Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • left_banner_nghiencuu (1)
  • 3.1 top logo - tin tuc hoat dong khoa hoc

Đề tài cấp Bộ “Tiếng Cuối ở Việt Nam” nghiệm thu đạt loại xuất sắc

23/05/2019

Sáng ngày 22/5/2019, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức nghiệm thu cấp Bộ đề tài “Tiếng Cuối ở Việt Nam” do PGS.TS. Nguyễn Hữu Hoành làm chủ nhiệm, Viện Ngôn ngữ học là cơ quan chủ trì, đề tài đã được Hội đồng nghiệm thu đánh giá đạt loại xuất sắc.

Chủ tịch và các ủy viên phản biện của Hội đồng nghiệm thu đề tài <br> PGS.TS. Nguyễn Hữu Hoành báo cáo kết quả nghiên cứu trước Hội đồng nghiệm thu

Việt Nam là quốc gia đa dân tộc, đa ngôn ngữ. Trong chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước, vấn đề ngôn ngữ luôn nhận được sự quan tâm xuyên suốt và thích đáng. Nghị quyết Hội nghị trung ương V khóa VIII xác định: “...Bảo tồn và phát triển ngôn ngữ, chữ viết các dân tộc thiểu số. Đi đôi với việc sử dụng ngôn ngữ, chữ viết phổ thông, khuyến khích thế hệ trẻ thuộc đồng bào các dân tộc thiếu số học tập, hiểu biết và sử dụng thành thạo tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình”. Gần đây, các Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ X (4/2006) và lần thứ XI (4/2011) tiếp tục khẳng định: “…xây dựng và thực thực hiện các chính sách bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, ngôn ngữ, chữ viết các dân tộc thiểu số…”. Để thực hiện thành công những chủ trương này của Đảng, việc triển khai những công trình nghiên cứu cơ bản về các ngôn ngữ ở nước ta, đặc biệt là các ngôn ngữ có nguy cơ tiêu vong như tiếng Cuối, rõ ràng đang trở nên hết sức cần thiết.  

Humbolt đã từng khẳng định, ngôn ngữ là linh hồn của dân tộc, sự phát triển hay sự suy giảm ngôn ngữ của một dân tộc nào đó có ảnh hưởng hết sức to lớn đến sự tồn tại và phát triển của chính cộng đồng đó. Ngôn ngữ là yếu tố cấu thành văn hóa. Sự phong phú đa dạng ngôn ngữ tạo nên sự phong phú đa dạng về văn hóa-tộc người. Việc cung cấp những tri thức cơ bản về tiếng Cuối nói riêng và các ngôn ngữ ở Việt Nam nói chung cũng có nghĩa là chúng ta đang tạo cơ hội cho mọi người hiểu biết và cảm nhận được một cách sâu sắc hơn nền văn hóa đậm đà bản sắc của các dân tộc ở Việt Nam. Đây chính là cơ sở để xây dựng lòng tự hào dân tộc, tình yêu đối với ngôn ngữ, văn hóa trong mỗi con người Việt Nam.

Hiện nay, vấn đề phân định và phân nhóm ngôn ngữ Việt - Mường (Vietic) vẫn còn đang nhận được nhiều ý kiến khác nhau từ phía các nhà nghiên cứu. Ngôn ngữ cũng là một trong những đặc trưng quan trọng của tộc người. Do vậy, việc nghiên cứu tiếng Cuối một cách đầy đủ và có hệ thống sẽ góp phần làm rõ hơn diện mạo các ngôn ngữ Việt – Mường ở Việt Nam, giải quyết những vấn đề khoa học và thực tiễn liên quan đến các dân tộc ở Việt Nam như lịch sử hình thành và phát triển các dân tộc, xác định thành phần tộc người v.v.

Trong hai năm 2017-2018, Nhóm thực hiện đề tài “Tiếng Cuối ở Việt Nam” đã tập trung nghiên cứu các nội dung chủ yếu sau: (1) Giới thiệu về người Cuối ở Việt Nam; (2) Miêu tả hệ thống ngữ âm của tiếng Cuối; (3) Chỉ rõ những đặc điểm từ vựng tiếng Cuối từ phương diện lịch sử và tiếp xúc; (4) Miêu tả những đặc điểm về cấu trúc ngữ pháp (cấu tạo từ, ngữ, câu) của tiếng Cuối; (5) Làm rõ vị trí của tiếng Cuối trong sự phân loại cội nguồn các ngôn ngữ Vietic; (6) Làm rõ vai trò và vị thế của tiếng Cuối trong đời sống của người Cuối hiện nay. Đề tài ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung được kết cấu thành 8 chương:

Chương 1. Người Cuối ở Việt Nam. Nội dung của chương tập trung tìm hiểu các nội dung  chính: Tên gọi tộc người; dân số, địa bàn cư trú; lịch sử tộc người và một số đặc điểm văn hóa nổi bật của người Cuối.

Chương 2. Hệ thống ngữ âm tiếng Cuối. Tập trung miêu các đặc trưng ngữ âm-âm vị học của hệ thống ngữ âm tiếng Cuối ở xã Tân Hợp, huyện Tân Kỳ và chỉ ra những sự khác biệt với hệ thống ngữ âm tiếng Cuối ở Phường Quang Phong, thị xã Thái Hòa.

 Chương 3. Đặc điểm từ vựng tiếng Cuối xét về mặt nguồn gốc. Chương 3 tập trung đi sâu nghiên cứu vào việc xem xét các lớp từ vựng tiếng Cuối trên cơ sở quan hệ nguồn gốc và sự khác biệt từ vựng giữa 2 thổ ngữ của tiếng Cuối.

Chương 4. Các phương thức cấu tạo từ trong tiếng Cuối. Chương 4 tập trung tìm hiểu các phương thức cấu tạo từ và đặc điểm của các từ phức được hình thành theo các phương thức này; tìm hiểu về từ loại và đặc điểm một số từ loại chính trong tiếng Cuối.

Chương 5. Cấu trúc cụm từ trong tiếng Cuối. Tập trung nghiên cứu, tìm hiểu đặc điểm cấu trúc của các loại cum từ chính trong tiếng Cuối.

Chương 6. Đặc điểm các loại câu trong tiếng Cuối xét từ phương diện cấu trúc. Chương 6 tập trung tìm hiểu đặc điểm cấu trúc của các loại câu trong tiếng Cuối.

Chương 7. Vị trí tiếng Cuối trong sự phân loại cội nguồn các ngôn ngữ Việt - Mường (Vietic). Tập trung làm rõ vị trí của tiếng Cuối trong các thứ tiếng thuộc dân tộc Thổ nói riêng, trong các ngôn ngữ Viêt-Mường nói chung.

Chương 8. Vai trò, vị thế tiếng Cuối trong đời sống hiện nay. Chương này tập trung tìm hiểu vị thế, chức năng của tiếng Cuối và thái độ ngôn ngữ của đồng bào Cuối ở Nghệ An. Cụ thể là tìm hiểu năng lực ngôn ngữ của người Cuối, tình hình sử dụng ngôn ngữ của người Cuối, ý nguyện sử dụng ngôn ngữ của họ và cố gắng đi tìm nguyên do của những sự lựa chọn ngôn ngữ này.

Trên cơ sở các kết quả nghiên, các tác giả đề tài đã rút ra một số kết luận bước đầu như:

(i) Xét từ phương diện ngữ âm, có thể thấy rằng, trong những thập niên vừa qua, hệ thống ngữ âm tiếng Cuối đã có nhiều sự biến đổi nhanh chóng. Nếu như cách đây vài ba chục năm, các nhà nghiên cứu còn ghi nhận sự tồn tại của các âm cuối  -r, -l và hàng loạt tổ hợp phụ âm đầu như ml, khl, phr, khr, khs, pl, bl, kl, thì hiện nay một số đã không còn nữa. Thậm chí, ở thổ ngữ  Quang Phong chúng đã biến mất hoàn toàn. Một sự thay đổi nhanh như thế, có lẽ là điều chúng ta rất ít thấy đối với các thành viên khác của nhóm Việt - Mường; (ii) Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy rằng, những sự biến đổi ngữ âm trong tiếng Cuối đã diễn ra một cách không đồng đều ở các thổ ngữ khác nhau. Hiện nay, giữa tiếng Cuối Tân Hợp và tiếng Cuối ở Quang Phong có sự khác biệt khá phong phú và chúng ta có thể bắt gặp điều này ở mọi thành phần của âm tiết như: âm đầu, âm chính, âm cuối và thanh điệu. Những sự khác biệt này theo chúng tôi là một nguồn ngữ liệu rất quý để tiến hành nghiên cứu lịch sử tiếng Cuối cũng như lịch sử các ngôn ngữ Việt - Mường; (iii) Mối quan hệ cội nguồn gần gũi của tiếng Cuối với các ngôn ngữ thuộc nhóm Việt-Mường là điều không cần phải bàn cãi. Trong quan hệ tiếp xúc, tiếng Cuối có quan hệ hết sức chặt chẽ, sâu rộng với tiếng Việt. Tiếng Cuối và tiếng Thái có một ít từ chung nhưng đó chỉ là kết quả của một quan hệ tiếp xúc mờ nhạt giữa hai ngôn ngữ; (iv) Mặc dù là một ngôn ngữ khá cổ trong tiến trình phát triển lịch sử của các ngôn ngữ Việt - Mường nhưng trong tiếng Cuối không có phương thức cấu tạo từ bằng phụ tố như tiếng Rục và nhiều ngôn ngữ Môn - Khmer khác. Giống với nhiều ngôn ngữ trong khu vực, hiện nay, ghép là một trong những biện pháp cấu tạo từ quan trọng nhất của tiếng Cuối. Trong số những đơn vị từ phức thu thập được, các từ ghép chiếm một số lượng tuyệt đối; phương thức láy có sức sản sinh hạn chế hơn; (v) Trong giao tiếp hàng ngày, Tiếng Cuối có vị thế quan trong phạm vi gia đình và trong thờ cúng. Ngược lại, tiếng Cuối lại có vị thế thấp hơn tiếng Việt trong các bối cảnh giao tiếp hành chính, giao tiếp liên dân tộc hay trong ca hát. Hiện nay, trong vùng người Cuối sinh sống, trạng thái song ngữ Cuối – Việt là phổ biến nhất. Xét về thái độ ngôn ngữ, có thể thấy người Cuối có ý thức tốt trong việc bảo tồn tiếng mẹ đẻ của mình. Tuy nhiên, có một thực tế là, người Cuối đã và đang có xu hướng giao tiếp với trẻ nhỏ trong gia đình bằng tiếng Việt ngay ở lứa tuổi tiền học đường. Vì vậy, về lâu dài vẫn cần tính đến các biện pháp để bảo tồn thứ tiếng này; v.v…

Quang cảnh buổi lễ bảo vệ đề tài

Đề tài được Hội đồng nghiệm thu đánh giá cao về mặt lý luận và thực tiễn. Dự kiến đề tài sẽ được in thành sách và ra mắt bạn đọc trong thời gian tới./.

P.V.

 

 

Các tin đã đưa ngày: