Tham dự chương trình có PGS.TS. Lê Hải Đăng, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam; TS. Vi Văn An, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu, sưu tầm; nhà nghiên cứu dân tộc học Hoàng Bé, nguyên Trưởng phòng Trưng bày ngoài trời; TS. Vũ Hồng Thuật, Trưởng phòng Phòng Trưng bày - Truyền thông - Giáo dục, cùng nhóm thợ người Tày đến từ xã Bình Yên, tỉnh Thái Nguyên. Chương trình còn có sự tham gia cácviên chức Bảo tàng, đại diện cơ quan báo chí, sinh viên Khoa Văn hóa học, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội và công chúng quan tâm đến di sản văn hóa.

Phát biểu tại Tọa đàm , PGS.TS. Lê Hải Đăng nhấn mạnh việc sửa chữa nhà Tày không đơn thuần là thay thế những cấu kiện xuống cấp mà còn là quá trình nghiên cứu, ghi nhận và bảo tồn những tri thức, kinh nghiệm gắn với kiến trúc truyền thống. Bảo tàng luôn coi trọng sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là những người trực tiếp nắm giữ và thực hành các kỹ thuật làm nhà dân gian. Giám đốc Bảo tàng chia sẻ: “Giá trị của chương trình này không chỉ nằm ở những thông tin được trao đổi mà còn ở việc tạo điều kiện để tri thức của cộng đồng được lắng nghe, ghi nhận và giới thiệu rộng rãi hơn. Chính tình yêu đối với văn hóa dân tộc và sự trân trọng những giá trị mà cha ông để lại đã thôi thúc các bác, các anh, các chị người Tày đã dành nhiều tâm huyết, công sức và kinh nghiệm để trực tiếp tham gia sửa chữa ngôi nhà truyền thống tại Bảo tàng. Đặc biệt, sự góp mặt của những người thợ thuộc nhiều thế hệ cho thấy tri thức và kỹ thuật làm nhà truyền thống vẫn đang được gìn giữ, trao truyền thông qua thực hành trong cộng đồng. Chúng tôi trân trọng những đóng góp ấy, bởi sự tham gia của những người thợ không chỉ góp phần bảo đảm tính chân xác của công trình mà còn giúp Bảo tàng tiếp tục nghiên cứu, ghi nhận và tư liệu hóa những tri thức dân gian, qua đó gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa của người Tày”.

Hành trình bảo tồn ngôi nhà Tày và vai trò của cộng đồng

Tại Tọa đàm và chương trình giao lưu, TS. Vi Văn An chia sẻ về hành trình nghiên cứu, khảo sát và đưa ngôi nhà Tày về dựng lại tại Bảo tàng, đồng thời giới thiệu những đặc điểm kiến trúc truyền thống và quan điểm bảo tồn, phục dựng các công trình kiến trúc dân gian trong không gian trưng bày. Ngôi nhà Tày có nguồn gốc từ gia đình ông Đào Thế Diện tại bản Thẩm Rộc, xã Bình Yên, tỉnh Thái Nguyên, được xây dựng năm 1967. Năm 1999, ngôi nhà được những người thợ Tày từ địa phương trực tiếp dựng lại tại Bảo tàng. Trải qua hơn 25 năm, công trình đã trở thành một trong những không gian giới thiệu đặc trưng kiến trúc, sinh hoạt và văn hóa truyền thống của người Tày tới công chúng. Từ kinh nghiệm nghiên cứu và quá trình đưa ngôi nhà về Bảo tàng, TS. Vi Văn An chia sẻ việc bảo tồn một ngôi nhà truyền thống không chỉ là duy trì hình thức kiến trúc mà còn cần nghiên cứu, ghi nhận những tri thức, kỹ thuật và kinh nghiệm làm nhà của cộng đồng. Sự tham gia trực tiếp của những người thợ Tày có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính chân xác và gìn giữ giá trị văn hóa của công trình.

Tiếp nối nội dung này, nhà nghiên cứu dân tộc học Hoàng Bé, cũng là người Tày, nhấn mạnh quan điểm tôn trọng cộng đồng chủ thể văn hóa trong quá trình nghiên cứu, sưu tầm và trưng bày các công trình kiến trúc dân gian. Theo ông, khi đưa những công trình kiến trúc truyền thống về Hà Nội để giới thiệu tại Bảo tàng, cần giữ được các đặc trưng văn hóa và sự gần gũi với đời sống của cộng đồng. Từ góc nhìn phương pháp trưng bày dân tộc học, ông Hoàng Bé cho rằng việc duy trì mối quan hệ chặt chẽ giữa Bảo tàng với cộng đồng nơi công trình có nguồn gốc là hết sức cần thiết. Sự tham gia của người dân không chỉ góp phần bảo đảm tính chân xác của công trình mà còn giúp công chúng có cơ hội trực tiếp quan sát các công đoạn sửa chữa, lợp mái, xử lý vật liệu và đối thoại với những người đang thực hành tri thức truyền thống. Qua đó, hoạt động trưng bày không tách rời đời sống văn hóa của cộng đồng.

Những người thợ Tày và câu chuyện trao truyền tri thức làm nhà truyền thống

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại chương trình giao lưu là những chia sẻ trực tiếp của nhóm thợ Tày đang tham gia sửa chữa ngôi nhà. Từ ngày 25/10/2026, những người thợ đến từ tỉnh Thái Nguyên đã thực hiện các công đoạn tháo dỡ mái, kiểm tra, gia cố hệ khung, thay thế cấu kiện hư hỏng, sửa chữa sàn nhà và khu vực chuồng gia súc. Quá trình sửa chữa tiếp tục sử dụng các nguyên vật liệu truyền thống như gỗ, lá cọ, mai, vầu và nứa.

Ông Đào Trung Tuyến (58 tuổi), người từng tham gia dựng nhà Tày tại Bảo tàng vào năm 1999, bày tỏ niềm vui và sự tự hào khi tiếp tục được cơ quan  lựa chọn, tạo điều kiện để góp sức tu sửa ngôi nhà truyền thống của dân tộc mình. Theo ông, đợt sửa chữa lần này có quy mô lớn, đòi hỏi người thợ phải kiểm tra kỹ từng cấu kiện, kết hợp kinh nghiệm làm nhà truyền thống với yêu cầu bảo tồn công trình. Chia sẻ về mong muốn gìn giữ ngôi nhà, ông Đào Trung Tuyến cho biết: “Chúng tôi cố gắng sửa chữa cẩn thận, giữ đúng cách làm nhà của người Tày để ngôi nhà được bền lâu”. Ông cũng gửi lời cảm ơn tới Bảo tàng vì đã quan tâm, gìn giữ và tạo cơ hội để những người thợ tiếp tục đóng góp kinh nghiệm của mình.

Cùng chia sẻ tại chương trình, ông Ma Thịnh Đô, người thợ có nhiều năm kinh nghiệm làm nhà truyền thống cho biết ông bắt đầu học nghề mộc, học dựng nhà từ năm 14 tuổi bằng cách đi theo các anh, các bác. Đến năm 16 tuổi, ông đã trực tiếp tham gia làm nhà. Theo ông, để dựng và sửa chữa một ngôi nhà Tày đúng truyền thống, người thợ không chỉ cần kỹ năng, kinh nghiệm mà còn phải thực sự yêu nghề, am hiểu kết cấu và đặc điểm văn hóa của ngôi nhà. Ông Ma Thịnh Đô giới thiệu những đặc trưng của ngôi nhà Tày truyền thống tại Bảo tàng như hệ thống 36 cột, vách nứa kép, khung mai cùng các kỹ thuật gia công, lắp dựng truyền thống. Trong quá trình sửa chữa, nhóm thợ luôn cố gắng thực hiện cẩn thận từng công đoạn, giữ đúng đặc trưng kiến trúc của người Tày, đồng thời bảo đảm ngôi nhà được hoàn thiện ổn định, chắc chắn. Ông cũng bày tỏ sự trân trọng trước sự quan tâm và những điều kiện mà Bảo tàng dành cho nhóm thợ.

Đáng chú ý, đợt sửa chữa lần này có sự tham gia của các thành viên thuộc nhiều thế hệ trong cùng một gia đình. Anh Ma Thịnh Châu, con trai ông Ma Thịnh Đô và là người trẻ tuổi trong nhóm thợ, chia sẻ niềm tự hào khi được trực tiếp tham gia sửa chữa ngôi nhà Tày tại Bảo tàng. Anh cho biết mình bắt đầu học nghề từ năm 20 tuổi, thông qua việc đi theo bố và các bác để quan sát, thực hành và được chỉ bảo từng công đoạn. Chính tình yêu nghề cùng những kinh nghiệm được thế hệ đi trước truyền dạy đã giúp anh thêm gắn bó với nghề làm nhà truyền thống. Anh mong muốn tiếp tục theo nghề lâu dài, tiếp nối kinh nghiệm của ông cha và góp phần gìn giữ những đặc trưng kiến trúc, bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Câu chuyện của gia đình ông Ma Thịnh Đô và Ma Thịnh Châu cho thấy tri thức làm nhà truyền thống được duy trì không chỉ qua lời kể mà còn qua quá trình cùng lao động, thực hành và truyền dạy trực tiếp giữa các thế hệ. Tuy nhiên, những người thợ cũng chia sẻ khó khăn trong việc tìm kiếm nguyên vật liệu phù hợp hiện nay, khi nguồn vật liệu truyền thống và điều kiện thực hành nghề làm nhà sàn đã có nhiều thay đổi.

Tăng cường kết nối giữa bảo tàng, chuyên gia và cộng đồng

Chương trình khép lại với phần thảo luận mở, trong đó công chúng trực tiếp đặt câu hỏi cho các nhà nghiên cứu và những người thợ Tày về kỹ thuật làm nhà, việc sử dụng vật liệu truyền thống, những khó khăn trong quá trình sửa chữa và các giải pháp bảo tồn kiến trúc dân gian trước những biến đổi của đời sống đương đại.

Những trao đổi tại chương trình góp phần làm rõ vai trò của cộng đồng trong bảo tồn di sản. Từ hành trình nghiên cứu, đưa ngôi nhà về Bảo tàng đến quá trình sửa chữa hiện nay, sự tham gia của các thế hệ người Tày đã góp phần duy trì đặc trưng kiến trúc, đồng thời giúp Bảo tàng tiếp tục ghi chép, tư liệu hóa và giới thiệu những tri thức bản địa gắn với công trình.

Nhân dịp này, PGS.TS. Lê Hải Đăng cùng TS. Vi Văn An và nhà nghiên cứu Hoàng Bé đã trao giấy chứng nhận và quà tri ân cho nhóm thợ Tày, ghi nhận những đóng góp của cộng đồng trong quá trình sửa chữa, bảo tồn và phát huy giá trị ngôi nhà truyền thống.

Thông qua hoạt động sửa chữa nhà Tày và tổ chức chương trình giao lưu, Bảo tàng  tiếp tục khẳng định định hướng bảo tồn di sản gắn với sự tham gia trực tiếp của cộng đồng. Việc kết hợp tri thức khoa học với kinh nghiệm thực hành của những người thợ không chỉ góp phần bảo đảm tính chân xác của công trình mà còn tạo điều kiện duy trì, trao truyền kỹ thuật làm nhà truyền thống giữa các thế hệ. Đây cũng là cơ sở để Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam tăng cường nghiên cứu, nâng cao chất lượng trưng bày và phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc Việt Nam trong đời sống đương đại.

Một số hình ảnh khác tại chương trình: