Các đồng chí: PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật; TS. Đinh Thị Mai, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm và TS. Trịnh Thị Thủy, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì Hội thảo

Tham dự Hội thảo có PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật; TS. Đinh Thị Mai, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; TS. Trịnh Thị Thủy, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; PGS.TS. Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền; cùng đại diện các cơ quan, đơn vị, các nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, báo chí, truyền thông và đào tạo.

Tham dư Hội thảo, về phía Viện Hàn lâm còn có PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Châm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa; PGS.TS. Vũ Hùng Cường, Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội, cùng các nhà khoa học, đại diện các đơn vị chức năng thuộc Viện Hàn lâm.

PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phát biểu chào mừng và khai mạc Hội thảo

Phát biểu chào mừng và khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, nhấn mạnh văn hóa là nơi kết tinh căn cốt, bản lĩnh và sức sống của dân tộc; những giá trị văn hóa được bồi đắp, trao truyền và sáng tạo qua lịch sử đã góp phần làm nên sức mạnh trường tồn của dân tộc Việt Nam. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, bên cạnh những cơ hội giao lưu, tiếp biến và lan tỏa văn hóa, bản sắc dân tộc cũng đứng trước những tác động đa chiều của kinh tế thị trường, công nghệ số, truyền thông xuyên biên giới và sự biến đổi nhanh chóng của các hệ giá trị.

Theo PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, giữ gìn bản sắc văn hóa không đồng nghĩa với bảo lưu nguyên trạng hay khép kín, mà quan trọng là làm cho những giá trị bền vững của văn hóa Việt Nam tiếp tục sống trong đời sống đương đại, được tiếp nối bằng sáng tạo, làm giàu qua giao lưu và chuyển hóa thành nguồn lực cho phát triển đất nước. Hội nhập càng sâu rộng càng đặt ra yêu cầu nâng cao bản lĩnh và năng lực tự chủ văn hóa; một nền văn hóa có bản lĩnh không e ngại giao lưu, mà qua giao lưu càng có điều kiện khẳng định những giá trị có sức sống.

PGS.TS. Vũ Trọng Lâm cho rằng, Hội thảo là sự gặp gỡ giữa nghiên cứu và thực tiễn, giữa lý luận và chính sách, giữa sáng tạo văn hóa với hoạt động xuất bản, phổ biến và lan tỏa tri thức. Qua các trao đổi khoa học, Hội thảo được kỳ vọng góp phần bổ sung luận cứ cho xây dựng, thực thi chính sách, đồng thời gợi mở những hướng nghiên cứu, công trình có giá trị, để bản sắc văn hóa Việt Nam không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục được sáng tạo, phát huy, trở thành bản lĩnh, nguồn lực nội sinh và sức mạnh của đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

TS. Đinh Thị Mai, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu đề dẫn Hội thảo

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, TS. Đinh Thị Mai, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, nhấn mạnh văn hóa vừa là nền tảng hình thành căn tính, bản sắc cộng đồng, vừa là hệ giá trị định hướng cho con người và xã hội, đồng thời là nguồn lực nội sinh của phát triển. Trong tiến trình lịch sử, bản sắc văn hóa dân tộc được hình thành qua quá trình liên tục giao lưu, tiếp biến và sáng tạo để vừa duy trì những giá trị nền tảng, vừa tiếp nhận và chuyển hóa các yếu tố văn hóa bên ngoài, làm giàu cho văn hóa của chính mình; ngày nay, dưới tác động của toàn cầu hóa, công nghệ số, truyền thông xuyên quốc gia, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và công nghiệp văn hóa, quá trình này đang diễn ra với quy mô và tầm vóc mới.

Theo Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, giữ gìn bản sắc văn hóa trong hội nhập quốc tế không chỉ là yêu cầu của bảo tồn văn hóa mà đã trở thành vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với năng lực phát triển, sức mạnh nội sinh và vị thế quốc gia. Vì vậy, vấn đề đặt ra không đơn thuần là làm thế nào để bảo vệ bản sắc trước tác động của hội nhập, mà rộng hơn là làm thế nào để văn hóa Việt Nam vừa duy trì được những giá trị nền tảng, vừa có đủ năng lực thích ứng, tái tạo và sáng tạo trong điều kiện mới.

TS. Đinh Thị Mai đồng thời gợi mở sự chuyển đổi trong cách tiếp cận: bản sắc văn hóa không chỉ được nhìn nhận như những giá trị cần bảo tồn, mà là một quá trình liên tục được kiến tạo và tái kiến tạo; giữ gìn bản sắc không đồng nghĩa với đóng kín hay cố định truyền thống, mà cần duy trì năng lực tự chủ văn hóa, nhận diện giá trị cốt lõi, lựa chọn những giá trị cần kế thừa, chủ động tiếp nhận cái mới và sáng tạo những hình thức biểu đạt phù hợp với đời sống đương đại. Từ đó, cần chuyển từ tư duy bảo tồn đơn lẻ sang quản trị hệ sinh thái văn hóa, để di sản tiếp tục sống trong cộng đồng, được kết nối với giáo dục, du lịch, công nghiệp văn hóa, công nghiệp sáng tạo, truyền thông và ngoại giao văn hóa.

TS. Trịnh Thị Thủy, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát biểu tại Hội thảo

Trên cơ sở 42 tham luận gửi tới Hội thảo, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Đinh Thị Mai xác định bốn nhóm nội dung trọng tâm để các đại biểu cùng trao đổi: (i) Lý luận, quan điểm và chính sách về bản sắc văn hóa dân tộc trong hội nhập quốc tế; (ii) Di sản, cộng đồng và con người trong bảo tồn, thực hành và phát huy bản sắc văn hóa; (iii) Bản sắc văn hóa trong kỷ nguyên số: truyền thông, công nghiệp văn hóa và các phương thức biểu đạt mới; (iv) Bản sắc văn hóa như nguồn lực phát triển, gia tăng sức mạnh mềm và vị thế quốc gia. Bốn nhóm nội dung cùng hội tụ để trả lời câu hỏi lớn: Làm thế nào để giữ gìn bản sắc văn hóa trở thành một quá trình chủ động kiến tạo năng lực văn hóa cho Việt Nam trong hiện tại và tương lai? Theo đó, cần chuyển từ giữ gìn bản sắc sang phát huy sức sống của bản sắc, từ bảo tồn các giá trị sang kiến tạo môi trường để các giá trị tiếp tục được sáng tạo, coi văn hóa là nguồn lực của phát triển và hội nhập với năng lực đối thoại, sáng tạo, đóng góp. Giữ gìn bản sắc không phải là giữ nguyên quá khứ, mà là làm cho những giá trị được kiến tạo trong lịch sử tiếp tục có ý nghĩa trong hiện tại, thích ứng với biến đổi và tham gia kiến tạo tương lai.

Nhận diện bản sắc văn hóa trong bối cảnh mới

Tại phiên tham luận, các đại biểu được nghe báo cáo của 6 diễn giả gồm: PGS.TS. Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền; GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; PGS.TS. Kiều Trung Sơn, Viện Nghiên cứu Văn hóa, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; ThS. Nguyễn Thị Khánh Ly, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; TS. Vũ Tú Quỳnh, Viện Nghiên cứu Văn hóa, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; TS. Vũ Thị Hương, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

PGS.TS. Phạm Minh Sơn trình bày tham luận “Kinh tế báo chí và truyền thông văn hóa: Giải pháp cân bằng giữa nhiệm vụ chính trị, giữ gìn bản sắc và mục tiêu kinh tế”

Các báo cáo tập trung làm rõ nhiều phương diện của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số. Trong đó, tham luận về kinh tế báo chí và truyền thông văn hóa nhấn mạnh đây là vấn đề mang tính chiến lược, đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa nhiệm vụ chính trị, yêu cầu giữ gìn bản sắc dân tộc và mục tiêu phát triển kinh tế, góp phần bảo đảm sự phát triển bền vững của nền báo chí cách mạng Việt Nam. Từ góc độ xây dựng con người, tham luận về chuẩn mực con người Việt Nam trong xã hội 5.0 đặt ra yêu cầu dung hòa giữa các giá trị văn hóa truyền thống cốt lõi với những năng lực, phẩm chất phù hợp với kỷ nguyên số, hướng tới hình mẫu công dân toàn cầu mang bản sắc Việt Nam.

PGS.TS. Kiều Trung Sơn, Viện Nghiên cứu Văn hóa, Viện Hàn lâm trình bày tham luận “Nghệ thuật biểu diễn dân gian và sứ mệnh giữ gìn bản sắc dân tộc trong hội nhập quốc tế”

Ở phương diện bảo tồn và phát huy di sản, các tham luận về nghệ thuật biểu diễn dân gian và nghệ thuật Xòe Thái làm rõ giá trị của các loại hình nghệ thuật truyền thống trong lưu giữ tâm hồn, cốt cách và lịch sử dân tộc; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn, trao truyền và phát huy di sản gắn với đời sống cộng đồng trong bối cảnh hội nhập. Trong khi đó, tham luận về không gian nghệ thuật Việt Nam đương đại cho thấy sự mở rộng của các phương thức biểu đạt, từ nghệ thuật sắp đặt, trình diễn đến video art và công nghệ số, qua đó tiếp tục tái hiện những câu chuyện về ký ức, tâm linh và triết lý sống của người Việt bằng ngôn ngữ nghệ thuật mới.

PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Châm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn Hóa, Viện Hàn lâm cùng các diễn giả tại Phiên Tọa đàm bàn tròn

Trong khuôn khổ Hội thảo, phiên tọa đàm bàn tròn do PGS.TS. Lê Thị Thục, Ủy viên Hội đồng Biên tập - Xuất bản chuyên trách, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật điều hành, tiếp tục mở rộng trao đổi về những vấn đề đặt ra đối với việc giữ gìn, làm giàu và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế.

Các diễn giả tập trung thảo luận về toàn cầu hóa văn hóa và vấn đề bảo vệ, làm giàu bản sắc văn hóa Việt Nam; bảo tồn tri thức nghệ thuật chèo trong bối cảnh hội nhập quốc tế, từ trao truyền truyền thống đến thích ứng đương đại; phát huy vai trò của báo chí trong lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam.

Sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia đến từ Viện Hàn lâm, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, các cơ sở đào tạo, cơ quan báo chí và các đơn vị nghiên cứu đã tạo nên diễn đàn trao đổi đa chiều, kết nối giữa nghiên cứu khoa học với thực tiễn quản lý, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa.

TS. Đinh Thị Mai, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm cùng các đại biểu tham dự Hội thảo

Đại biểu Viện Hàn lâm và các cơ quan, đơn vị tham dự Hội thảo

Phát biểu tổng kết Hội thảo, TS. Trịnh Thị Thủy, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đánh giá Hội thảo được tổ chức nghiêm túc, khoa học, trách nhiệm và cởi mở, hoàn thành các nội dung đề ra. Trên cơ sở kết quả Hội thảo, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy gợi mở 5 định hướng lớn: hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo; phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, nghệ nhân và thế hệ trẻ; phát triển nguồn lực liên ngành; thúc đẩy chuyển đổi số có trách nhiệm; nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh và khả năng hội nhập của sản phẩm, dịch vụ văn hóa Việt Nam.

Với những ý kiến trao đổi tại Hội thảo, Ban Tổ chức sẽ tiếp tục hoàn thiện, xuất bản Kỷ yếu và tổng hợp các kiến nghị, góp phần chuyển hóa kết quả nghiên cứu, trao đổi thành những luận cứ và giải pháp thiết thực cho công tác văn hóa trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Qua đó, Hội thảo góp phần làm rõ hơn những cơ hội, thách thức đối với việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời gợi mở hướng tiếp cận và giải pháp nhằm bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa và lan tỏa những giá trị Việt Nam trong đời sống đương đại.

Các đại biểu tham dự Hội thảo chụp ảnh lưu niệm