Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • left_banner_nghiencuu (1)
  • 3.1 top logo - tin tuc hoat dong khoa hoc

Đề tài cấp Bộ “Nghiên cứu các bộ thánh tích tôn giáo trong văn hóa Óc Eo” nghiệm thu đạt loại xuất sắc

16/03/2019

Chiều ngày 15/03/2019, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức nghiệm thu cấp Bộ đề tài “Nghiên cứu các bộ thánh tích tôn giáo trong văn hóa Óc Eo” do TS. Lê Thị Liên làm chủ nhiệm, Viện Khảo cổ học là cơ quan chủ trì, đề tài đã được Hội đồng nghiệm thu đánh giá đạt loại xuất sắc.

TS. Lê Thị Liên báo cáo kết quả nghiên cứu trước Hội đồng nghiệm thu

Khảo cổ học Việt Nam sau năm 1975, tiếp tục các nghiên cứu của người Pháp trước đây, triển khai các nghiên cứu về văn hóa Óc Eo trên toàn vùng Nam Bộ. Sau khi pháp hiện rất nhiều di tích kiến trúc và các di vật ở phần trung tâm, đã có rất nhiều ý kiến tranh luận về nội dung, tên gọi và chức năng của chúng. Đó là các ngôi mộ hỏa táng hay các kiến trúc tôn giáo? Hoặc là mộ thờ của các nhân vật quan trọng trong xã hội? Những gì được thể hiện trong các bộ di vật?

Trước những câu hỏi nêu trên, Đề tài “ Nghiên cứu các bộ thánh tích tôn giáo trong văn hóa Óc Eo” được thực hiện nhằm tìm hiểu một cách hệ thống các nguồn tư liệu và giải đáp phần nào các vấn đề được đặt ra. Từ việc so sánh sự khác biệt giữa các thuật ngữ liên quan tới các kiến trúc tôn giáo, thuật ngữ “thánh tích” (Garbha Consecrated deposit) được sử dụng để chỉ các di vật được đặt trong phần trung tâm dưới nền của các đền tháp tôn giáo trong quá trình thực hiện các nghi lễ xây dựng. Trong đó quan trọng nhất là nghi lễ Gabhanyasa – nghi lễ đặt thánh tích chính.

Để nghiên cứu các di vật và di tích có liên quan. Đề tài tập trung mô tả, phân tích và so sánh những bộ phận thánh tích được phát hiện tại chỗ (in situ), có số lượng di vật phong phú, có các thông tin khá rõ ràng bao gồm: khu di tích Gò Tháp (Đồng Tháp); Khu di tích Đá Nổi (An Giang); Khu di tích Gò Thành (Tiền Giang); Khu di tích Nền Chùa (Kiên Giang); Khu di tích Cát Tiên (Lâm Đồng); Di tích Gò Xoài (Long An); Các bộ thánh tích ở Gồng Xoài (An Giang) và Kẻ Một (Kiên Giang). Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung nghiên cứu của Đề tài kết cấu trong 4 chương: 

Chương 1. Bối cảnh phát hiện các bộ thánh tích trong văn hóa Óc Eo, cung cấp các thông tin quan trọng nhằm xác định các phế tích kiến trúc có chứa các hiện vật thể hiện nội dung tôn giáo – các bộ thánh tích đều là các kiến trúc tôn giáo, có niên đại từ vài thế kỷ sau công nguyên đến thế kỷ 7-8 sau công nguyên. Chúng đóng vai trò trung tâm của từng vùng hoặc vệ tinh của các trung tâm văn hóa, chính trị, kinh tế của văn hóa Óc Eo…

Chương 2. Nghiên cứu các bộ thánh tích trong văn hóa Óc Eo, cung cấp các thông tin khẳng định các bộ thánh tích có số lượng rất lớn – chúng đều là các kiến trúc tôn giáo phản ánh những nội dung phong phú, dưới rất nhiều biểu tượng tôn giáo: hình tượng các vị nữ thần Hindu giáo, hình tượng các vị thần hay hình thức đặt xá lỵ pháp tụng trong Phật giáo. Qua đó có thể nhận thấy sự tiến triển về nghệ thuật và nội dung từ những bộ thánh tích sớm nhất ở Gò Tháp, qua hàng loạt các di vật ở vùng đồng bằng thấp và cuối cùng là sự phong phú, da dạng nhất ở Cát Tiên. Sự khác biệt lớn nhất giữa các thánh tích chủ yếu do thời gian và vai trò của người bảo trợ…

Chương 3. Nội dung tôn giáo và ý nghĩa của các bộ thánh tích, qua so sánh với văn bản và các trường hợp ở Ấn Độ và Đông Nam Á, đề tài nhận định các bộ thánh tích ở Việt Nam là biểu hiện của nghi lễ nghi lễ Gabhanyasa nhưng có nhiều khác biệt trong nội dung và hình thức. Điều đó phản ánh khác biệt về tôn giáo, giáo phái, vùng địa lý, sự phát triển của tôn giáo và kiến trúc vào những thời kỳ khác nhau, sáng tạo mang tính chất địa phương thể hiện rất rõ. Ở đồng bằng thấp có sự khác biệt giữa các kiến trúc thờ Vishnu và Siva mặc dù tồn tại trong cùng một khu vực. Ở Cát Tiên vai trò của Siva giáo rất nổi trội, với sự có mặt của rất nhiều vị thần và nữ thần khác nhau trong cùng một thánh tích. Về kĩ thuật và nghệ thuật thể hiện: những hình thức sơ khai được vẽ đơn giản (di tích Gò Tháp) vào nửa đầu thiên niên kỷ 1 sau công nguyên, tương tự trên tiền dập của Ấn Độ. Ở di tích Đá Nổi đã có sự kết hợp nhiều biểu tượng trên cùng một hiện vật, nhiều hình tượng nhân thần. Các hình vẽ được thực hiện đầy đủ, chi tiết và sống động hơn, thể hiện mối liên hệ với nhiều trung tâm tôn giáo ở Ấn Độ vào thời kì Pallava sớm. Kỹ thuật và nghệ thuật ở di tích Cát Tiên đạt đến trình độ cao nhất qua sự có mặt và việc kết hợp các kĩ thuật dập, cắt, vẽ, đúc, khắc tạo nên một thần diện Hindu giáo rất đa dạng…

Chương 4. Giá trị lịch sử, văn hóa và tôn giáo của các bộ thánh tích, đề tài khẳng định các đền tháp, quy mô nơi chức các bộ thánh tích được xây dựng trong thời kỳ cư dân Óc Eo phát triển thịnh vượng nhờ kinh tế nông nghiệp, sản xuất thủ công và tham gia tích cực vào hoạt động thương mại trên biển; Có điều kiện tiếp xúc với nhiều nền văn hóa và văn minh khác nhau. Dấu tích của quá trình tiếp xúc, tiếp nhận các yếu tố văn hóa và tôn giáo từ nhiều vùng ở Ấn Độ qua nhiều thời kỳ được nhận thấy rõ ràng trên những bộ thánh tích tôn giáo; Các kiến trúc tôn giáo và nội dung các bộ thánh tích thể hiện một xã hội phát triển, có tổ chức một cách chặt chẽ nhưng cởi mở về tín ngưỡng; Các hoạt động tôn giáo được bảo trợ của những người có vị trí cao trong xã hội bao gồm vua và hoàng gia; Nhiều tầng lớp cư dân tham gia hành lễ và phục vụ các hoạt động tôn giáo; Vua và hoàng gia tham gia và bảo trợ cho những công trình tôn giáo lớn có tầm cỡ quốc gia.

Đề tài được Hội đồng nghiệm thu xếp loại xuất sắc và đánh giá cao về mặt lý luận, thực tiễn. Qua đó cung cấp thêm luận cứ khoa học cho các nhà hoạch định chính sách; các cơ quan có chức năng và các nhà nghiên cứu có thêm cơ sở lý luận cần thiết góp phần vào việc hoàn thiện các định hướng chính sách nhằm tiếp tục phát huy, gìn giữ, bảo tồn các giá trị mà các bộ thánh tích mang lại; Dự kiến đề tài sẽ được in thành sách và ra mắt bạn đọc trong thời gian tới./.

Phạm Vĩnh Hà

 

Các tin đã đưa ngày: