Hội thảo khoa học: "Bách khoa toàn thư Việt Nam: Truyền thống và cộng đồng"

17:00 30/11/2020
0:00
/
0:00
Cỡ chữ: A- | A+
Độ tương phản: - | +
Trong khuôn khổ Đề án biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam, ngày 30/11/2020 tại TP. Hồ Chí Minh, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức hội thảo “Bách khoa toàn thư Việt Nam: Truyền thống và Cộng đồng”, với sự tham dự của các chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu trên nhiều lĩnh vực.

Đoàn chủ tịch điều hành Hội thảo

Được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam chủ trì thực hiện, dự án biên soạn Bách khoa toàn thư (BKTT) dự kiến gồm 36 quyển và 1 quyển sách dẫn, quy tụ hàng ngàn nhà khoa học của nhiều lĩnh vực tham gia. Bộ sách được chia làm 70 khối ngành như nghệ thuật, cơ học, vật lý, thiên văn, địa chất… với quy mô khoảng 60.000 mục từ.

Tuy nhiên, trong không gian kiến thức ngày càng mở rộng như hiện nay, Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam, Chủ tịch Hội đồng chỉ đạo biên soạn BKTT đã có chỉ đạo mời cộng đồng cùng phối hợp tham gia biên soạn. Việc có thêm tri thức thực tiễn từ cộng đồng là điều rất quý báu mang đến cho bộ BKTT những giá trị phổ cập nhưng cũng mang đến nhiều thách thức, đặc biệt là những luồng thông tin chưa được kiểm soát, chưa được biên tập, ghi nhận hay những thông tin mang ý nghĩa cá nhân.

GS.TS. Tạ Ngọc Tấn, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương trả lời phỏng vấn báo chí bên lề Hội thảo Phó chủ tịch Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, TS. Đặng Xuân Thanh phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu tại hội thảo, GS.TS. Tạ Ngọc Tấn, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Ủy viên Ban chủ nhiệm Đề án Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam cho biết: “BKTT là loại sách tổng hợp tri thức nhằm phục vụ cho việc tra cứu, học tập, truyền bá tri thức trong xã hội. Từ xa xưa ở Việt Nam cũng như trên thế giới đã có nhiều bộ sách BKTT được ra đời, ghi dấu ấn của từng thời kỳ lịch sử. Có thể kể đến bộ “Lã Thị Xuân Thu” bộ BKTT đầu tiên trên thế giới (năm 239 trước CN) hay “Vân đài loại ngữ” (Lê Quý Đôn, năm 1773) và “Lịch triều hiến chương loại chí” (Phan Huy Chú, 1821) là những bộ BKTT đầu tiên của Việt Nam. Đến nay, những bộ sách này vẫn còn nhiều giá trị lịch sử, tri thức.

Đặc điểm của những bộ BKTT này là có tác giả, có sự nghiên cứu tỉ mỉ được cộng đồng công nhận. Ngày nay, với sự xuất hiện của công nghệ máy tính và mạng internet nên người xuất bản (và cả người dùng) có thể dễ dàng truy cập tự do và xuất hiện nhiều BKTT mở. Trong đó tiêu biểu là Wikipedia phiên bản tiếng Việt với 1,2 triệu đề mục. Vì vậy, bộ sách BKTT mới phải bao gồm 2 yếu tố quan trọng là bác học và cộng đồng. Trong đó bác học (hay truyền thống) là hệ thống tri thức chuẩn mực, chính xác, khách quan nhằm giúp người đọc có thể tin cậy. Những kiến thức này đều do các người có uy tín trong từng lĩnh vực biên soạn, chịu trách nhiệm. Nhưng trong thời đại công nghệ 4.0, khi mà dòng chảy tri thức không ngừng biến đổi, tăng thêm thì việc chính người sử dụng tiếp tục cập nhật là điều cần thiết, nhanh chóng và sát với thực tiễn. Tuy nhiên, độ tin cậy của các thông tin này chưa cao, thường mang ý nghĩa chủ quan, thiếu khách quan. Vì vậy, kết hợp giữa truyền thống và cộng đồng là cần thiết, nhưng phải có sự kiểm soát.

Theo TS. Nguyễn Thị Thu Hà - Giám đốc Văn phòng Đề án BKTT Việt Nam, khẳng định lần đầu tiên việc biên soạn BKTT Việt Nam được thực hiện theo hướng "mở": Truyền thông rộng rãi tới cộng đồng, để cộng đồng cùng tham gia đặc biệt là các nhà khoa học, các giảng viên, sinh viên ở các lĩnh vực khoa học khác nhau góp ý, biên soạn qua mã nguồn mở bktt.vn. Mục tiêu đặt ra là để cộng đồng quan tâm và hiểu hơn về Đề án cũng như cách thức biên soạn, mặt khác nhằm thu hút các ý kiến đóng góp từ các nhà khoa học uy tín để chuẩn bị cho việc triển khai biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam theo hướng mở ra cộng đồng.

TS. Nguyễn Thị Thu Hà cho biết: Việc biên soạn BKTT Việt Nam gặp không ít khó khăn. Đặc biệt, khi lần đầu tiên áp dụng song song cả phương pháp biên soạn truyền thống và phương pháp mở. Mặt khác, việc lựa chọn phương thức cộng đồng có một số ưu điểm nhưng những ưu điểm đó không thể bù đắp được những hạn chế, trong đó có những hạn chế ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả của BKTT không thể đáp ứng mục tiêu đặt ra...

Quang cảnh Hội thảo <br> TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Văn phòng Đề án BKTT Việt Nam trả lời phỏng vấn của báo chí

Bày tỏ quan điểm ủng hộ tri thức từ cộng đồng, GS.TS. Hồ Sĩ Quý (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng về nguyên tắc, BKTT là tác phẩm có bản quyền và mỗi từ, mục phải có người chịu trách nhiệm về nội dung. Nhưng trong điều kiện hiện nay, có thể và nên sử dụng tri thức cộng đồng để biên soạn BKTT dạng Wikipedia để tăng chất lượng và tiến độ công trình, đồng thời giảm chi phí biên soạn.

Để làm được điều này, BKTT dạng Wikipedia cần có nền tảng kỹ thuật, phần mềm đủ mạnh, thuận lợi cho các cá nhân tham gia viết các mục từ. Nhưng cũng phải có cơ chế kiểm soát, ngăn chặn sự phá rối về nội dung. Ngoài ra, GS.TS. Quý cũng dẫn chứng các số liệu thống kê liên quan đến tri thức cộng đồng trong thời đại công nghệ số hiện nay. Cụ thể, như trang Wikipedia bản tiếng Việt hiện nay là một dữ liệu thông tin khổng lồ và liên tục được cập nhật. Thậm chí, thói quen sử dụng từ điển, sách để tìm kiếm thông tin đã quá lỗi thời so với sử dụng thông tin trên Wikipedia. Bên cạnh đó, GS.TS. Hồ Sĩ Quý cũng nêu ra một số hạn chế của từ điển trên mạng này mà người sử dụng cần lưu ý. Đó là thông tin liên tục thay đổi, thiếu nhất quán, không đều, văn phong khó hiểu. Ngoài ra, Wikipedia cũng có tình trạng thiên vị, chính trị hoá và không có sự chịu trách nhiệm (nếu sai).

Năm 2020, Đề án BKTT Việt Nam bước vào giai đoạn 2 với việc mời cộng đồng cùng tham gia biên soạn theo sự chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam dựa trên ý tưởng chúng ta đang bước vào thời đại bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, điều kiện công nghệ đã khác hoàn toàn bối cảnh ra đời của các bộ bách khoa toàn thư hiện đại trên thế giới vốn đã được hoàn thành cách đây nhiều thập kỷ. Do vậy cần tận dụng được các lợi thế của khoa học công nghệ để huy động được nguồn lực khổng lồ từ cộng đồng, giảm bớt chi phí và có thể rút ngắn thời gian biên soạn. Khi đó, vai trò của các nhà khoa học hiện đang trực tiếp biên soạn có thể sẽ chuyển sang biên tập những mục từ được cộng đồng xây dựng thô. Hiện nay nền tảng bktt.vn đã sẵn sàng để cộng đồng tham gia biên soạn.

Những kiến thức này đều do các người có uy tín trong từng lĩnh vực biên soạn, chịu trách nhiệm. Nhưng trong thời đại công nghệ 4.0, khi mà dòng chảy tri thức không ngừng biến đổi, tăng thêm thì việc chính người sử dụng tiếp tục cập nhật là điều cần thiết, nhanh chóng và sát với thực tiễn. Tuy nhiên, độ tin cậy của các thông tin này chưa cao, thường mang ý nghĩa chủ quan, thiếu khách quan. Vì vậy, kết hợp giữa truyền thống và cộng đồng là cần thiết, nhưng phải có sự kiểm soát.

Các đại biểu dự Hội thảo chụp ảnh lưu niệm

Với mong muốn thu hút rộng rãi các nhà khoa học, trí thức, nhà nghiên cứu, nhà quản lý… tham gia cùng biên soạn BKTT, đầu tháng 10/2020 vừa qua, Đề án biên soạn BKTT, Cục Khoa học Bộ Công nghệ và Viện Nghiên cứu khoa học FPT đã ký hợp tác đưa toàn bộ 60.000 mục từ lên mạng bktt.vn để chờ cộng đồng hưởng ứng biên soạn. Mục tiêu của bktt.vn là tạo ra môi trường mà các thành viên tham gia chính danh, viên soạn mục từ theo từng lĩnh vực chuyên môn, sẽ được vinh danh xứng đáng với đóng góp của mình.

 

PV.

(tổng hợp)

 

In trang Chia sẻ

Tin khác