Từ yêu cầu của thực tiễn đến một mô hình xã hội phù hợp với giai đoạn phát triển mới

Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm an sinh xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống Nhân dân. Tuy nhiên, Nghị quyết cũng thẳng thắn chỉ ra những vấn đề đang đặt ra: trật tự, kỷ cương trên một số lĩnh vực, địa bàn còn chưa nghiêm; tội phạm, vi phạm pháp luật và các rủi ro xã hội còn phức tạp; chênh lệch phát triển giữa các vùng, miền, nhóm dân cư còn lớn; ô nhiễm môi trường, những biểu hiện xuống cấp về văn hóa, đạo đức và hạn chế trong quản trị xã hội cần tiếp tục được khắc phục.

Trong bối cảnh đất nước hướng tới những dấu mốc phát triển quan trọng vào năm 2030 và 2045, Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu phát triển không chỉ “nhanh hơn, giàu mạnh hơn” mà còn “bền vững hơn, nhân văn hơn và hài hòa hơn”; thành công của đất nước không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn bằng chất lượng phát triển xã hội, con người, năng lực quản trị quốc gia, mức độ an toàn, niềm tin và hạnh phúc của Nhân dân. Từ đó đặt ra yêu cầu xây dựng một mô hình xã hội phù hợp với giai đoạn phát triển mới, trong đó kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa và phát triển tạo thành một chỉnh thể thống nhất.

Những quan điểm chỉ đạo định hình xã hội Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Năm quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết tạo nên cách tiếp cận toàn diện đối với xây dựng và quản trị xã hội. Xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển được xác định là sự nghiệp của cả hệ thống chính trị và toàn dân, phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân và sự tham gia của gia đình, cộng đồng, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội.

Nghị quyết đặt yêu cầu bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, con người, bảo vệ môi trường, tiến bộ và công bằng xã hội; không đánh đổi trật tự, kỷ cương, tiến bộ, công bằng xã hội, môi trường và các giá trị văn hóa lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới gắn với sự kết hợp giữa pháp quyền, đạo đức và niềm tin xã hội, giữa giáo dục, thuyết phục với kỷ luật, kỷ cương và thượng tôn pháp luật, từng bước hình thành “trật tự tự thân” của xã hội.

Bảo đảm an ninh con người được xác định là mục tiêu, yêu cầu xuyên suốt. Đồng thời, Nghị quyết đặt nhiệm vụ xây dựng nền quản trị xã hội hiện đại, chuyển mạnh từ “quản lý xã hội” sang “quản trị và kiến tạo xã hội”, lấy người dân làm trung tâm, văn hóa là nền tảng, pháp luật là trụ cột, kỷ cương là sức mạnh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực, niềm tin xã hội là thước đo và hạnh phúc của Nhân dân là mục tiêu cao nhất.

Mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045: diện mạo xã hội mà Nghị quyết hướng tới

Mục tiêu tổng quát của Nghị quyết phác họa một bức tranh phát triển xã hội có nhiều tầng gắn kết: pháp luật, kỷ cương và các chuẩn mực xã hội được tôn trọng và thực thi nghiêm minh; an ninh con người được bảo đảm; kinh tế phát triển nhanh, bền vững gắn với phát triển văn hóa và con người; nền quản trị xã hội hiện đại trên nền tảng dữ liệu, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; hệ thống an sinh xã hội bao trùm, đa tầng, hiện đại, bền vững; chất lượng sống, hạnh phúc, mức độ hài lòng và niềm tin của Nhân dân được nâng cao.

Đến năm 2030, mục tiêu là cơ bản tạo lập nền tảng của xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển. Các mục tiêu được cụ thể hóa bằng những chỉ tiêu có thể đo lường về quản trị xã hội, an ninh con người, chất lượng sống, hạnh phúc và niềm tin xã hội; văn hóa thượng tôn pháp luật; phòng, chống tội phạm và rủi ro xã hội; Chính phủ số, Chính phủ thông minh; giáo dục, y tế, việc làm, an sinh xã hội, phát triển con người, môi trường và chất lượng đô thị, nông thôn.

Đến năm 2045, Nghị quyết hướng tới một xã hội trong đó pháp luật, đạo đức, văn hóa, trách nhiệm công dân và ý thức cộng đồng trở thành nền tảng điều chỉnh hành vi; “trật tự tự thân” được hình thành vững chắc; nền quản trị xã hội hiện đại, kiến tạo, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; an ninh con người được bảo đảm toàn diện; an sinh xã hội bao trùm; mọi người dân có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc và được thụ hưởng công bằng thành quả phát triển; đồng thuận xã hội và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố.

Chín nhóm nhiệm vụ, giải pháp để đưa tầm nhìn thành hiện thực

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Nghị quyết đề ra chín nhóm nhiệm vụ, giải pháp bao quát từ nâng cao nhận thức, hoàn thiện thể chế đến xây dựng con người, văn hóa, quản trị xã hội, bảo đảm an ninh con người, phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế và huy động nguồn lực.

Trong đó, Nghị quyết chú trọng xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật và kỷ cương xã hội, bảo đảm mọi tổ chức, cá nhân sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật; phát huy tính gương mẫu của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu; từng bước đưa việc tuân thủ pháp luật trở thành nhu cầu tự thân, nếp sống văn hóa và trách nhiệm của mỗi người.

Cùng với đó là xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, văn hóa, thể chất và năng lực số; xây dựng và phát huy hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người và chuẩn mực xã hội Việt Nam. Văn hóa được phát huy như nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh; gia đình là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và trao truyền các giá trị.

Nghị quyết đồng thời đặt yêu cầu đột phá xây dựng nền quản trị xã hội hiện đại, kiến tạo phát triển từ cơ sở; phát huy vai trò của dữ liệu, khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số; chuyển mạnh từ ứng phó, xử lý sang chủ động phòng ngừa, quản trị rủi ro, bảo đảm an ninh con người từ sớm, từ xa, từ cơ sở. Phát triển kinh tế nhanh, bền vững phải gắn với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng sống, thu hẹp chênh lệch và phát triển an sinh xã hội bao trùm; đồng thời tăng cường hội nhập quốc tế, huy động và phát huy các nguồn lực cho phát triển, trong đó có nguồn lực của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Trong chín nhóm nhiệm vụ, giải pháp, Nghị quyết xác định ba nhóm đột phá: xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, văn hóa Đảng, văn hóa công vụ và kỷ cương xã hội; xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới; xây dựng nền quản trị xã hội hiện đại, kiến tạo phát triển từ cơ sở.

Từ Nghị quyết đến cuộc sống

Điểm đáng chú ý của Nghị quyết số 18-NQ/TW là những mục tiêu lớn về phát triển xã hội được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với đời sống của người dân. Kỷ cương được thể hiện trong việc pháp luật được tôn trọng và thực thi nghiêm minh; an toàn gắn với khả năng bảo vệ con người trước các nguy cơ, rủi ro; văn minh, hài hòa được bồi đắp từ văn hóa, đạo đức, các mối quan hệ xã hội và những giá trị tốt đẹp trong mỗi gia đình, cộng đồng; phát triển cuối cùng phải được thể hiện ở cơ hội phát triển, chất lượng sống, niềm tin và hạnh phúc của Nhân dân.

Bởi vậy, đưa Nghị quyết vào cuộc sống không chỉ là quá trình thể chế hóa thành chính sách hay nâng cao hiệu quả quản trị, mà còn là quá trình để những giá trị và chuẩn mực mà Nghị quyết hướng tới ngày càng hiện diện trong đời sống xã hội. Một xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển sẽ được kiến tạo từ hiệu quả hoạt động của các thiết chế, sự thượng tôn pháp luật, trách nhiệm của mỗi chủ thể và sự đồng thuận, tham gia của toàn xã hội.