Tham dự tọa đàm có PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng, Viện trưởng; TS. Nguyễn Cao Đức, Phó Viện trưởng, Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ; PGS.TS. Nguyễn Thị Ngọc, Chủ nhiệm nhiệm vụ; TS. Nguyễn Thị Tươi, Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Hưng Yên; Cùng tham dự tọa đàm còn có các quý vị đại biểu, các nhà khoa học và đông đảo cán bộ của Viện, tham dự.

Tọa đàm tập trung trao đổi, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra trong quá trình chuyển đổi xanh của DNNVV, đặc biệt là vai trò của công nghệ mới và chuyển đổi số trong nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phát thải, cải thiện năng lực quản trị và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao. Trong bối cảnh chuyển đổi xanh đang trở thành xu hướng quan trọng của nền kinh tế thế giới, việc tìm kiếm các giải pháp công nghệ phù hợp có ý nghĩa thiết thực đối với khả năng thích ứng và phát triển lâu dài của DNNVV Việt Nam.

Phát biểu khai mạc tọa đàm khoa học PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng nhấn mạnh, việc nghiên cứu và thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới trong chuyển đổi xanh của doanh nghiệp có ý nghĩa thiết thực, phù hợp với định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đối với DNNVV, ứng dụng công nghệ mới góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, sử dụng tài nguyên hợp lý, giảm phát thải và tăng cường năng lực cạnh tranh. Ông bày tỏ mong muốn các nhà khoa học, chuyên gia và đại diện doanh nghiệp tích cực trao đổi kinh nghiệm quốc tế, phân tích những khó khăn trong thực tiễn và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới gắn với chuyển đổi xanh tại Việt Nam. Các ý kiến đóng góp tại tọa đàm sẽ là cơ sở quan trọng để nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Bộ, mã số KHXH/ĐX/2025-170.

Theo PGS.TS. Nguyễn Thị Ngọc – chủ nhiệm nhiệm vụ, trong bối cảnh chuyển đổi xanh và chuyển đổi số ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, việc ứng dụng công nghệ mới mở ra nhiều cơ hội giúp DNNVV nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm tác động đến môi trường và tăng cường năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra những thách thức về nguồn vốn, nhân lực, năng lực công nghệ và khả năng tiếp cận các giải pháp phù hợp. Từ thực tiễn đó, tọa đàm tập trung trao đổi về cơ sở lý luận, kinh nghiệm của một số quốc gia châu Âu và châu Mỹ, đồng thời nhận diện những khó khăn, rào cản trong quá trình ứng dụng công nghệ mới vào xanh hóa DNNVV. Các ý kiến trao đổi được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện kết quả nghiên cứu, đề xuất giải pháp và kiến nghị chính sách phù hợp với điều kiện Việt Nam, qua đó thúc đẩy đổi mới công nghệ, chuyển đổi số gắn với mục tiêu phát triển xanh và bền vững của doanh nghiệp.

Công nghệ mới và chuyển đổi số là nền tảng thúc đẩy quá trình xanh hóa doanh nghiệp

Một luận điểm trọng tâm được đặt ra tại tọa đàm là xanh hóa doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ các quy định về môi trường, mà cần được nhìn nhận như một quá trình đổi mới tổng thể trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản trị. Trong quá trình đó, công nghệ số, các giải pháp quản lý thông minh và công nghệ tiết kiệm năng lượng có thể hỗ trợ doanh nghiệp theo dõi mức tiêu thụ tài nguyên, kiểm soát phát thải, tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Việc ứng dụng công nghệ vì vậy cần gắn với mục tiêu cụ thể và điều kiện thực tế của từng doanh nghiệp. Đối với DNNVV, giải pháp công nghệ không nhất thiết phải có quy mô lớn hoặc đòi hỏi nguồn vốn đầu tư quá cao, mà cần bảo đảm tính khả thi, khả năng tích hợp vào hoạt động hiện có và hiệu quả mang lại trong dài hạn. Đây là cơ sở để doanh nghiệp từng bước chuyển từ phương thức sản xuất truyền thống sang mô hình hoạt động tiết kiệm tài nguyên, giảm tác động đến môi trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Kinh nghiệm châu Âu gợi mở hướng tiếp cận phù hợp cho Việt Nam

TS. Nguyễn Thị Tươi, Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Hưng Yên chia sẻ kinh nghiệm từ một số quốc gia châu Âu, trong đó có Đức, Đan Mạch và Hà Lan, cung cấp những gợi mở về cách thức kết hợp đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chính sách hỗ trợ nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp:

Thứ nhất, xác định nhu cầu sử dụng tài nguyên trước khi lựa chọn công nghệ. Các trường hợp Đức và Hà Lan cho thấy việc nhận diện những khâu tiêu hao năng lượng, nguyên vật liệu và xác định dữ liệu cần thu thập là cơ sở lựa chọn giải pháp phù hợp. Công nghệ số vì vậy cần được xem xét theo khả năng giải quyết vấn đề cụ thể của doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa trên mức độ hiện đại của thiết bị hoặc phần mềm.

Thứ hai, kết hợp đánh giá nhu cầu với thử nghiệm công nghệ trước đầu tư. Kinh nghiệm EDIH tại Đan Mạch và Hà Lan cho thấy hoạt động thử nghiệm giúp doanh nghiệp đánh giá tính khả thi kỹ thuật, chất lượng dữ liệu và khả năng tích hợp giải pháp vào quy trình hiện có. Đối với DNNVV, phương thức này có ý nghĩa trong việc hạn chế rủi ro lựa chọn công nghệ không phù hợp và sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư.

Thứ ba, thiết kế công cụ hỗ trợ phù hợp với điều kiện và năng lực doanh nghiệp. Đức chú trọng năng lực công nghệ và hiệu quả năng lượng; Đan Mạch ưu tiên tư vấn và hỗ trợ theo nhu cầu; Hà Lan kết hợp khuyến khích đầu tư môi trường với đổi mới theo hướng tuần hoàn. Những cách tiếp cận này cho thấy chính sách chuyển đổi kép cần phối hợp tư vấn kỹ thuật, phát triển kỹ năng và hỗ trợ tài chính theo đặc điểm của từng nhóm DNNVV, thay vì áp dụng một mô hình hỗ trợ đồng nhất.

Thứ tư, phân biệt kết quả ứng dụng công nghệ với hiệu quả môi trường. Các chương trình và trường hợp được xem xét chủ yếu cung cấp bằng chứng về phạm vi hỗ trợ, năng lực số và cải thiện khả năng quản lý hoạt động. Những kết quả này chưa đủ để xác định mức tiết kiệm tài nguyên hoặc giảm phát thải ròng. Do đó, đánh giá chuyển đổi kép cần kết hợp chỉ tiêu triển khai công nghệ với dữ liệu về năng lượng, nguyên vật liệu, chất thải và phát thải trước, sau ứng dụng, có xem xét biến động quy mô sản xuất.

Đối với Việt Nam, các bài học trên định hướng việc xây dựng chính sách hỗ trợ theo mức độ sẵn sàng của DNNVV, ưu tiên giải pháp xuất phát từ nhu cầu thực tế, kết hợp thử nghiệm với phát triển năng lực và thiết lập chỉ tiêu đánh giá ngay từ giai đoạn lựa chọn dự án. Khả năng vận dụng cần được xem xét trong điều kiện nguồn lực tài chính, trình độ công nghệ và năng lực tổ chức thực hiện của doanh nghiệp trong nước..

Đối với Việt Nam, việc vận dụng kinh nghiệm quốc tế cần tính đến đặc điểm về quy mô, năng lực tài chính, trình độ công nghệ và khả năng tiếp cận thông tin của DNNVV. Các giải pháp thúc đẩy xanh hóa cần có tính linh hoạt, hỗ trợ doanh nghiệp từng bước nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ và đáp ứng các yêu cầu phát triển bền vững. Đồng thời, cần tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp để thúc đẩy chuyển giao tri thức, chia sẻ kinh nghiệm và mở rộng khả năng ứng dụng các công nghệ mới vào thực tiễn.

Các tiêu chuẩn môi trường và CBAM đặt ra yêu cầu chủ động thích ứng

Một vấn đề có ý nghĩa thực tiễn đối với DNNVV là tác động của các chính sách môi trường trong thương mại quốc tế, trong đó có Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU). Những yêu cầu liên quan đến phát thải carbon và thông tin môi trường đang làm gia tăng áp lực đối với doanh nghiệp tham gia hoặc có liên kết với chuỗi cung ứng quốc tế. Khả năng đáp ứng các yêu cầu này ngày càng gắn với năng lực quản lý dữ liệu, theo dõi phát thải, minh bạch hóa quy trình sản xuất và cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng.

Trong bối cảnh đó, DNNVV cần chủ động tiếp cận thông tin về các tiêu chuẩn môi trường, đánh giá mức độ đáp ứng của mình và xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp. Việc ứng dụng công nghệ trong kiểm soát tiêu hao năng lượng, quản lý dữ liệu sản xuất và theo dõi phát thải không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với các yêu cầu mới, mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, cải thiện hiệu quả hoạt động và duy trì khả năng tham gia thị trường.

Tháo gỡ rào cản để nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ trong xanh hóa DNNVV

Bên cạnh cơ hội, quá trình ứng dụng công nghệ mới cũng đặt ra nhiều thách thức, nhất là hạn chế về nguồn lực tài chính, nhân lực có chuyên môn, thông tin công nghệ và khả năng đánh giá hiệu quả đầu tư. Đối với nhiều DNNVV, chi phí ban đầu, mức độ phức tạp của công nghệ và những khó khăn trong tổ chức thực hiện có thể làm chậm quá trình chuyển đổi.

Thúc đẩy xanh hóa DNNVV cần được tiếp cận theo hướng đồng bộ, kết hợp giữa nâng cao nhận thức, hỗ trợ tiếp cận công nghệ, tăng cường năng lực quản trị và phát triển các hình thức hợp tác giữa doanh nghiệp với tổ chức khoa học và công nghệ. Việc lựa chọn công nghệ cần dựa trên nhu cầu thực tế, khả năng triển khai và hiệu quả kinh tế – môi trường, đồng thời gắn với lộ trình chuyển đổi phù hợp với điều kiện của từng doanh nghiệp.

Thông qua trao đổi và thảo luận khoa học, tọa đàm hướng tới làm rõ hơn mối liên hệ giữa đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; nhận diện các cơ hội, rào cản và điều kiện thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới trong DNNVV. Những vấn đề được đặt ra tại tọa đàm góp phần bổ sung cơ sở thực tiễn cho việc nghiên cứu, đề xuất giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực thích ứng với các tiêu chuẩn môi trường, cải thiện sức cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế./.