Tầm vóc Nhà giáo Hồ Chí Minh
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • Logo - Hội thảo

Tầm vóc Nhà giáo Hồ Chí Minh

29/05/2020

Nguyễn Kim Dung,

Chi bộ NXB Khoa học xã hội

Nửa thế kỷ đã trôi qua, kể từ ngày lãnh tụ Hồ Chí Minh rời “cõi tạm”, nhưng sự nghiệp cao cả của Người vẫn in dấu sâu đậm trên chặng đường phát triển của đất nước và tư tưởng của Người vẫn sống mãi trong lòng dân Việt Nam. Hình ảnh Hồ Chí Minh còn hiện lên trong tâm khảm người Việt với tầm vóc một người thầy giáo dung dị, mô phạm mà vĩ đại.

Thầy đồ xứ Nghệ

Hồ Chí Minh sinh ra và lớn lên trong một gia đình nhà Nho yêu nước tại vùng đất khoa bảng miền Trung nổi tiếng với “thầy đồ Nghệ đeo khăn gói đỏ”. “Tiến vi quan, thoái vi sư” dường như là một lẽ xuất xử của nhà Nho Việt Nam thời phong kiến, do đó, trong bản thân một nhà Nho luôn có một người thầy giáo; bút nghiên và giáo hóa là sứ mệnh của người trí thức Hán học. Mỗi người con trong gia đình Nho học truyền thống đều được tôi rèn để trở thành một nhà giáo tương lai. Năm 1910, vào tuổi đôi mươi, chàng thanh niên Nguyễn Tất Thành lên đường vào Phan Thiết bắt đầu sự nghiệp làm thầy tại trường Dục Thanh - một trường tư thục cấp tiến của các sĩ phu yêu nước. Tại đây, Nguyễn Tất Thành dạy Hán văn, Quốc ngữ và môn thể dục.

Tuy nhiên, năm 1911, thôi thúc của lòng yêu nước trước vận nước nguy nan khiến người thanh niên nhanh chóng rời nghiệp nhà giáo để tìm đường cứu nước. Năm 1924, sau khi tìm ra con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc: Chủ nghĩa Mác - Lê nin và cách mạng vô sản, Nguyễn Tất Thành lúc này là Nguyễn Ái Quốc, từ châu Âu, nhanh chóng trở về Quảng Tây, Trung Quốc. Tại đây, Người tập hợp các thanh niên Việt Nam yêu nước để đào tạo họ trở thành những người vô sản, làm nòng cốt cho phong trào cách mạng vô sản ở trong nước. Một lần nữa, Người bắt đầu sự nghiệp vĩ đại của người thầy giáo cách mạng. Cuốn sách Đường Kách Mệnh có thể coi là một cuốn giáo trình cách mạng của người cho những người học trò, những chiến sĩ cộng sản đầu tiên của Việt Nam.

Nhà tư tưởng giáo dục

Trên hành trình tìm đường cứu nước, Người luôn để tâm phát hiện, tiếp thu những điểm tiến bộ của các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới lức đó như Anh, Pháp, Mỹ, đặc biệt là nước Nga Xô viết… Từ đó hình thành nên con người văn hóa và tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh. Quan niệm giáo dục của Người được thể hiện sâu sắc trong bài trả lời phỏng vấn nhà báo ngay sau ngày đất nước giành độc lập 2-9-1945: “Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn đến tột bậc là làm sao nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.” Tiếp đó, Hồ Chí Minh khẳng định “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” và nhiệm vụ cấp bách là “xóa nạn mù chữ”. Người ký một loạt sắc lệnh liên quan đến giáo dục, thành lập Nha Bình dân Học vụ, Ban Đại học Văn khoa, Hội đồng Cố vấn Học chính nhằm triển khai nền giáo dục mới toàn dân, toàn diện và thiết thực.

Đó là những tư tưởng đầu tiên để trong suốt cuộc đời trên cương vị lãnh đạo đất nước, Hồ Chí Minh luôn nỗ lực xây dựng nền giáo dục đại chúng, phục vụ mọi tầng lớp nhân dân và luôn coi “Giáo dục là sự nghiệp của quần chúng”. Về phương châm giáo dục, Người cho rằng học đi đôi với hành, kết hợp lý luận với thực tế, học tập với lao động sản xuất; thực hiện dân chủ, bình đẳng trong giáo dục, “học để làm việc, làm người, làm cán bộ. Học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại”(1).

Người phát động phong trào Hai Tốt trong giáo dục (Học Thật Tốt, Dạy Thật Tốt) nhằm phát huy tinh thần thi đua học tập và giảng dạy của học sinh và giáo viên. Phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc, Người đưa ra khẩu hiệu “Vì lợi ích mười năm trồng cây, Vì lợi ích trăm năm trồng người” để vận động và định hướng cho hoạt động giảng dạy tại các trường học.

Nhà giáo dung dị

Đối với thiếu nhi và thế hệ trẻ, Hồ Chí Minh luôn đứng trên cương vị người bác, người anh để động viên khích lệ họ học tập và phấn đấu. Hơn 20 năm, từ ngày đất nước giành độc lập, vào thời điểm bắt đầu năm học mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh đều viết Thư gửi học sinh. Bức thư đầu tiên của Người là vào ngày 5-9-1945 với những lời lẽ gần gũi mà khúc triết: “Trong công cuộc kiến thiết đó, nước nhà trông mong chờ đợi ở các em rất nhiều. Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”. (2)

Đối với người thầy giáo, Người đứng trên cương vị từng trải nghề dạy học, người chiến sĩ cách mạng để thấu cảm và động viên sứ mệnh văn hóa to lớn của họ:  “Có gì vẻ vang hơn là nghề đào tạo những thế hệ sau này tích cực góp phần xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản?. Người thầy giáo tốt - thầy giáo xứng đáng là thầy giáo - là người vẻ vang nhất..., những người thầy giáo tốt là những anh hùng vô danh... Nếu không có thầy giáo dạy dỗ cho con em nhân dân, thì làm sao mà xây dựng chủ nghĩa xã hội được? Vì vậy nghề thầy giáo rất là quan trọng, rất là vẻ vang” (3).

Hồ Chí Minh là một trong số ít những lãnh tụ cách mạng dành sự quan tâm đặc biệt và gắn bó sâu sắc với sự nghiệp giáo dục. Trong con người Hồ Chí Minh có sự kết hợp của một thầy đồ mô phạm, một nhà giáo Tây học và một nhà giáo cách mạng. Những tư tưởng giáo dục của Người có tầm cỡ thời đại, thể hiện tinh thần dân tộc sâu sắc nhưng rất mộc mạc, gần gũi, đại chúng và thiết thực. Sự nghiệp trồng người, xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa từ giáo dục, được Hồ Chí Minh vạch ra và xác định ngay từ đầu sự nghiệp cách mạng, là một nhân tố quan trọng bậc nhất quyết định thành công của sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước Việt Nam.

Tài liệu tham khảo

(1). Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 6, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.208.

(2). Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995.

(3). Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,1996, tr.331.

(4). Đào Ngọc Đệ, “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và đào tạo”, Báo Nhân dân. Website: https://www.nhandan.com.vn/cuoituan/thoi-su-chinh-tri/item/20345502-.html,  ngày 17/5/2013.

(5). Văn Thanh Mai - Đinh Quang Thành, “Triết lý giáo dục Hồ Chí Minh”, Tuyên giáo, Website: http://tuyengiao.vn/nghien-cuu/ly-luan/triet-ly-giao-duc-ho-chi-minh-115548, ngày 12/10/2018.

 

Nguồn: Chi bộ Nhà Xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: