Nhiệm vụ tập trung nghiên cứu thực trạng, nguyên nhân và những tác động của quá trình dịch chuyển lao động tại các cộng đồng ngư dân ven biển tỉnh Quảng Ngãi đối với phát triển ngư nghiệp và bảo đảm an ninh biển đảo; từ đó nhận diện những vấn đề đặt ra và đề xuất các khuyến nghị chính sách phù hợp. Trên cơ sở tiếp cận liên ngành, kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, nhóm nghiên cứu tiến hành khảo sát tại một số cộng đồng ngư dân thuộc địa bàn Tịnh Khê và Đông Sơn, làm rõ mối quan hệ giữa biến đổi sinh kế, cơ cấu lao động, các thiết chế văn hóa cộng đồng và yêu cầu bảo đảm an ninh trên biển.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, quá trình dịch chuyển lao động tại các cộng đồng ngư dân Quảng Ngãi đang diễn ra theo nhiều chiều hướng, từ chuyển đổi sang công nghiệp, dịch vụ, xuất khẩu lao động đến dịch chuyển trong nội bộ ngành ngư nghiệp. Đây không chỉ là sự điều chỉnh cơ cấu việc làm trước những cơ hội kinh tế mới, mà còn là chiến lược thích ứng của người dân trước những biến động về nguồn lợi thủy sản, rủi ro trên biển, áp lực tài chính và những bất cập trong thực thi chính sách. Đáng chú ý, sự dịch chuyển mạnh mẽ của lực lượng lao động trẻ đang làm gia tăng tình trạng thiếu hụt nhân lực nghề biển, ảnh hưởng đến khả năng duy trì hoạt động khai thác xa bờ và sự tiếp nối các tri thức, kinh nghiệm nghề nghiệp truyền thống.

Một trong những kết quả đáng chú ý của nhiệm vụ là làm rõ mối liên hệ giữa dịch chuyển lao động, sự biến đổi của cộng đồng ngư dân và những thách thức đối với an ninh biển đảo. Việc thu hẹp hoạt động khai thác xa bờ không chỉ tác động đến sinh kế và chuỗi giá trị ngư nghiệp, mà còn ảnh hưởng đến các mạng lưới tương trợ, khả năng cung cấp thông tin và sự hiện diện thường xuyên của ngư dân trên biển. Nghiên cứu đồng thời chỉ ra rằng, quyết định rời biển của một bộ phận ngư dân không đồng nghĩa với sự suy giảm ý thức, trách nhiệm bảo vệ chủ quyền, mà trước hết phản ánh những giới hạn trong khả năng duy trì sinh kế trước các rủi ro ngày càng gia tăng. Phát hiện này gợi mở cách tiếp cận toàn diện hơn, đặt sự ổn định sinh kế và bảo đảm an sinh của ngư dân trong mối quan hệ chặt chẽ với phát triển kinh tế biển và bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Từ kết quả nghiên cứu, nhiệm vụ đề xuất một số định hướng chính sách theo hướng lấy ngư dân làm trung tâm, chú trọng mối quan hệ giữa ngư nghiệp, ngư dân và ngư trường; tăng cường cơ chế đồng quản lý, phát huy vai trò của cộng đồng trong quản trị tài nguyên biển; đồng thời hoàn thiện các chính sách hỗ trợ tài chính, chuyển đổi nghề nghiệp, bảo đảm an sinh và nâng cao năng lực duy trì sinh kế bền vững. Những đề xuất này góp phần cung cấp thêm luận cứ khoa học cho việc xây dựng chính sách phát triển kinh tế biển gắn với bảo đảm an ninh, quốc phòng trong bối cảnh mới.

Sau khi nghe chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày kết quả nghiên cứu, các thành viên Hội đồng đã trao đổi, thảo luận và đóng góp ý kiến nhằm tiếp tục hoàn thiện nội dung nghiên cứu. Từ những vấn đề được đặt ra trong báo cáo, việc phân biệt giữa dịch chuyển lao động mang tính chủ động và sự rời bỏ nghề biển do áp lực sinh kế là một hướng phân tích có ý nghĩa, giúp nhận diện đầy đủ hơn tính đa chiều của quá trình chuyển đổi nghề nghiệp trong cộng đồng ngư dân. Đồng thời, các khuyến nghị chính sách cần được cụ thể hóa trên cơ sở điều kiện kinh tế - xã hội, đặc điểm sinh kế và khả năng tiếp cận nguồn lực của từng nhóm ngư dân, qua đó tăng tính khả thi và giá trị ứng dụng của kết quả nghiên cứu.

Hội đồng thống nhất nghiệm thu nhiệm vụ, xếp loại Khá. Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung những luận cứ khoa học và thực tiễn về biến đổi sinh kế của cộng đồng cư dân ven biển, đồng thời gợi mở các định hướng chính sách nhằm hài hòa giữa phát triển ngư nghiệp bền vững, ổn định đời sống ngư dân và bảo đảm an ninh biển đảo.