Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • bkt - chu tich
  • 3.5 top logo - tin hoi nghi hoi thao

Tọa đàm “Bối cảnh quốc tế và đề xuất chính sách cho Việt Nam”

15/08/2019

Chiều ngày 14/8/2019, tại Hội trường 3D, trụ sở 1A, số 1 Liễu Giai, Ba Đình, Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm) đã tổ chức tọa đàm khoa học về chủ đề “Bối cảnh quốc tế và đề xuất chính sách cho Việt Nam” với sự tham dự của các nhà khoa học đến từ các đơn vị nghiên cứu quốc tế trực thuộc Viện Hàn lâm và đại diện một số học giả, nhà khoa học đến từ các đơn vị nghiên cứu khác có liên quan trên địa bàn Hà Nội.

TS. Đặng Xuân Thanh phát biểu tại Tọa đàm

Phát biểu tại Tọa đàm, TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm đã nhiệt liệt chào mừng sự có mặt của các đại biểu và cho rằng chủ đề của Hội thảo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, liên quan trực tiếp tới những đề xuất chính sách và các văn kiện phục vụ Đại hội Đảng sắp tới. Đồng thời, nhấn mạnh vào sự tác động của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung tới tình hình kinh tế và an ninh khu vực cũng như những ảnh hưởng to lớn trực tiếp của cuộc chiến tranh này tới sự phát triển của Việt Nam.

Tọa đàm đã được nghe tham luận do PGS.TS. Cù Chí Lợi, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Mỹ trình bày về chủ đề “Cập nhật tình hình và dự báo triển vọng cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tác động tới cục diện kinh tế, chính trị và an ninh thế giới”.

Theo PGS.TS. Cù Chí Lợi: Kể từ sau Đại hội XVIII (năm 2012) và Đại hội XIX của Đảng Cộng sản Trung Quốc (năm 2017) và nhất là sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump lên cầm quyền (năm 2017), mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ có nhiều thay đổi đáng quan tâm. Về mặt chiến lược, hai nước đều có lợi ích duy trì trật tự hiện hành. Mỹ công nhận vị trí nước lớn của Trung Quốc và để ngỏ “dư địa” cho nước này đóng vai trò lớn hơn trong trật tự do Mỹ đứng đầu. Trong những tuyên bố công khai, Mỹ và Trung Quốc đều nêu yêu cầu tránh không trở thành “đối thủ chiến lược một cách không cần thiết” và thực hiện cả hai “cùng thắng”.

Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương diễn ra gay gắt trên tất cả các lĩnh vực, trong đó nổi bật nhất là sự cạnh tranh về quyền lực. Đó là cạnh tranh giữa một siêu cường đang tại vị (Mỹ) với một cường quốc đang lên (Trung Quốc). Thực tế diễn ra cho thấy, trong Chiến lược An ninh quốc gia mà Tổng thống Donald Trump công bố cuối năm 2017, đã nêu đích danh Trung Quốc (cùng với Nga) là hai quốc gia “xét lại” đang mong muốn thay đổi trật tự thế giới và vị trí số một của nước Mỹ. Kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nước Mỹ luôn để ý ai sẽ thách thức vị trí số một của mình, dù là quân sự, kinh tế hay ảnh hưởng quốc tế. Do đó, việc Tổng thống Donald Trump sau hơn một năm cầm quyền với mục tiêu làm cho nước Mỹ “vĩ đại trở lại” đã liên tục ban hành và điều chỉnh hàng loạt chính sách nhằm củng cố và tìm lại vị trí hàng đầu cho nước này.

PGS.TS. Cù Chí Lợi trình bày tham luận tại Tọa đàm

Tiếp đến, là sự cạnh tranh vị thế địa - chính trị. Với việc nhấn mạnh khái niệm “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương” thay cho “Châu Á - Thái Bình Dương” trong công bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) năm 2017 đã hé lộ phần nào chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Châu Á theo hướng “cân bằng cứng”. Mặt khác, điều đó còn thể hiện cam kết về sự hiện diện của Mỹ - cả trên bình diện ngoại giao và quân sự ở khu vực. Đồng thờ,i làm rõ tầm quan trọng của một đồng minh như Ấn Độ. Trong không gian Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, 4 nước gồm Nhật Bản, Ấn Độ, Australia và Mỹ có ý tưởng phối hợp trên các lĩnh vực có liên quan, như tập trận chung, hợp tác an ninh, xây dựng cấu trúc an ninh khu vực lấy Nhật Bản là điểm tựa ở phía Đông, Ấn Độ ở phía Tây, Australia ở phía Nam, do Mỹ giữ vai trò chủ đạo. 

Sự cạnh tranh trong kinh tế - thương mại đang trở thành mối quan ngại của hầu hết các quốc gia trong khu vực vì những tác động không nhỏ của nó. Ngay từ đầu năm 2018, những động thái cạnh tranh trên lĩnh vực thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã tăng nhanh và làm nóng bầu không khí quan hệ giữa hai nước vốn đang tốt đẹp hồi cuối năm 2017. Mỹ đẩy nhanh các cuộc điều tra thương mại thường kỳ, như chống trợ cấp, chống bán phá giá và áp đặt mức thuế mới đối với 1.300 mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc có giá trị 60 tỷ USD. Tổng thống Mỹ Donald Trump còn viết trên trang cá nhân Twitter của mình “Các cuộc chiến thương mại là tốt, và dễ thắng”, sau khi ký một văn bản được coi là khơi mào tranh chấp thương mại của Chính phủ Mỹ với mức thuế 25% đối với thép và 10% đối với nhôm nhập khẩu vào đầu tháng 3-2018. Giới phân tích cho rằng, nếu cuộc chiến thương mại leo thang, bên tổn thất lớn hơn có thể là Trung Quốc. Trước hết, xuất khẩu hàng hóa từ Mỹ sang Trung Quốc chỉ chiếm chưa đầy 1% GDP và 8% tổng xuất khẩu của Mỹ. Trong khi đó, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ chiếm gần 4% GDP và 20% tổng xuất khẩu của quốc gia này. Giá trị gia tăng từ xuất khẩu sang Mỹ chiếm 3% GDP của Trung Quốc. Mặc dù nhiều công ty Mỹ đang đầu tư ở Trung Quốc, nhưng nếu các căng thẳng thương mại không được giải quyết, Trung Quốc sẽ chịu tác động kinh tế trực tiếp lớn hơn Mỹ.

Về phía Trung Quốc, từ cuối năm 2013 trong khuôn khổ của sáng kiến “Vành đai, Con đường”, Trung Quốc đề xướng thành lập Ngân hàng Đầu tư hạ tầng Châu Á (AIIB). AIIB được coi là một định chế tài chính, mang tính cạnh tranh với Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Ngân hàng Thế giới (WB), trong lĩnh vực hỗ trợ xây dựng kết cấu hạ tầng cho các quốc gia Châu Á. Bất chấp sự quay lưng và phản ứng trái chiều của Mỹ, các nước cơ bản đều ủng hộ và tích cực tham gia AIIB do sức quyến rũ về lợi ích mà Ngân hàng này đem lại. Trong bối cảnh ADB và WB không có khả năng đáp ứng nhu cầu phát triển kết cấu hạ tầng của các quốc gia trong khu vực, thì sự ra đời của AIIB như một nút gỡ, một điểm tựa đáng kể.

Toàn cảnh Tọa đàm

Không những tăng cường mở rộng ảnh hưởng kinh tế, Trung Quốc còn tăng cường hiện diện quân sự ở Ấn Độ Dương với căn cứ quân sự hải ngoại đầu tiên ở Djibouti phía Đông Châu Phi và đang xúc tiến mở thêm các căn cứ không quân, hải quân khác. Trước nguy cơ lợi ích địa - chính trị, kinh tế và các lợi ích của mình trong khu vực có thể sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, Mỹ đã tập hợp các cường quốc có liên quan trong chính sách Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương để làm đối trọng với Trung Quốc. Một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và cởi mở đã thể hiện rõ tầm nhìn đó.

Như vậy, sáng kiến “Vành đai, Con đường” do Trung Quốc thúc đẩy và chiến lược “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương” của Mỹ sẽ là hình thái mới của sự cạnh tranh chiến lược giữa hai nước. Cuộc đọ sức chiến lược trên biển - đất liền truyền thống sẽ diễn ra ở ngã tư con đường: châu Á - châu Đại Dương - Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương trong thời gian tới. 

Tác động kinh tế trước mắt mà hầu hết các quốc gia đều nhận thấy rõ nét là sự suy giảm tăng trưởng kinh tế toàn cầu; Mối lo ngại về các biến động tài chính có tác động đến nền kinh tế toàn cầu đang thực sự hiện hữu ở mọi nền kinh tế… PGS.TS. Cù Chí Lợi kết luận: rủi ro thực sự của các cuộc chiến thương mại là thương mại thế giới hiện nay được tổ chức theo các chuỗi sản xuất tạo ra tác động lan tỏa chứ không chỉ dừng lại ở phạm vi một nhóm nước. Hơn thế, cạnh tranh giữa hai cường quốc sẽ tạo ra tiền lệ trong bối cảnh kinh tế các nước đều có xu hướng quay về chủ nghĩa bảo hộ và đề cao chủ nghĩa dân tộc. Sự đảo lộn của môi trường thương mại toàn cầu sẽ tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế của tất cả các quốc gia. Trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung Quốc hiện nay, Việt Nam được xếp chung vào một nhóm các nước có thặng dư thương mại với Mỹ nên sẽ gặp phải nhiều khó khăn hơn trong việc cải thiện quy mô và chất lượng xuất khẩu của mình. Điều này càng đặc biệt đáng lo ngại khi Mỹ đang là thị trường xuất khẩu số một của chúng ta. Do đó, Việt Nam cần tiếp tục thực hiện chính sách nhất quán hướng tới xây dựng quan hệ đối tác chiến lược, nhất là về kinh tế, tôn trọng và ổn định về chính trị và hợp tác về an ninh, đôi bên cùng có lợi. Việc tăng cường và thúc đẩy quan hệ với Mỹ lên tầm cao mới sẽ tạo ra nội lực kinh tế phát triển, nâng cao vị thế của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới. Đồng thời chúng ta cần theo dõi sát sao chiều hướng và sự triển khai chính sách Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ để có thể đánh giá đầy đủ về những thay đổi và tác động của những thay đổi này, từ đó có những đối sách kịp thời, phù hợp./.

Phạm Vĩnh Hà

 

Các tin đã đưa ngày: