Từ khóa: Việt Nam, châu Phi, nền tảng tư tưởng của Đảng, đối ngoại, quốc tế

1. Mở đầu

Kỷ nguyên phát triển mới của Việt Nam đang diễn ra trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động sâu sắc dưới tác động của xung đột địa chính trị, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ. Quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng vừa tạo ra thời cơ phát triển, vừa đặt ra nhiều thách thức đối với việc giữ vững độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong bối cảnh đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trở thành nhiệm vụ đặc biệt quan trọng nhằm củng cố niềm tin của nhân dân, giữ vững ổn định chính trị và tạo cơ sở tư tưởng cho sự phát triển bền vững của đất nước. Các thế lực thù địch ngày càng đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình”, lợi dụng không gian mạng và các vấn đề quốc tế để xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối đối ngoại của Việt Nam. Điều này đòi hỏi phải có những nghiên cứu vừa mang tính lý luận, vừa gắn với thực tiễn hoạt động đối ngoại nhằm khẳng định tính đúng đắn của đường lối lãnh đạo của Đảng trong thời kỳ mới.

Quan hệ Việt Nam - châu Phi là biểu hiện sinh động của sự kết hợp giữa sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong thực tiễn đối ngoại của Việt Nam. Từ nền tảng đoàn kết trong đấu tranh giải phóng dân tộc và chống chủ nghĩa thực dân, mối quan hệ giữa Việt Nam và các quốc gia châu Phi ngày càng được mở rộng trên nhiều lĩnh vực như chính trị, kinh tế, giáo dục, y tế, nông nghiệp và phát triển bền vững. Những kết quả đạt được không chỉ phản ánh tinh thần hữu nghị, hợp tác Nam - Nam mà còn thể hiện rõ bản lĩnh, trí tuệ và giá trị nhân văn của nền ngoại giao Việt Nam trong thời kỳ mới. Đây đồng thời là cơ sở thực tiễn quan trọng để khẳng định tính đúng đắn, sáng tạo của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa của Đảng.  

2. Sự kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại trong thực tiễn quan hệ Việt Nam - châu Phi

2.1. Sức mạnh dân tộc thể hiện trong tiến trình hợp tác 

Trong tư duy lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam, sức mạnh dân tộc được hình thành từ sự tổng hòa các yếu tố vật chất và tinh thần, được hun đúc qua lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Nguồn sức mạnh đó bao gồm truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, sức mạnh dân tộc không chỉ thể hiện ở nội lực phát triển đất nước mà còn ở khả năng kết hợp hiệu quả sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại thông qua đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế nhằm bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc (Lê Hoài Trung, 2024).

Trước hết, bản lĩnh độc lập, tự chủ trong hoạch định và triển khai đường lối đối ngoại là biểu hiện nổi bật của sức mạnh dân tộc trong quan hệ Việt Nam - châu Phi. Việt Nam kiên trì thực hiện đường lối đối ngoại “độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.117), đồng thời chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện. Quan điểm này giúp Việt Nam xây dựng quan hệ hợp tác với các quốc gia châu Phi trên cơ sở bình đẳng, cùng có lợi và tôn trọng lẫn nhau, không bị chi phối bởi cạnh tranh địa chính trị giữa các nước lớn. Chính sự kiên định về nguyên tắc nhưng linh hoạt về sách lược đã tạo nên niềm tin chính trị và sự đồng thuận trong quan hệ hợp tác Nam - Nam giữa Việt Nam và các nước châu Phi.

Bên cạnh đó, Việt Nam và nhiều quốc gia châu Phi có sự tương đồng sâu sắc về lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, chống chủ nghĩa thực dân và bảo vệ chủ quyền quốc gia. Đây là nền tảng quan trọng tạo nên sự tin cậy chính trị giữa hai bên. Trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập dân tộc, Việt Nam đã nhận được sự ủng hộ của nhiều quốc gia châu Phi tại các diễn đàn quốc tế; ngược lại, Việt Nam luôn thể hiện tinh thần đoàn kết với các phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi. Trong cuốn “Chuyện Anh Mã” của tác giả Abdallah Saaf (1996) đã trích bức thư giữa đồng chí Phạm Ngọc Thạch và đồng chí Abdelkarim (Morocco): “…Cuộc đấu tranh của chúng tôi cũng là của Ngài và cuộc đấu tranh của Ngài khẳng khác gì cuộc đấu tranh của chúng tôi. Vì vậy, sự đoàn kết giữa các phong trào giải phóng dân tộc của chúng ta có khả năng chấm dứt chủ nghĩa đế quốc Pháp…. Với lời chúc tốt lành nhất của nhân dân Việt nam về sự giải phóng Bắc Phi và thắng lợi vĩ đại của dân tộc Ngài trong cuộc đấu tranh thiêng liêng chống đế quốc Pháp…” (Abdallah Saaf, 1996).

Từ những năm 1960, thông qua chương trình trao đổi chuyên gia, Việt Nam đã cử hàng trăm chuyên gia và hỗ trợ kỹ thuật trong các lĩnh vực nông nghiệp, giáo dục và y tế sang châu Phi để hỗ trợ phát triển. Bước sang những năm 1990, Việt Nam hợp tác với Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên Hợp Quốc (FAO) và một nước châu Phi theo hình thức hợp tác Nam - Nam và hợp tác ba bên để chuyển giao kỹ thuật phát triển nông nghiệp và xóa đói giảm nghèo ở một số quốc gia châu Phi (Senegal, Mozambique, Nam Sudan, Siera Leon, Tanzania, Mali, Namibia…). Trong đó, hợp tác ba bên trong lĩnh vực nông nghiệp giữa Việt Nam - FAO - Senegal đã trở thành hình mẫu của hợp tác Nam - Nam. Trong hợp tác song phương, Việt Nam đã ký kết hơn 26 văn bản hợp tác, chuyển giao kỹ thuật, công nghệ phát triển nông nghiệp tại một số nước châu Phi. Việt Nam đã cử hơn 2.000 chuyên gia sang làm việc tại các nước châu Phi với sự hỗ trợ tài chính của các bên thứ ba như FAO, Pháp, Nam Phi, JICA,… Các dự án nông nghiệp Việt Nam tham gia tại châu Phi đã giúp năng suất tăng gấp 2 đến 4 lần, góp phần cải thiện đời sống của người dân châu Phi và giải quyết vấn đề an ninh lương thực cho châu lục này (Đào Thế Anh và cộng sự, 2021). 

Uy tín quốc gia của Việt Nam cũng là một thành tố quan trọng của sức mạnh dân tộc trong hợp tác với châu Phi. Sau bốn thập niên đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật về phát triển kinh tế - xã hội, kiểm soát đói nghèo, bảo đảm ổn định chính trị và hội nhập quốc tế sâu rộng. Tăng trưởng kinh tế của Việt Nam giai đoạn 2021 - 2025 đạt bình quân khoảng 6,2%/năm, thuộc nhóm nước tăng trưởng cao của khu vực và thế giới, đặc biệt tăng trưởng kinh tế năm 2025 đạt 8,02%, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên từ năm 2026 và các năm tiếp theo (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.47). Hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng được triển khai chủ động, tích cực trên mọi lĩnh vực (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.54). Phát triển văn hóa, con người và xã hội đạt kết quả rất quan trọng, nhiều mặt tiến bộ; an sinh xã hội và đời sống Nhân dân ngày càng được nâng cao (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.50).  Những thành tựu đó góp phần nâng cao vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam, tạo điều kiện để mở rộng quan hệ hợp tác với các quốc gia châu Phi trên nhiều lĩnh vực như thương mại, nông nghiệp, giáo dục và y tế.

Ngoài ra, tư duy ngoại giao linh hoạt nhưng kiên định nguyên tắc lợi ích quốc gia - dân tộc là yếu tố giúp Việt Nam thích ứng hiệu quả với môi trường quốc tế biến động. Trong quan hệ với châu Phi, Việt Nam vừa thúc đẩy hợp tác kinh tế, vừa duy trì quan hệ chính trị hữu nghị truyền thống; đồng thời chủ động mở rộng các cơ chế hợp tác song phương và đa phương nhằm nâng cao hiệu quả kết nối giữa các nền kinh tế đang phát triển. Chính sự kết hợp giữa nguyên tắc và linh hoạt đã góp phần tạo dựng hình ảnh một Việt Nam chủ động, trách nhiệm và đáng tin cậy trong quan hệ quốc tế.

2.2. Sức mạnh thời đại và tác động đến quan hệ hợp tác

Xu thế toàn cầu hóa, đa phương hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng đã mở rộng không gian hợp tác giữa Việt Nam và các quốc gia châu Phi. Sự phát triển của các cơ chế thương mại quốc tế, kết nối logistics và công nghệ thông tin đã giúp giảm khoảng cách địa lý, tạo điều kiện thúc đẩy giao lưu kinh tế và đầu tư giữa hai bên. Việt Nam hiện duy trì quan hệ ngoại giao với hầu hết các quốc gia châu Phi và từng bước mở rộng hoạt động xúc tiến thương mại tại khu vực này. Bộ Công Thương Việt Nam xác định thị trường châu Phi là một trong những không gian hợp tác kinh tế tiềm năng trong chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu của Việt Nam (Thái Mạnh và Hoàng Hòa, 2024). 

Bên cạnh đó, vai trò của hợp tác Nam - Nam ngày càng được đề cao trong cấu trúc quan hệ quốc tế mới. Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang phát triển mong muốn giảm phụ thuộc vào các trung tâm quyền lực truyền thống, mô hình hợp tác dựa trên chia sẻ kinh nghiệm phát triển, tôn trọng chủ quyền và cùng có lợi trở thành xu hướng nổi bật. Việt Nam được nhiều quốc gia châu Phi đánh giá là hình mẫu phát triển thành công từ một nước từng trải qua chiến tranh, nghèo đói để trở thành nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao và hội nhập sâu rộng. Điều này tạo điều kiện để Việt Nam thúc đẩy các chương trình hợp tác về nông nghiệp, xóa đói giảm nghèo, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực tại châu Phi.

Ngoài ra, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số và xu hướng phát triển kinh tế xanh đang tạo ra những cơ hội hợp tác mới giữa Việt Nam và châu Phi. Các lĩnh vực như nông nghiệp thông minh, chuyển đổi năng lượng, công nghệ thông tin và thương mại điện tử trở thành những hướng hợp tác tiềm năng trong bối cảnh cả Việt Nam và nhiều quốc gia châu Phi đều hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Đồng thời, các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu và phát triển xanh cũng thúc đẩy nhu cầu hợp tác trong quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và bảo đảm an ninh lương thực.

2.3. Sự giao thoa giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại trong thực tiễn quan hệ Việt Nam - châu Phi

Sự kết hợp giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại được thể hiện rõ nét trong quá trình chuyển hóa quan hệ Việt Nam - châu Phi từ nền tảng đoàn kết chính trị truyền thống sang hợp tác phát triển thực chất và toàn diện. Nếu trước đây quan hệ hai bên chủ yếu dựa trên tinh thần ủng hộ lẫn nhau trong đấu tranh giải phóng dân tộc, thì hiện nay hợp tác đã mở rộng sang các lĩnh vực kinh tế, đầu tư, giáo dục, nông nghiệp, y tế và đổi mới sáng tạo.

Trong lĩnh vực kinh tế, thương mại và đầu tư, Việt Nam từng bước mở rộng hiện diện tại thị trường châu Phi thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại, hợp tác doanh nghiệp và xuất khẩu hàng hóa. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang châu Phi đạt khoảng 4 tỷ USD và nhập khẩu từ khu vực này khoảng 5,5 tỷ USD. Hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang châu Phi bao gồm: nông sản, hàng dệt may, hóa chất, sản phẩm gỗ, chất dẻo nguyên liệu; hàng hóa nhập khẩu từ châu Phi về Việt Nam gồm: dầu thô, khoáng sản, bông, kim loại, nguyên liệu thức ăn gia súc… (Kiều Thanh Nga, 2025). Cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và các nước châu Phi cho thấy không trùng lặp, có tính bổ trợ cho nhau. Trong lĩnh vực đầu tư, Việt Nam đã ghi dấu ấn với dự án đầu tư dầu khí của Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia (Petrovietnam - PVN) tại Algeria, là dự án đầu tư nước ngoài thành công nhất của PVN. Ở lĩnh vực viễn thông, các dự án của Viettel đã tạo nên một “câu chuyện cổ tích về cuộc cách mạng viễn thông” tại châu Phi. Viettel bắt đầu xúc tiến viễn thông tại châu Phi vào năm 2008 tại Mozambique. Đến nay, Viettel đã xây dựng được các thương hiệu mạng lưới tại châu Phi (Movitel tại Mozambique; Nexttel tại Cameroon; Lumitel tại Burundi; Halotel tại Tanzania). Đặc biệt, Movitel đã vươn lên dẫn đầu tại Mozambique, đưa Viettel lên vị trí số 1 về thị phần tại 7 thị trường nước ngoài. Doanh thu của Movitel tăng trưởng 20% trong 5 năm liên tiếp, với lợi nhuận đạt 130 triệu USD - cao nhất trong tất cả các thị trường. Mozambique trở thành quốc gia nằm trong danh sách các quốc gia có hạ tầng cáp quang nhiều nhất châu Phi (Viettel Family, 2024).

Quan hệ hợp tác kinh tế giữa hai bên không chỉ phục vụ mục tiêu tăng trưởng thương mại mà còn hướng tới phát triển bền vững, đa dạng hóa thị trường và nâng cao khả năng thích ứng trước biến động của kinh tế toàn cầu. Việc Việt Nam đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động phản ánh tư duy chủ động hội nhập và tận dụng hiệu quả sức mạnh của thời đại. 

Trong lĩnh vực gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc, Việt Nam ngày càng tham gia tích cực vào các hoạt động quốc tế tại châu Phi như Nam Sudan hay Cộng hòa Trung Phi. Từ năm 2014, những “người lính cụ Hồ” đã có mặt tại Cộng hòa Trung Phi và Nam Sudan, đóng góp thiết thực vào nỗ lực kiến tạo hoà bình chung tại châu lục. Hoạt động này không chỉ thể hiện trách nhiệm quốc tế của Việt Nam mà còn góp phần nâng cao hình ảnh quốc gia yêu chuộng hòa bình, có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế. Qua đó, Việt Nam từng bước khẳng định vai trò và vị thế trong các cơ chế quản trị toàn cầu. 

Đồng thời, Việt Nam cũng tham gia tích cực tại các diễn đàn đa phương có sự hiện diện của các quốc gia châu Phi như Liên Hợp Quốc, Phong trào Không liên kết và các cơ chế hợp tác Nam - Nam. Việt Nam luôn ủng hộ tiếng nói của châu Phi trong các diễn đàn Liên Hợp Quốc cũng như vai trò của châu Phi đối với các vấn đề toàn cầu. Châu Phi cũngluôn ủng hộ Việt Nam trong diễn đàn quốc tế, đặc biệt là trong các nhiệm kỳ Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc của Việt Nam. Việc tăng cường phối hợp lập trường với các nước châu Phi trong các vấn đề quốc tế quan trọng cho thấy sự kết hợp hiệu quả giữa lợi ích quốc gia - dân tộc với xu thế hợp tác đa phương của thời đại.

Thực tiễn quan hệ Việt Nam - châu Phi là minh chứng rõ nét cho sự vận dụng sáng tạo quan điểm kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại của Đảng Cộng sản Việt Nam. Thông qua các sáng kiến hợp tác thực chất, Việt Nam không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn nâng cao vị thế quốc gia, củng cố uy tín quốc tế và lan tỏa hình ảnh một quốc gia độc lập, tự chủ, trách nhiệm và giàu tinh thần nhân văn trong kỷ nguyên phát triển mới.

3. Vai trò của quan hệ Việt Nam - châu Phi trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

3.1. Củng cố tính đúng đắn của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ

Một trong những nội dung cốt lõi của nền tảng tư tưởng và đường lối lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam là quan điểm đối ngoại “độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.117). Thực tiễn quan hệ Việt Nam - châu Phi cho thấy đường lối này không chỉ phù hợp với xu thế vận động của thời đại mà còn tạo điều kiện để Việt Nam mở rộng không gian phát triển và nâng cao vị thế quốc tế.

Quan hệ Việt Nam - châu Phi được xây dựng trên nền tảng tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng và cùng có lợi, không gắn với áp đặt chính trị hay phụ thuộc chiến lược. Điều này phản ánh rõ nét bản lĩnh độc lập, tự chủ của Việt Nam trong hoạch định chính sách đối ngoại. Trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc ngày càng gia tăng tại châu Phi, Việt Nam vẫn duy trì phương châm hợp tác thực chất, hướng tới phát triển bền vững và lợi ích chung của các nước đang phát triển.

Đường lối đối ngoại đó đã góp phần giúp Việt Nam mở rộng quan hệ ngoại giao với hầu hết các quốc gia châu Phi và thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực như thương mại, nông nghiệp, giáo dục, y tế và gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Đến nay, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với hơn 55 quốc gia châu Phi. Việt Nam và Liên minh Châu Phi (AU) cũng đã chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 2023 và Việt Nam đã trở thành quan sát viên của AU. Việt Nam đã mở rộng hợp tác trong nhiều lĩnh vực và tăng cường sự hiện diện của mình tại châu lục này thông qua các kênh song phương và đa phương. Quan hệ chính trị ngày càng được củng cố thông qua các chuyến thăm cấp cao, các cơ chế đối thoại chính sách và hợp tác nghị viện, tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư và giao lưu nhân dân (Kiều Thanh Nga, 2025).

Không chỉ dừng ở việc mở rộng quan hệ quốc tế, thực tiễn hợp tác Việt Nam - châu Phi còn cho thấy tính hiệu quả của chiến lược kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Việt Nam vừa phát huy nội lực phát triển đất nước, vừa tận dụng xu thế hợp tác Nam - Nam và đa phương hóa để gia tăng vị thế quốc tế. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng khẳng định tính đúng đắn của đường lối đối ngoại do Đảng lãnh đạo trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế.

3.2. Gia tăng sức thuyết phục thực tiễn trong bảo vệ nền tảng tư tưởng

Trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, thực tiễn luôn là cơ sở quan trọng nhất để kiểm chứng và khẳng định tính đúng đắn của lý luận. Những thành tựu trong quan hệ Việt Nam - châu Phi đã tạo ra các minh chứng cụ thể nhằm phản bác các luận điệu xuyên tạc về đường lối đối ngoại và mô hình phát triển của Việt Nam.

Thực tiễn hợp tác với châu Phi góp phần làm rõ giá trị của mô hình phát triển Việt Nam. Từ một quốc gia từng chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh, Việt Nam đã vươn lên trở thành nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao, kiểm soát hiệu quả đói nghèo và từng bước hội nhập sâu rộng vào kinh tế thế giới. Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực và phát triển nông thôn của Việt Nam hiện được nhiều quốc gia châu Phi quan tâm học hỏi thông qua các chương trình hợp tác kỹ thuật và chuyển giao kinh nghiệm phát triển (Minh Hằng, 2025). Trong bài viết “Tại sao châu Phi cần những đối tác phi truyền thống như Việt Nam?”, Tiến sĩ Musa Kpaka - Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Sierra Leone lập luận rằng, châu Phi đang trải qua sự thay đổi trong mô hình hợp tác phát triển: thay vì phụ thuộc chủ yếu vào mô hình Bắc - Nam truyền thống, lục địa này cần mở rộng quan hệ hợp tác phi truyền thống ví dụ như với Việt Nam. Việt Nam là một trường hợp điển hình để các quốc gia châu Phi học hỏi nhờ cải cách kinh tế thành công từ năm 1986, đặc biệt từ sản xuất lúa gạo. Mô hình phát triển bền vững của Việt Nam phù hợp với bối cảnh của các quốc gia đang phát triển như châu Phi. Đáng chú ý, Việt Nam có lợi thế trong chuyển giao công nghệ thực tiễn, hợp tác doanh nghiệp - doanh nghiệp, chia sẻ kỹ thuật thay vì chỉ cung cấp đầu tư hay khoản vay. Trong chuyến thăm Việt Nam năm 2022 của Tổng thống Sierra Leone Julius Maada Bio, ông đã bày tỏ mong muốn học hỏi kinh nghiệm và chuyển giao kỹ thuật từ Việt Nam để giúp Sierra Leone tự cường về lương thực, qua đó phát triển quan hệ hợp tác ba bên giữa Việt Nam, các nhà tài trợ và doanh nghiệp tư nhân Sierra Leone. Musa Kpaka đặt Việt Nam như một đối tác hứa hẹn cho châu Phi, hướng đến tự lực và phát triển bền vững theo cách Đông Nam Á đã thành công (Musa Kpaka, 2022).

Các chương trình cử chuyên gia nông nghiệp Việt Nam sang châu Phi không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn thể hiện tính nhân văn và trách nhiệm quốc tế của Việt Nam. Điều này góp phần củng cố nhận thức rằng mô hình phát triển của Việt Nam không chỉ mang lại thành công trong nước mà còn có khả năng chia sẻ kinh nghiệm với các quốc gia đang phát triển khác. Qua đó, giá trị thực tiễn của đường lối đổi mới và nền tảng tư tưởng của Đảng được khẳng định bằng các kết quả cụ thể, khách quan và có sức thuyết phục cao.

3.3. Khẳng định tính thích ứng của nền tảng tư tưởng trong kỷ nguyên phát triển mới

Quan hệ Việt Nam - châu Phi không chỉ phản ánh hiệu quả của chính sách đối ngoại mà còn cho thấy khả năng thích ứng và dẫn dắt thực tiễn của nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng.

Thứ nhất, thực tiễn hợp tác quốc tế cho thấy nền tảng tư tưởng của Đảng có khả năng định hướng và dẫn dắt hoạt động đối ngoại trong môi trường quốc tế phức tạp. Việt Nam vừa kiên định nguyên tắc bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, vừa linh hoạt thích ứng với các xu thế mới như chuyển đổi số, kinh tế xanh, hợp tác Nam - Nam và quản trị toàn cầu. Điều này thể hiện rõ tính khoa học và cách mạng của tư duy lý luận mà Đảng vận dụng trong quá trình lãnh đạo đất nước.

Thứ hai, nền tảng tư tưởng của Đảng thể hiện tính mở và linh hoạt trong tiếp thu các giá trị tiến bộ của thời đại nhưng vẫn giữ vững định hướng phát triển xã hội chủ nghĩa. Quan hệ Việt Nam - châu Phi cho thấy Việt Nam không đóng khung trong các mô hình hợp tác truyền thống (y tế, giáo dục, nông nghiệp) mà chủ động mở rộng sang các lĩnh vực mới (viễn thông, năng lượng).

Thứ ba, thực tiễn quốc tế ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc bổ sung và làm phong phú nhận thức lý luận. Thông qua quá trình hợp tác với các quốc gia châu Phi, Việt Nam không chỉ chia sẻ kinh nghiệm phát triển mà còn tiếp thu thêm các bài học về quản trị phát triển, thích ứng biến đổi khí hậu và thúc đẩy hợp tác giữa các nước đang phát triển. Đây là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện tư duy lý luận của Đảng về hội nhập quốc tế, phát triển bền vững và bảo vệ nền tảng tư tưởng trong điều kiện mới.

Nhìn tổng thể, quan hệ Việt Nam - châu Phi không chỉ mang ý nghĩa kinh tế và đối ngoại mà còn có giá trị chính trị - tư tưởng sâu sắc. Thông qua những thành tựu hợp tác thực chất và hiệu quả, mối quan hệ này góp phần khẳng định tính đúng đắn, khoa học và thực tiễn của đường lối lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.

4. Kết luận và hàm ý thực tiễn

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng, mà còn là yêu cầu mang tính chiến lược đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Thực tiễn quan hệ Việt Nam - châu Phi cho thấy rõ sự kết hợp giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại không chỉ là một quan điểm lý luận, mà đã và đang được hiện thực hóa sinh động trong đời sống quốc tế. Chính những thành tựu thực tiễn đó là minh chứng thuyết phục góp phần củng cố niềm tin xã hội, nâng cao vị thế quốc gia và quan trọng hơn, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong mọi hoàn cảnh.

Từ đó, có thể rút ra một số hàm ý thực tiễn như sau:

Đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng: Một là, cần tiếp tục phát huy hiệu quả đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, gắn với nâng cao chất lượng hội nhập quốc tế. Gắn chặt lý luận với thực tiễn đối ngoại và phát triển đất nước; Hai là, cần coi trọng hơn nữa việc khai thác giá trị thực tiễn của hợp tác quốc tế trong công tác tuyên truyền, giáo dục và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Sử dụng hiệu quả thành tựu hợp tác quốc tế làm cơ sở đấu tranh phản bác quan điểm sai trái; Ba là, tăng cường truyền thông đối ngoại, chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời nhằm định hướng dư luận trong và ngoài nước. Chủ động trong không gian thông tin số và truyền thông quốc tế.

Đối với quan hệ Việt Nam - châu Phi: Một là, tiếp tục đa dạng hóa và nâng tầm quan hệ với châu Phi theo hướng chiến lược dài hạn bằng xây dựng chiến lược quốc gia về hợp tác với châu Phi; Hai là đẩy mạnh các lĩnh vực truyền thống và mở rộng sang các lĩnh vực tiềm năng trong kỷ nguyên phát triển mới (ngoại giao kinh tế, ngoại giao nhân dân, ngoại giao phát triển và ngoại giao khoa học - công nghệ; đầu tư cho nghiên cứu cơ bản về châu Phi; thúc đẩy truyền thông đối ngoại nhằm nâng cao hình ảnh và vị thế quốc gia tại châu Phi; tăng cường hợp tác đa phương và kết nối khu vực); Ba là, xây dựng quyền mạnh mềm của Việt Nam tại châu Phi. Ở châu Phi, hình ảnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và phong trào giải phóng dân tộc của Việt Nam đã truyền cảm hứng và ghi dấu ấn sâu sắc. Mặc dù đã giành độc lập hơn nửa thế kỷ nhưng trên thực tế, châu Phi vẫn bị ảnh hưởng bởi sự can thiệp của nước ngoài, sự nghèo đói, xung đột, nội chiến vần thường xuyên bủa vây. Việt Nam với mô hình phát triển từ một quốc gia thiếu lương thực trở thành quốc gia xuất khẩu lương thực, tham gia sâu rộng vào nền kinh tế thế giới và có tiếng nói quan trọng trong các diễn đàn đa phương - đã trở thành mô hình mà các quốc gia châu Phi hướng tới. Văn hóa, nền hòa bình, độc lập, tự chủ trong đường lối phát triển của Việt Nam có thể là sáng kiến để xây dựng quyền lực mềm của Việt Nam ở châu Phi.   

Tài liệu tham khảo

1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026

2. Đào Thế Anh và cộng sự (2021). Đóng góp của khoa học công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp tại Việt Nam giai đoạn 2010-2020 và định hướng hợp tác với châu Phi giai đoạn 2021-2030. Tạp chí Nghiên cứu châu Phi và Trung Đông, số tháng 10/2021

3. Nguyễn Thị Minh Hằng (2025). Việt Nam và Trung Đông-châu Phi: Vững bước tiến vào kỷ nguyên mới. Báo Nhân Dân điện tử, ngày 20/8/2025. https://nhandan.vn/viet-nam-va-trung-dong-chau-phi-vung-buoc-tien-vao-ky-nguyen-moi-post902292.html

4. Thái Mạnh và Hoàng Hòa (2024). Đổi mới công tác phát triển thị trường, tạo đột phá thương mại giữa Việt Nam với các nước Á - Phi. Báo Công Thương điện tử, 27/12/2024. https://media.congthuong.vn/doi-moi-cong-tac-phat-trien-thi-truong-tao-dot-pha-thuong-mai-giua-viet-nam-voi-cac-nuoc-a-phi-403553.media

5. Kiều Thanh Nga (2025). Khai mở tiềm năng hợp tác Việt Nam - châu Phi trong kỷ nguyên mới. Thế giới và Việt Nam, ngày 24/11/2025. https://baoquocte.vn/khai-mo-tiem-nang-hop-tac-viet-nam-chau-phi-trong-ky-nguyen-moi-335427.html
6. Lê Hoài Trung (2024). Bài học kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân thế giới theo Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 29/9/2024. https://tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/bai-hoc-ket-hop-suc-manh-dan-toc-voi-suc-manh-thoi-dai-tranh-thu-su-ung-ho-cua-nhan-dan-the-gioi-theo-di-chuc-cua-chu-tich-ho-chi-minh

7. Viettel Family (2024). Cột mốc đầu tư quốc tế mới: Viettel Mozambique vươn lên số 1. https://viettelfamily.com/news/tin-tuc-moi/cot-moc-moi-cua-viettel-global-7thi-truong-dung-so-1-ve-thi-phan, ngày 24/5/2024

8. Abdallah Saaf (1996). Chuyện Anh Mã. (Viện Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông dịch). Nhà xuất bản Hồng Đức, Hà Nội, 2018, tr. 83-85 

9. Musa Kpaka (2022), Why Africa needs non-traditional partners like Vietnam, The Africa Report, 18 April 2022. https://www.theafricareport.com/195211/why-africa-needs-non-traditional-partners-like-vietnam/