trí cường quốc thương mại toàn cầu…Bên cạnh những thành công và kết quả mang lại, nhóm tác giả phân tích một số vấn đề còn tồn tại vướng mắc như cơ chế kiểm soát quyền lực, phân công, phân cấp vẫn còn nhiều bất cập. Một số quy định pháp luật, cơ chế chính sách còn chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu ổn định, nhất quán; còn có biểu hiện lợi ích cục bộ, chưa tạo được bước đột phát trong huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực phát triển.

Với những nội dung trên, hy vọng cuốn sách là nguồn hữu ích đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của độc giả quan tâm.

Xin trân trọng giới thiệu!

Nguyễn Minh Hồng


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: