Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • bkt - chu tich
  • 3.5 top logo - tin hoi nghi hoi thao

Hội thảo khoa học “Gia đình Việt Nam trong bối cảnh CNH, HĐH và hội nhập quốc tế”

05/10/2019

Sáng ngày 4/10/2019, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm), Ban Tuyên giáo Trung ương và Hội đồng Khoa học các cơ quan Đảng Trung ương đã phối hợp tổ chức buổi hội thảo khoa học “Gia đình Việt Nam trong bối cảnh CHH, HĐH hiện nay và những khuyến nghị chính sách”. Hội thảo do GS.TS. Phùng Hữu Phú, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng lý luận Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Khoa học các cơ quan Đảng Trung ương; GS.TS. Nguyễn Thanh Long, Phó Trưởng ban Ban Tuyên giáo Trung ương, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Khoa học các cơ quan Đảng Trung ương và GS.TS. Nguyễn Quang Thuấn, Chủ tịch Viện Hàn lâm; bà Lê Thị Nguyệt, Phó Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội (Quốc Hội), bà Hoàng Thị Ái Nhiên - Phó Chủ tịch Thường trực Trung ương Hội Liên hiệp phụ nữ (LHPN) Việt Nam đồng chủ trì.

GS.TS. Nguyễn Thanh Long phát biểu khai mạc Hội thảo GS.TS. Nguyễn Quang Thuấn phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS.TS. Nguyễn Thanh Long đã nhiệt liệt chào mừng sự có mặt đông đủ của toàn thể đại biểu, khách mời và các nhà khoa học đã đến tham dự Hội thảo và khẳng định: Gia đình là một thiết chế quan trọng đối với sự phát triển xã hội. Đặc biệt, là đối với trẻ em, người cao tuổi… là môi trường lưu giữ và phát triển các giá trị văn hóa dân tộc. Phát triển gia đình là nhiệm vụ có tính chiến lược trong sự nghiệp Đổi mới của Việt Nam. Nhà nước ta luôn khẳng định, xây dựng gia đình là vấn đề lớn, quan trọng, đầu tư cho gia đình là đầu tư cho sự phát triển bền vững. Trong cương lĩnh chính trị, Đảng ta đã khẳng định mục tiêu: Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc thật sự là tế bào lành mạnh của toàn thể xã hội, là môi trường quan trọng để giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách. Trong những năm qua, công tác xây dựng gia đình đã đạt được những thành tựu quan trọng, chất lượng cuộc sống của các gia đình đã được cải thiện đáng kể, góp phần vào an sinh xã hội, bảo tồn và phát huy những chuẩn mực, giá trị tốt đẹp của dân tộc… Để tiếp tục góp phần vào công cuộc phát triển bền vững của gia đình Việt Nam Hội thảo cần tập trung làm rõ một số vấn đề như: (1). Sự hỗ trợ quản lý của Nhà nước trong đảm bảo an sinh xã hội, quyền và trách nhiệm của các thành viên trong gia đình, vai trò của gia đình trong tham gia quản lý và phát triển xã hội; (2). Gia đình trẻ và những vấn đề liên quan đến tổ chức cuộc sống, chăm sóc trẻ em và người già; (3). Gia đình của người dân tộc thiểu số trong ổn định kinh tế, vai trò của người làm cha, mẹ trong việc cân bằng công việc và những nhiệm vụ đối với gia đình nhằm phát huy tính tích cực của gia đình; (4). Chính sách gia đình và những tác động đối với sự phát triển của gia đình…

Tiếp lời GS.TS. Nguyễn Thanh Long, GS.TS. Nguyễn Quang Thuấn cũng nhiệt liệt chào mừng sự có mặt của toàn thể đại biểu, cảm ơn các cơ quan hữu quan đã cùng sát cánh với Viện Hàn lâm trong việc tổ chức Hội thảo và khẳng định: Trong hơn 30 Đổi mới, gia đình Việt Nam đã có nhiều biến chuyển rất sâu sắc, chuyển đổi mạnh mẽ từ gia đình truyền thống sang gia đình hiện đại trong bối cảnh CNH, HĐH; có vai trò to lớn trong đời sống xã hội, trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững của xã hội nói chung. Việc nghiên cứu gia đình trước bối cảnh mới, điều kiện mới là hết sức quan trọng. Với tư cách là cơ quan nghiên cứu đầu ngành về khoa học xã hội, Viện Hàn lâm đã thực hiện chương trình nghiên cứu tổng thể về gia đình trong quá trình CNH, HĐH. Vì vậy, Hội thảo có ý nghĩa quan trọng, góp phần làm rõ hơn những đặc trưng, đặc điểm của gia đình Việt Nam hiện nay trong bối cảnh toàn cầu và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng; Những tác động của cuộc CMCN 4.0 đối với sự phát triển của gia đình hiện nay; Vai trò và các thiết chế mới của gia đình; Những vấn đề an sinh xã hội; Gia đình trung lưu và những tác động tới sự phát triển và quản lý xã hội; Gia đình các dân tộc thiểu số trong sự phát triển bao trùm của toàn xã hội; Tôn giáo và sự tác động của tôn giáo đối với sự phát triển chung của gia đình…

GS.TS. Đặng Nguyên Anh trình bày tham luận tại Hội thảo TS. Trần Tuyết Ánh trình bày tham luận tại Hội thảo

Hội thảo đã được nghe 6 tham luận luận bàn về các vấn đề: An sinh xã hội cho gia đình: Thực trạng và định hướng chính sách ở Việt Nam; Quản lý nhà nước về gia đình: Những vấn đề chính sách và giải pháp; Một số thách thức chủ yếu trong mối quan hệ hôn nhân ở Việt Nam và các khuyến nghị chính sách; Khía cạnh thể chế và văn hóa trong chăm sóc người cao tuổi ở Việt Nam hiện nay và một số khuyến nghị chính sách; Sự tham gia và tính tích cực xã hội của gia đình trung lưu ở Việt Nam hiện nay; Một số vấn đề đặt ra với gia đình dân tộc thiểu số…

Theo GS.TS. Đặng Nguyên Anh (Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm) cho đến nay, có rất ít chính sách an sinh xã hội (ASXH) dành cho gia đình. Hầu hết các chính sách ASXH mới chỉ gắn tới cá nhân các thành viên (ví dụ như: chính sách trợ giúp người cao tuổi, khám chữa bệnh miễn phí cho trẻ em dưới 6 tuổi, chính sách hỗ trợ người khuyết tật, người có công, người nhiễm HIV, phụ nữ đơn thân, nuôi con nhỏ…). Điều này cho thấy sự thiếu hụt các chính sách ASXH lấy gia đình làm đơn vị thụ hưởng, mức độ bao phủ của ASXH trong thực tế còn rất thấp. Các chính sách được ban hành tuy nhiều về số lượng, song vẫn còn bất cập, thiếu đồng bộ, ít liên tục và rời rạc nên sử dụng nguồn lực kém hiệu quả và không đảm bảo được tính bền vững. Nguyên nhân của những hạn chế này là do các chính sách ASXH vẫn thiên về cá nhân mà chưa xem xét ở cấp độ hộ gia đình. Dưới tác động của quá trình CNH, HĐH và hội nhập quốc tế, tốc độ già hóa dân số đang gia tăng ở nước ta, vai trò, chức năng chăm sóc của gia đình bị suy giảm, đòi hỏi phải có cách tiếp cận mới là hộ gia đình để phát triển bền vững.

Tham luận vấn đề những khó khăn, thách thức trong quản lý nhà nước về gia đình, TS. Trần Tuyết Ánh, Vụ trưởng Vụ Gia đình (Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch) cho biết: Có 5 nguyên nhân có ảnh hưởng đến quản lý của nhà nước đó là sự thay đổi trong lối sống của một số thành viên trong gia đình khiến cho các giá trị văn hóa truyền thống bị biến đổi (xuất hiện loại hình hộ gia đình mới như: hôn nhân đồng giới, cha/mẹ đơn thân, kết hôn đa biên giới…); Bạo lực gia đình và bất bình đẳng giới trong gia đình ngày càng có diễn biến phức tạp; Số hộ gia đình ngày một tăng nhưng thành viên trong hộ gia đình lại giảm; Gia đình quốc tế hóa ngày càng sâu rộng (xuất hiện loại hình gia đình đa văn hóa, đa sắc tộc, đa tôn giáo); Bộ máy tổ chức làm công tác gia đình ngày một thu hẹp và kém hiệu quả trong triển khai nhiệm vụ. Tiến sĩ khuyến nghị muốn xây dựng gia đình tốt nhất thiết phải có những chính sách về gia đình tốt để hỗ trợ gia đình trong việc phát huy những lợi thế để xây dựng và phát triển đất nước; Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội cần xem xét xây dựng bộ Luật về Gia đình nhằm tăng cường tính hiệu lực, hiệu quả trong xây dựng gia đình Việt Nam đáp ứng tốt các yêu cầu của thời kỳ mới; Tăng cường khả năng giám sát việc thi hành chính sách, pháp luật về gia đình tại Việt Nam; Chính phủ và các thành viên của Chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về gia đình; Tích cực lồng ghép nội dung phòng, chống bạo lực gia đình trong xây dựng và triển khai các chương trình hành động về phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường sự vào cuộc của các cơ quan truyền thông, báo chí nhằm phổ biến tốt các chính sách, pháp luật về gia đình, đẩy mạnh đào tạo nghề, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa vùng miền nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo.

 PGS.TS. Trần Thị Minh Thi trình bày tham luận tại Hội thảo GS.TS. Nguyễn Hữu Minh trình bày tham luận tại Hội thảo

Theo GS.TS. Nguyễn Hữu Minh (Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới), những tác động của CNH, HĐH và hội nhập toàn cầu đã tạo ra nhiều thách thức mới trong quan hệ hôn nhân như ngày càng xuất hiện nhiều hơn hiện tượng sống chung không kết hôn, không muốn kết hôn, cha/mẹ đơn thân, hôn nhân với người nước ngoài qua môi giới, hôn nhân cận huyết (tỷ lệ đặc biệt cao ở một số khu vực có đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc, Tây Nguyên và một số tỉnh khu vực đồng bằng sông Cửu Long). Giáo sư cho rằng để nâng cao chất lượng mối quan hệ hôn nhân cần có những giải pháp linh hoạt để hỗ trợ các gia đình xây dựng được quan hệ hôn nhân tốt đẹp; Đẩy mạnh vai trò của hoạt động truyền thông nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng cho các cặp vợ chồng nhất là những tác động tiêu cực của hôn nhân cận huyết/kết hôn sớm đối với giới trẻ, thanh niên vùng cao bằng ngôn ngữ các dân tộc thiểu số bản địa; Thành lập, phát triển về hệ thống dịch vụ, tư vấn gia đình; Thu hút sự tham gia của nam giới và trẻ em trai vào các hoạt động ngăn chặn bạo lực đối với phụ nữ, chống nạn bạo lực đối với phụ nữ, giáo dục bình đẳng giới cho trẻ em trai và cho trẻ em nói chung ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường…

Bàn về khía cạnh thể chế và văn hóa trong chăm sóc người cao tuổi (NCT), PGS.TS. Trần Thị Minh Thi (Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới) cho biết: Nhà nước thực hiện chăm sóc NCT thông qua xây dựng thể chế về chính sách dịch vụ chăm sóc bao gồm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế xã hội và trợ cấp xã hội. Xét từ quan điểm văn hóa: Hiện tại chỗ ở của NCT hầu hết ở nông thôn hoặc sống một mình ở đô thị, người chăm sóc chính cho NCT hầu hết là phụ nữ. Hiện nay, do sự tác động của bối cảnh xã hội NCT đã và đang phải tự thay đổi cuộc sống như tự chăm sóc bản thân (nếu sống một mình) và hỗ trợ con cái (đã thoát ly) việc chăm sóc con cháu. Những công việc này đã tạo ra thách thức lớn nhất là đối với NCT đang sinh sống tại khu vực nông thôn hoặc các nơi có dịch vụ còn nghèo nàn, thiếu thốn. Về phía nhà nước, các chính sách trợ giúp cho NCT mới chỉ tập trung vào nhóm người có công và NCT yếu thế với mức trợ cấp còn khá khiêm tốn. Những quy định hiện nay về lương hưu hay bảo hiểm chủ yếu phục vụ cho NCT khu vực chính thức, chưa tới được NCT khu vực phi chính thức hay khu vực nông thôn…

Toàn cảnh Hội thảo GS.TS. Phùng Hữu Phú phát biểu tổng kết tại Hội thảo

Vui mừng trước kết quả đạt được, GS.TS. Phùng Hữu Phú đã đánh giá cao các tham luận và cho rằng các ý kiến luận bàn sẽ được BTC Hội thảo tổng kết, đánh giá, trở thành cơ sở lý luận quan trọng, phục vụ đắc lực cho sự thành công của chương trình cấp Bộ “Nghiên cứu, đánh giá tổng thể về gia đình thời kỳ CNH, HĐH đất nước và hội nhập quốc tế” do Viện Hàn lâm thực hiện trong giai đoạn 2016-nay. Ngoài ra, Hội thảo còn làm rõ hơn các đặc điểm liên quan đến thực trạng công tác xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay; Đưa ra được một số giải pháp nhằm phát triển gia đình Việt Nam trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước giai đoạn 2021-2030. Đây là những kết quả rất đáng ghi nhận và là thành công chung của ba cơ quan trong hoạt động hợp tác khoa học thời gian gần đây./.

Phạm Vĩnh Hà

 

Các tin đã đưa ngày: