Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

An sinh xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Lắk

20/01/2021


Tác giả :
  • Nguyễn Duy Thụy

Năm xuất bản: 2019

Số trang: 448

 

Theo khái niệm của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO): An sinh xã hội (ASXH) là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình thông qua một loạt biện pháp công cộng, nhằm chống lại những khó khăn về kinh tế và xã hội do bị ngừng hoặc giảm thu nhập, gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thương tật, tuổi già và chết; đồng thời, đảm bảo các chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con. Ở Việt Nam, bảo đảm ASXH luôn được coi là nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước và toàn xã hội với 4 nhóm cơ bản trong hệ thống chính sách ASXH ở Việt Nam hiện nay, gồm: (1) Nhóm chính sách việc làm đảm bảo thu nhập tối thiểu và giảm nghèo: hỗ trợ người dân chủ động phòng ngừa các rủi ro thông qua tham gia thị trường lao động để có được việc làm tốt, thu nhập tối thiểu và giảm nghèo bền vững; (2) Nhóm chính sách bảo hiểm xã hội: hỗ trợ người dân giảm thiểu rủi ro khi bị ốm đau, tai nạn lao động, tuổi già…thông qua tham gia BHXH để chủ động bù đắp phần thu nhập bị suy giảm hoặc bị mất do các rủi ro trên; (3) Nhóm chính sách trợ giúp xã hội, bao gồm chính sách trợ cấp thường xuyên và trợ cấp đột xuất; (4) Nhóm chính sách dịch vụ xã hội cơ bản, giúp người dân tiếp cận các dịch vụ cơ bản về giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch và thông tin truyền thông. Do đó, trong thời kỳ Đổi mới, cùng với sự phát triển nhanh chóng về kinh tế, chính sách ASXH được Đảng, Nhà nước Việt Nam coi như một chiến lược phát triển bền vững đất nước.

Khi  bàn về sự phát triển của một quốc gia, hoặc một khu vực cụ thể của quốc gia đó, người ta không chỉ chú trọng đến các chỉ tiêu về tăng trưởng kinh tế, thu nhập… mà còn rất chú ý đến chất lượng cuộc sống, các vấn đề ASXH, công bằng xã hội… Với vị trí đặc biệt quan trọng, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước mặc dù đã tập trung nhiều công sức và trí tuệ, phương tiện vật chất... làm thay đổi bộ mặt của tỉnh Đắk Lắk, song quá trình thực hiện ASXH đối với đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) của tỉnh trong giai đoạn hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế và bất cập. Để làm sáng tỏ những bất cập và hạn chế này từ đó xây dựng những chính sách phù hợp để tăng cường ASXH đối với đồng bào DTTS tỉnh Đắk Lắk, năm 2019, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách chuyên khảo với tựa đề: “An sinh xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Lắk” của tác giả Nguyễn Duy Thụy. Cuốn sách là sản phẩm nâng cao của đề tài nghiên cứu khoa học cùng tên đã phác họa bức tranh toàn cảnh ASXH đối với đồng bào DTTS tỉnh Đắk Lắk, góp phần hoạch định chính sách phát triển bền vững tỉnh Đắk Lắk nói riêng và vùng Tây Nguyên nói chung.

Ngoài Lời nói đầu và Kết luận, cuốn sách được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1. Lý luận chung về an sinh xã hội

Trên cơ sở tiếp cận khái niệm “An sinh xã hội” của các tổ chức uy tín trong và ngoài nước, tác giả cho rằng, bản chất của ASXH là tạo ra mạng lưới an toàn bao gồm nhiều tầng, nhiều lớp cho tất cả các thành viên xã hội trong trường hợp bị giảm, bị mất thu nhập hay gặp phải những rủi ro khác. Cùng với việc phân tích chức năng của ASXH, nguyên tắc xây dựng hệ thống ASXH và chính sách ASXH, tác giả tập trung phân tích 3 nhân tố cơ bản ảnh hưởng tới hệ thống ASXH: (i) Thể chế chính sách về an sinh xã hội; (ii) Thể chế tài chính; (iii) Các đối tác tham gia. Trong số 3 nhân tố kể trên, thể chế tài chính đóng vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo nguồn lực thực hiện các chính sách ASXH, thể chế tài chính xác định cơ chế đối với từng loại chính sách, từng nhóm đối tượng (tỷ lệ đóng góp của người dân, người sử dụng lao động, của Nhà nước); cơ chế cân đối thu - chi, đầu tư phát triển quỹ; giá cả, cơ chế và chất lượng cung cấp dịch vụ ASXH. Mặc dù vậy, việc bố trí nguồn lực tài chính cho các chính sách ASXH lạitùy thuộc vào tình hình kinh tế - xã hội của từng quốc gia. Một số nước phát triển, ngân sách nhà nước dànhcho các chính sách ASXH có thể lên tới 30% tổng ngân sách nhà nước (khoảng 15% GDP), trong khi đó các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam chỉ khoảng dưới 5% GDP.

Chương 2.Thực trạng an sinh xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Lắk

Phân tích thực trạng ASXH tại tỉnh Đắk Lắk, tác giả đã chia ra 2 giai đoạn để thấy rõ những thay đổi về chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và của địa phương tác động và có ảnh hưởng như thế nào đối với tỉnh Đắk Lắk.

Ở giai đoạn trước năm 2004,vì nhiệm vụ chung của toàn dân tộc, cùng với cả nước Đắk Lắk dồn sức người sức của cho cuộc chiến tranh vệ quốc. Bên cạnh đó, vùng đất này lại liên tiếp chịu sự cai trị của chính quyền phong kiến, đế quốc, tay sai nên việc thực hiện các chính sách ASXH trong thời kỳ này chưa được quan tâm một cách đầy đủ và đúng mức, phải sau khi giành được toàn thắng, thống nhất đất nước năm 1975, ASXH đối với các DTTS tỉnh Đắk Lắk mới được quan tâm và từng bước thực hiện. Mặc dù chưa có cơ chế, chính sách hoàn thiện và đầy đủ, song những chính sách hỗ trợ đồng bào các DTTS ở Đắk Lắk ban đầu đã định hình việc hỗ trợ về kinh tế, xã hội đối với những hộ khó khăn. Từ đó, rút ra bài học kinh nghiệm cho những bước đi thực hiện chính sách xã hội ở giai đoạn sau. Những kết quả bước đầu đạt được, theo tác giả vừa là thành quả, là động lực, vừa là những bài học kinh nghiệm cho giai đoạn từ 2001 đến nay.

Ở giai đoạn 2004 đến nay, qua phân tích tình hình xóa đói giảm nghèo, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trợ giúp xã hội, ưu đãi xã hội, tác giả nhận định rằng, các chính sách ASXH thực sự đã trở thành vấn đề cấp bách, tạo nền tảng tốt, các đối tượng yếu thế, kém phát triển được quan tâm hơn, do đó, đồng bào DTTS nơi đây có điều kiện tiếp cận với các dịch vụ, các chính sách ưu đãi cả về vật chất lẫn tinh thần. Công cuộc xóa đói giảm nghèo được đẩy mạnh trên nhiều phương diện, từ việc hỗ trợ giải quyết việc làm, đến hỗ trợ phát triển vốn phát triển kinh tế… đã từng bước đẩy lùi nạn đói nghèo. Bảo hiểm y tế được thực hiện sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân. Vấn đề trợ giúp xã hội thường xuyên và kịp thời giúp củng cố và giải quyết tình trạng khó khăn do mất mùa, đói kém tại các buôn làng người dân tộc thiểu số, giúp ổn định lại sản xuất và phát triển kinh tế xã hội.

Mặc dù vậy vẫn còn nhiều hạn chế được tác giả chỉ ra trong nghiên cứu này: Thứ nhất, các thôn, buôn người DTTS có trình độ phát triển kinh tế xã hội thấp so với mặt bằng chung; Thứ hai, kinh phí hỗ trợ từ nguồn vốn vay ngân hàng để phát triển sản xuất và xóa đói giảm nghèo của đồng bào DTTS không cao; Thứ ba, khó khăn trong công tác tuyên truyền do địa bàn rộng, trình độ dân trí thấp; Thứ tư, công tác đào tạo nghề cho người nghèo chưa đạt về số lượng và chất lượng; Thứ năm, mô hình khuyến nông, khuyến lâm còn khiêm tốn; Thứ sáu, đối với người tham gia công tác là công chức, viên chức, người DTTS chiếm số lượng ít, bên cạnh đó các phòng ban có liên quan đến chương trình mục tiêu giảm nghèo của huyện và UBND các xã, thị trấn chưa nghiêm túc thực hiện chế độ đánh giá, báo cáo kịp thời về kết quả thực hiện các chính sách, dự án giảm nghèo của đơn vị mình theo quy định. Với những hạn chế kể trên, nghiên cứu đã chỉ ra 3 nguyên nhân cơ bản: (i) Trình độ dân trí thấp; (ii) Điều kiện kinh tế khó khăn; (iii) Tài nguyên thiên nhiên bị khai thác cạn kiệt.

Chương 3. Giải pháp và kiến nghị nhằm tăng cường an sinh xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Lắk

Trên cơ sở phân tích thực trạng và chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân, cũng như các chủ trương, chính sách của Thủ tướng Chính phủ tổ chức việc đánh giá, tổng kết việc thực hiện ASXH trên địa bàn tỉnh, tác giả đã đề xuất một số giải pháp cấp bách và lâu dài nhằm thực hiện có hiệu quả các trụ cột của ASXH cho đồng bào DTTS ở Đắk Lắk. Muốn giải quyết những hạn chế, tồn tại, cần sự chung tay của toàn xã hội, đầu tiên là cần cơ chế, chính sách của Đảng và Nhà nước, tiếp đó, chính quyền địa phương cần đi sâu, đi sát để nắm được tình hình thực tế triển khai từ nghị quyết vào trong cuộc sống của đồng bào. Đồng thời, đồng bào cũng cần chủ động, sáng tạo và hợp tác với chính quyền để thực hiện một cách có hiệu quả các trụ cột của ASXH. Tác giả khẳng định, với những nỗ lực đó, hy vọng trong thời gian tới, các chính sách ưu đãi cho đồng bào các DTTS ở Đắk Lắk nói riêng và cả nước nói chung sẽ có nhiều đổi mới về nội dung và hình thức.

Cùng các nội dung nghiên cứu trên, cuốn sách có gần 100 tài liệu phụ lục là các báo cáo khảo sát, đánh giá ở địa phương giúp độc giả có cái nhìn khách quan và thực tế tại địa bàn nghiên cứu. Hy vọng cuốn sách sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích đối với các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách và những độc giả quan tâm.

Xin trân trọng giới thiệu!

Nguyễn Minh Hồng


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: