Cuộc họp tập trung rà soát tổng thể phương án trưng bày, từ nội dung, chủ đề, hình ảnh, biểu tượng văn hóa đến bố trí không gian, tiến độ triển khai và các điều kiện phục vụ khai mạc. Đại diện hai đơn vị đã lần lượt trình bày phương án thực hiện, làm rõ những nội dung đã thống nhất, những phần đang tiếp tục hoàn thiện và trực tiếp xin ý kiến chỉ đạo đối với các vấn đề cần điều chỉnh.

Bảo đảm chính xác từng nội dung trước khi đưa ra công chúng

Theo phương án được trao đổi tại cuộc họp, Trưng bày đợt IX là hoạt động do Viện Dân tộc học và Tôn giáo học; Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới chủ trì trong đó mỗi đơn vị xây dựng nội dung riêng, đồng thời phối hợp hình thành một không gian chung nhằm tạo sự liên kết giữa các hướng nghiên cứu, thành tựu và giá trị khoa học của hai đơn vị.

Tại cuộc họp, PGS.TS. Nguyễn Văn Minh, Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học trình bày phương án đối với khu vực trung tâm và các nội dung giới thiệu về lịch sử, hoạt động nghiên cứu, những kết quả nổi bật của đơn vị. TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới trình bày phương án bố trí không gian, nội dung giới thiệu quá trình hình thành, phát triển, tầm nhìn, sứ mệnh và một số thành tựu nghiên cứu tiêu biểu của Viện.

Các phương án được đưa ra trao đổi không chỉ ở góc độ hình thức mà tập trung vào từng chi tiết có khả năng ảnh hưởng đến tính chính xác và thông điệp khoa học của trưng bày. Từ cách lựa chọn hình ảnh, chú thích, biểu tượng văn hóa, kiến trúc đến việc thể hiện các thành tựu nghiên cứu, đại diện các đơn vị cùng Văn phòng và các bộ phận liên quan đã trao đổi trực tiếp để xác định những nội dung cần giữ lại, điều chỉnh hoặc kiểm tra thêm.

Một trong những nội dung được quan tâm là chủ đề chung của trưng bày. Qua quá trình trao đổi giữa hai đơn vị, phương án hiện tại sử dụng chủ đề “Tôn trọng đa dạng - Phát triển bao trùm”, trong đó “tôn trọng đa dạng” gắn với sự đa dạng về dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng; “phát triển bao trùm” mở rộng tới các vấn đề về con người, gia đình và giới.

Trên cơ sở phương án do hai đơn vị trình bày, TS. Đặng Xuân Thanh trực tiếp trao đổi, đặt câu hỏi và góp ý đối với những nội dung cụ thể và đặc biệt lưu ý yêu cầu kiểm chứng kỹ nguồn gốc, địa điểm, đặc điểm và tính phù hợp của từng hình ảnh trước khi đưa vào không gian trưng bày.

Đối với các hình ảnh về tộc người, trang phục và văn hóa các dân tộc, đồng chí Đặng Xuân Thanh yêu cầu phải bảo đảm đúng đối tượng, đúng không gian văn hóa, tránh sử dụng hình ảnh không thuộc các dân tộc Việt Nam hoặc hình ảnh có nguồn gốc từ khu vực khác nhưng dễ gây nhầm lẫn, nhất là với những hình ảnh liên quan đến các công trình kiến trúc, tôn giáo, tín ngưỡng, hoa văn, biểu tượng cũng cần được xác minh để bảo đảm tính chính xác và tính đại diện.

Đối với không gian trưng bày tại khu vực chung, các ý kiến trao đổi cũng tập trung làm rõ cách kết nối nội dung của hai đơn vị, bảo đảm không gian trung tâm vừa thể hiện được chủ đề chung, vừa tạo sự cân đối giữa các nội dung chuyên ngành. Phương án “từ tri thức đến cộng đồng” cũng được trao đổi như một hướng thể hiện mối quan hệ giữa nghiên cứu khoa học và đời sống xã hội.

Bảo đảm chất lượng trước khi đưa trưng bày đến công chúng

Nhấn mạnh vai trò của công tác rà soát trước trưng bày, TS. Đặng Xuân Thanh nhấn mạnh: Cuộc họp không phải là khâu mang tính hình thức mà là bước cần thiết để hạn chế tối đa sai sót trước khi trưng bày được đưa ra công chúng. Qua thực tế các đợt trưng bày trước, có trường hợp chỉ một chi tiết chưa chính xác cũng có thể dẫn đến việc phải điều chỉnh, in lại hoặc thay thế sản phẩm vào sát thời điểm khai mạc, gây lãng phí thời gian và nguồn lực.

Theo TS. Đặng Xuân Thanh, khi các nội dung đã được công bố rộng rãi, những sai sót về nội dung hoặc hình thức không chỉ dừng lại trong phạm vi trưng bày mà có thể được công chúng và các phương tiện truyền thông chú ý. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải rà soát kỹ trước khi đưa sản phẩm ra không gian công cộng, nhất là đối với những nội dung liên quan đến lịch sử, văn hóa, dân tộc, hình ảnh và thành tựu khoa học…

Tinh thần này được thể hiện xuyên suốt cuộc họp khi nhiều nội dung được đưa ra trao đổi trực tiếp giữa đại diện hai đơn vị và người chủ trì. Thay vì chỉ xem xét tổng thể phương án, cuộc họp đi sâu vào từng nhóm nội dung, từ cách thể hiện lịch sử hình thành của các đơn vị, lựa chọn nhân vật và hình ảnh tiêu biểu, thành tựu nghiên cứu, đến việc sử dụng các biểu tượng văn hóa và bố trí không gian.

Đối với những nội dung còn chưa rõ về nguồn gốc hoặc tính chính xác, yêu cầu đặt ra là tiếp tục kiểm tra, xác minh và hoàn thiện trước khi đưa vào phương án thực hiện. Cách làm này nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa nội dung khoa học và hình thức thể hiện, đồng thời hạn chế việc phải điều chỉnh vào thời điểm cận khai mạc.

Bên cạnh các trao đổi về mặt nội dung học thuật có liên quan, cuộc họp cũng dành nhiều thời gian trao đổi về các điều kiện tổ chức như bố trí không gian, hệ thống kỹ thuật, phương án thi công, kịch bản chương trình, danh sách khách mời, công tác truyền thông, phương án đón tiếp và các điều kiện phục vụ khai mạc. Các nội dung này được đặt ra yêu cầu cao trong việc phối hợp giữa hai đơn vị, Văn phòng Viện Hàn lâm và các bộ phận liên quan để bảo đảm tiến độ chung.

Theo kế hoạch được trao đổi, Trưng bày dự kiến khai mạc vào ngày 19/10. Trước đó, không gian trưng bày sẽ được Văn phòng Viện Hàn lâm bàn giao để hai đơn vị chủ trì triển khai thi công, hoàn thiện các hạng mục và tiếp tục rà soát lần cuối trước khi đưa vào sử dụng. Hai đơn vị cũng được yêu cầu chuẩn bị dự thảo phát biểu, kịch bản chương trình và danh sách khách mời; đồng thời phối hợp với Văn phòng, Đoàn Thanh niên trong công tác thông tin, truyền thông, góp phần lan tỏa nội dung và kết quả của trưng bày.
Để lan tỏa ý nghĩa của trưng bày, Văn phòng Viện Hàn lâm sẽ mở link bình chọn trên Cổng Thông tin điện tử Viện  Hàn lâm vào ngày khai mạc trưng bày để cán bộ, nhà khoa học và công chúng tham gia bình chọn, đánh giá trưng bày, kết quả bình chọn sẽ được Văn phòng Viện Hàn lâm tổng hợp, làm cơ sở cho việc xét thi đua khen thưởng cuối năm 2026.

Với việc rà soát kỹ phương án, trao đổi từng nội dung và tiếp thu ý kiến chỉ đạo tại cuộc họp, Trưng bày theo chuyên đề lần thứ IX của Viện Hàn lâm tiếp tục được các đơn vị chủ trì hoàn thiện theo hướng thống nhất giữa giá trị khoa học, tính chính xác của nội dung và hiệu quả truyền tải tới công chúng. Đây cũng là yêu cầu quan trọng nhằm đưa các kết quả nghiên cứu về dân tộc học, gia đình, con người và giới đến gần hơn với xã hội, qua đó phát huy giá trị của hoạt động nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn trong thời kỳ phát triển mới./.