Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • left_banner_nghiencuu (1)
  • 3.1 top logo - tin tuc hoat dong khoa hoc

Đề tài cấp Bộ “Những giá trị cơ bản của gia đình Việt Nam hiện nay” nghiệm thu đạt loại xuất sắc

29/04/2019

Sáng ngày 26/04/2019, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức nghiệm thu cấp Bộ đề tài “Những giá trị cơ bản của gia đình Việt Nam hiện nay” do PGS.TS. Trần Thị Minh Thi làm chủ nhiệm, Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới là cơ quan chủ trì, đề tài đã được Hội đồng nghiệm thu đánh giá đạt loại xuất sắc.

Chủ tịch và ủy viên phản biện của Hội đồng nghiệm thu đề tài <br> PGS.TS. Trần Thị Minh Thi báo cáo kết quả nghiên cứu trước Hội đồng nghiệm thu

Với chức năng quan trọng, gia đình là một thiết chế xã hội nằm ở vị trí trung tâm trong đời sống xã hội, mang những ý nghĩa biểu trưng văn hóa mạnh mẽ. Gia đình là nơi truyền dạy cho trẻ em những chuẩn mực giá trị, nuôi dưỡng tình yêu và đức hi sinh, đóng vai trò như một lưới an sinh xã hội hỗ trợ mỗi thành viên trước các rủi ro, cũng như góp phần xây dựng, triển khai và thụ hưởng các chính sách chính trị, kinh tế, xã hội. Và ở trong mỗi gia đình, những giá trị về tình yêu, hôn nhân, hạnh phúc, văn hóa, kinh tế, giáo dục, vv. được gìn giữ và trao truyền từ thế hệ này đến thế hệ khác, bảo đảm cho dòng chảy phát triển bền vững của xã hội.

Những tri thức về giá trị gia đình Việt Nam trước kia chủ yếu là các nghiên cứu lịch sử, khảo cứu văn hóa, đúc kết qua kho tàng văn hóa dân gian, ca dao, tục ngữ, được định hướng thông qua các bộ luật của nhà nước trung ương, hương ước của thôn làng và từ đầu thế kỷ 20 có thêm tư liệu từ báo chí, dù ít ỏi. Việt Nam hầu như không có các nghiên cứu dựa trên các bằng chứng của số liệu khảo sát về giá trị gia đình trước năm 1975. Trong giai đoạn 1975-1986, các hiểu biết về giá trị gia đình được bổ sung thêm qua một số khảo sát quy mô quốc gia như Tổng điều tra dân số và nhà ở 1979 và một vài nghiên cứu nhỏ về gia đình Việt Nam. Từ 1986 đến nay, với sự phát triển của ngành xã hội học tại Việt Nam, các nghiên cứu định lượng và định tính về gia đình được quan tâm nhiều hơn, nhất là từ những năm 2000 trở lại đây. Tuy nhiên, về mặt lý thuyết áp dụng hay phương pháp thực hiện không đồng nhất, việc lựa chọn và áp dụng các thang đo cũng chưa thực sự hợp lý và chính xác. Đồng thời, chúng ta hầu như không có một nghiên cứu toàn diện về giá trị của gia đình Việt Nam trong thời kỳ hiện nay mà thường chỉ tập trung vào một nhóm đối tượng nhất định với một nội dung nhất định.

Với bối cảnh đó, đề tài “Những giá trị cơ bản của gia đình Việt nam hiện nay” cung cấp một hiểu biết toàn diện về các giá trị cơ bản về ý nghĩa của hôn nhân và gia đình, giá trị kinh tế, giá trị con cái, giá trị hạnh phúc, tình yêu, tình dục, các yếu tố đảm bảo hạnh phúc gia đình, bền vững gia đình, giá trị của các mối quan hệ trong gia đình và chỉ ra những xu hướng giá trị truyền thống, giá trị hiện đại của phụ nữ và nam giới của các tầng lớp xã hội khác nhau trong bối cảnh đặc thù về văn hóa, chính trị, kinh tế và xã hội Việt Nam đương đại. Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung nghiên cứu chính của đề tài được thể hiện ở sáu chương, cụ thể như sau:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về giá trị gia đình. Đưa ra các khái niệm giá trị và giá trị gia đình; Các lý thuyết chính, v.v... Việc xác định giá trị gia đình Việt Nam chỉ có thể đo qua quan điểm, niềm tin, thái độ, hành vi chuẩn mực với từng nội dung xác định của gia đình chứ khó đo được giá trị gia đình như một khái niệm. Những nội dung của giá trị gia đình phản ảnh quan điểm, niềm tin, thái độ của đa số, ngoài ra, vẫn có những con người mang những giá trị riêng. Vì giá trị phản ảnh bối cảnh xã hội, nên giá trị gia đình cũng ảnh hưởng bởi những thay đổi của xã hội theo hướng luôn biến đổi và xung đột các giá trị cũ và mới, truyền thống và hiện đại. Các đặc điểm phân loại giá trị gia đình trên được đề tài phân tích theo năm lĩnh vực chính gồm (1) giá trị về hình thành hôn nhân và gia đình; (2) Các giá trị kinh tế;  (3) Các giá trị con cái; (4) Các giá trị tâm lý, tình cảm của gia đình và (5) Một số khía cạnh giá trị của các mối quan hệ trong và ngoài gia đình.

Chương 2: Giá trị về hình thành hôn nhân và gia đình. Về các thứ tự ưu tiên trong cuộc sống, nghiên cứu tìm hiểu 10 khía cạnh khác nhau, bao gồm, gia đình, bạn bè, thời gian giải trí, chính trị, việc làm, tín ngưỡng tôn giáo, sức khỏe, học vấn, địa vị xã hội và thu nhập. Kết quả cho thấy gia đình, sức khỏe và việc làm là ba giá trị quan trọng nhất, sau đó là thu nhập, bạn bè, học vấn, thời gian giải trí, địa vị, tín ngưỡng tôn giáo và chính trị. Gia đình Việt Nam đề cao giá trị gia đình và những giá trị cá nhân, v.v...

Chương 3: Giá trị đạo đức, tâm lý, tình cảm của gia đình. Nhấn mạnh đến những giá trị về tầm quan trọng của hôn nhân, giá trị chung thủy, giá trị tình yêu, bình đẳng và con cái, v.v… Bên cạnh đó những giá trị hiện đại cũng có vai trò quan trọng không kém nhằm duy trì cuộc hôn nhân trong bối cảnh xã hội mới. Nghiên cứu cũng cho thấy, đời sống tình dục cũng là một tiêu chí quan trọng để đảm bảo hôn nhân bền vững.

Chương 4: Giá trị con cái của gia đình. Phân tích mức độ đánh giá tầm quan trọng của giá trị có con đối với một cuộc hôn nhân bền vững cho thấy những đặc điểm của sự thay đổi trong định hướng giá trị đối với con cái. Điểm trung bình của người dân đánh giá mức độ quan trọng của việc có con đối với một cuộc hôn nhân bền vững cho thấy có con vẫn là một giá trị quan trọng đối với người dân. Không có sự khác biệt giới tính trong điểm số trung bình đánh giá tầm quan trọng của giá trị có con đối với sự bền vững của hôn nhân.

Nhóm gia đình mang nhiều đặc điểm hiện đại thể hiện qua trình độ học vấn, tuổi, mức sống… có những quan điểm hiện đại hơn về số con, ý nghĩa của con với cuộc sống. Tuy nhiên, các giá trị truyền thống của con cái gồm giá trị tình cảm và giá trị xã hội lại khiến cho người trả lời đề cao việc có con hơn. Chính sự tồn tại của các giá trị truyền thống này đã tiếp tục duy trì ý nghĩa con cái của hôn nhân.

Chương 5: Giá trị các mối quan hệ trong và ngoài gia đình. Kỳ vọng về đạo hiếu và nghĩa vụ đạo đức tương đối khác biêt giữa các đoàn hệ. Những người trẻ hơn mong muốn tất cả con cái chăm sóc cha mẹ già trong khi nhóm cao tuổi vẫn đề cao nghĩa vụ của con trai. Điều này phần nào có nghĩa là những người trẻ tuổi hơn có tư tưởng bình đẳng hơn trong việc chăm sóc cha mẹ già, tất cả các con đều có nghĩa vụ chăm sóc cha mẹ già bất kể giới tính, thứ bậc của con cái. Nghiên cứu cũng chỉ cho thấy, tính cộng đồng của người dân Việt nam đang trên đà suy giảm. So với điểm trung bình về mức độ gắn kết với dòng họ, mức độ gắn kết giữa giai đình với cộng đồng là thấp hơn. Mức độ tham gia các hoạt động cộng đồng trên ngưỡng trung bình một chút, v.v...

Chương 6: Các giá trị kinh tế của gia đình. Kinh tế được xem là điều kiện cần thiết nhưng chỉ cần ở một mức độ nhất định, mức đủ chứ không nhất thiết phải cần nhiều. Điều này được thể hiện ở hai quan điểm khác nhau về ý nghĩa của kinh tế với gia đình. Một quan điểm cho rằng tiền bạc và sự giàu có là những yếu tố căn bản, nền tảng đối với sự tồn tại và phát triển bền vững, toàn diện của gia đình. Sự giàu có về tiền bạc là một yếu tố quan trọng đối với sự phát triển của gia đình. Bên cạnh đó, sự giàu có về tiền bạc không phải là yếu tố quyết định hạnh phúc gia đình và không phải là giá trị mục tiêu mà gia đình hướng tới. Quan điểm phi kinh tế “Một túp lều tranh, hai trái tim vàng” coi tiền bạc là thứ yếu, không quan trọng so với giá trị của tình cảm, tình yêu đối với đời sống gia đình cũng được khá nhiều gia đình ủng hộ và cho rằng “vợ chồng có thể hạnh phúc mà không cần có nhiều tiền”, v.v...

Những giá trị gia đình được định hình thông suốt và thống nhất về mặt nhà nước là các giá trị “ấm no”, “bình đẳng”, “chung thủy”, “tiến bộ” và “hạnh phúc”. Trên thực tế, các giá trị này mang hàm nghĩa rộng mà đời sống xã hội hay trong quan niệm của nhân dân có thể còn những biểu hiện cụ thể hơn nữa: giá trị của hôn nhân; gia đình, các biểu hiện của bền vững gia đình, giá trị con cái, tình thương yêu; hiếu thảo; đoàn kết cộng đồng. Đồng thời, kết quả nghiên cứu cho thấy những biến đổi mạnh mẽ theo mức độ hiện đại hóa của các gia đình về giá trị gia đình hiện nay. Nhóm đề tài cũng kiến nghị, trong giai đoạn tới, nên chuyển mục tiêu từ Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội, sang y dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc, phồn thịnh, là thiết chế quan trọng của các quá trình KT-XH và nguồn nhân lực ổn định, chất lượng.

Các nghiên cứu trong tương lai, nhóm thực hiện đề tài đề xuất có thể tập trung sâu hơn vào sự đồng thuận/mâu thuẫn giữa các thế hệ trong gia đình ở chủ đề tình cảm, lòng vị tha, v.v… Ngoài ra, nghiên cứu về hình thức trao đổi hỗ trợ giữa các thế hệ dựa trên nguồn lực sẵn có và tính dễ bị tổn thương theo hướng tiếp cận kinh tế cũng là một chủ đề nghiên cứu đáng chú ý.

Quang cảnh buổi lễ bảo vệ đề tài

Đề tài được Hội đồng nghiệm thu xếp loại xuất sắc và đánh giá cao về mặt lý luận, thực tiễn. Qua đó có thể làm tài liệu tham khảo, cung cấp thêm luận cứ khoa học cho các nhà quản lý, hoạch định chính sách và các nhà nghiên cứu có thêm cơ sở lý luận cần thiết góp phần vào việc hoàn thiện các định hướng chính sách phát huy những giá trị cơ bản của gia đình Việt Nam hiện nay. Dự kiến đề tài sẽ được in thành sách và ra mắt bạn đọc trong thời gian tới./.

PV.

 

 

 

 

Các tin đã đưa ngày: