1. Bối cảnh thúc đẩy đổi mới sáng tạo ở Sơn La

Sơn La là một tỉnh miền núi phía Tây Bắc, sở hữu đất đai màu mỡ, với diện tích đất nông nghiệp chiếm 69,03% tổng diện tích đất tự nhiên (Lừ Văn Tuyên, Tòng Thị Lan, 2022), đây cũng là địa phương sở hữu tiềm năng lớn về tài nguyên đất đai, sản xuất nông nghiệp là nguồn thu nhập chính của phần lớn người dân nông thôn tại địa phương. Mặc dù vậy, Sơn La vẫn còn có nhiều bất lợi do địa hình dốc, khác biệt điều kiện khí hậu giữa các vùng và hạ tầng sản xuất không đồng bộ. Tuy nhiên, tỉnh vẫn xác định đẩy mạnh phát triển KHCN- ĐMST nhằm khai thác tốt các lợi thế và khắc phục những điều kiện bất lợi trong sản xuất nông nghiệp. Trong đó, mục tiêu của Sơn La là trở thành một tỉnh trọng điểm nông nghiệp quốc gia nằm trong nhóm dẫn đầu của vùng Tây Bắc và miền núi phía Bắc.

2. Cách thức, biện pháp triển khai đổi mới sáng tạo ở Sơn La

Xây dựng hệ thống chính sách khuyến khích thúc đẩy ĐMST: Sơn La đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ nhằm thúc đẩy hoạt động ĐMST. Tỉnh Sơn La đã ban hành Kế hoạch số 95/KH-UBND ngày 07/4/2023 của UBND tỉnh về thực hiện Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030; Kế hoạch số 96/KH-UBND ngày 07/4/2023 của UBND tỉnh về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2025; Quyết định số 1818/QĐ-UBND ngày 28/7/2021 của UBND tỉnh quy định nội dung và mức hỗ trợ đầu tư các cơ sở sơ chế, chế biến, bảo quản sản phẩm nhãn và nông sản khác...; Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TU ngày 21/1/2021 về phát triển nông, lâm nghiệp và thủy sản tập trung, bền vững, ứng dụng công nghệ cao đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; Kế hoạch số 63/KH-UBND ngày 4/3/2025 của UBND tỉnh đưa ra các mục tiêu, giải pháp cụ thể về xúc tiến thương mại năm 2025.

Triển khai hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ: Sơn La tích cực đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu KHCN và ĐMST. Giai đoạn 2016 - 2021, Sơn La đã triển khai 102 nhiệm vụ KH&CN, tổ chức 199 phiên họp của Hội đồng sáng kiến cấp tỉnh để xét và đánh giá 626 giải pháp, đề nghị công nhận các sáng kiến có hiệu quả và phạm vi ảnh hưởng trên toàn tỉnh. Năm 2022, tỉnh tiếp tục triển khai 38 nhiệm vụ KH&CN (Thảo Linh, 2022).

Chính sách tài chính: Sơn La đã thực hiện chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn. Năm 2021, tỉnh đã hỗ trợ cho 711 lượt tổ chức, cá nhân (LS, 2022). Đặc biệt, giai đoạn 2020 - 2023, tỉnh đã ban hành 7 chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp sử dụng ngân sách tỉnh với tổng kinh phí lên tới hơn 123,5 tỷ đồng (Hoàng Anh, Tùng Đinh, Quang Dũng, 2024).

Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: Sơn La là một trong những địa phương tiên phong triển khai chương trình hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST với việc thành lập hai trung tâm hỗ trợ quan trọng. Bên cạnh đó, các hoạt động tuyên truyền, xây dựng văn hóa khởi nghiệp và đào tạo chuyên sâu về khởi nghiệp ĐMST cũng được triển khai mạnh mẽ. Nhờ vậy, nhiều sản phẩm nông nghiệp của DN & HTX khởi nghiệp đã tiếp cận thành công các thị trường trong và ngoài nước, từng bước vươn ra xuất khẩu, mang lại giá trị kinh tế cao.

Đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D): Sơn La tích cực chủ động đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu và ứng dụng KHCN và ĐMST vào lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, đặc biệt chú trọng đến các DN & HTX nông nghiệp. Tỉnh đã triển khai 28 dự án sản xuất nông nghiệp ứng dụng CNC, hình thành các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản an toàn và các mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (Hà Linh, 2020).

Chính sách đào tạo và phát triển nguồn nhân lực có tay nghề cao: Trong những năm qua, thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về công tác phát triển nguồn nhân lực, Sơn La đã tập trung chỉ đạo thực hiện với nhiều giải pháp trong việc xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích, tạo điều kiện phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tỉnh đã có những chính sách đặc thù để thu hút nguồn nhân lực có trình độ khoa học - kỹ thuật cao từ các trung tâm, viện nghiên cứu, các trường đại học thuộc lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Đến nay, nguồn nhân lực khoa học công nghệ thuộc các tổ chức khoa học công nghệ trên địa bàn tỉnh tương đối đông đảo với 1.273 người (Duy Tùng, 2025).

3. Một số kết quả đạt được

Nông nghiệp công nghệ cao: Nhờ thúc đẩy ĐMST, nhiều DN & HTX nông nghiệp ở Sơn La đã đạt được tốc độ tăng trưởng cao, năng suất và giá trị sản phẩm trên diện tích tăng lên rõ rệt. Các DN & HTX nông nghiệp với sự hỗ trợ của các địa phương đã tích cực áp dụng công nghệ sinh học vào sản xuất nhằm nâng cao chất lượng và năng suất nông sản. Một số công nghệ tiên tiến được triển khai rộng rãi như công nghệ vi sinh, công nghệ enzym và protein, chế phẩm vi sinh, công nghệ sinh học…; Hệ thống tưới nhỏ giọt tự động với cảm biến độ ẩm, truy xuất nguồn gốc điện tử qua mã QR và blockchain, bảo quản và đóng gói sản phẩm đạt tiêu chuẩn HACCP và ISO, cùng các phần mềm quản lý sản xuất và bán hàng; Các công nghệ hiện đại như nhà lưới, nhà kính điều khiển tự động; hệ thống tưới nhỏ giọt tích hợp bón phân; công nghệ điều khiển nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và dinh dưỡng thông qua công nghệ thông tin; cùng với các giải pháp cơ giới hóa, tự động hóa trong các khâu như sản xuất giống, làm đất, chăm sóc cây trồng, vật nuôi và thu hoạch đã được triển khai hiệu quả.

Hiện Sơn La có 70 DN, HTXNN đã áp dụng công nghệ sản xuất sản phẩm an toàn, cung ứng thực phẩm an toàn áp dụng có hiệu quả hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng tem điện tử thông minh Qr-Code bằng tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Trung Quốc (Lừ Văn Tuyên, Tòng Thị Lan, 2022). Đến năm 2024, toàn huyện Sông Mã đã có trên 50 HTX, DN áp dụng công nghệ tưới nhỏ giọt theo mô hình Israel (Thanh Thuỷ, 2024) và toàn tỉnh hiện có 188 sản phẩm OCOP, có 9 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, có 308 chuỗi cung ứng thực phẩm nông, thủy sản an toàn. Đến nay, có 29 sản phẩm nông sản, thủy sản được Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ, trong đó có 2 sản phẩm được cấp văn bằng bảo hộ tại nước ngoài (Nguyễn Yến, 2025).

Xuất khẩu sản phẩm nông sản: Việc thúc đẩy ĐMST đã góp phần làm gia tăng rõ rệt hoạt động xuất khẩu nông sản của các DN & HTX nông nghiệp trên địa bàn các tỉnh. Sản phẩm nông sản của tỉnh Sơn La hiện đã có mặt tại nhiều thị trường quốc tế như Trung Quốc, Úc, Anh, Ba Lan, Hà Lan, Mỹ, các nước châu Âu... . Hiện tỉnh có 27 tài khoản doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh hoạt động trên Sàn thương mại điện tử quốc gia (buudien.vn) và 40 doanh nghiệp và hợp tác xã cùng 60 sản phẩm chủ lực của tỉnh tham gia vào Sàn thương mại điện tử Sơn La. Hệ thống này cũng được tích hợp vào sàn thương mại điện tử hợp nhất (sanviet.vn), giúp mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho các sản phẩm của các DN, HTX nông nghiệp tại địa phương. Năm 2024, giá trị nông sản xuất khẩu của tỉnh ước đạt khoảng 190 triệu USD, tăng 6,92% so với năm 2023 (Quốc Huy, 2025).

Mô hình hợp tác xã nông nghiệp: Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã khẳng định rằng mô hình hợp tác xã với lợi thế về quy mô và sự gắn kết của cộng đồng thành viên chính là một động lực quan trọng góp phần phát triển kinh tế tập thể, hỗ trợ nông dân vượt qua tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường. Do đó, trên cơ sở định hướng phát triển kinh tế tập thể, Sơn La đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích và vận động người dân tham gia xây dựng các liên minh hợp tác. Hiện Sơn La có hơn 300 hợp tác xã trồng cây ăn quả, 11 doanh nghiệp khoa học - công nghệ hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp và hơn 500 cơ sở sơ chế, chế biến nông sản (Quốc Tuấn, 2025).

Mặc dù Sơn La đã đạt được những kết quả ấn tượng trong thực hiện thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong DN &HTX nông nghiệp, góp phần nâng cao giá trị gia tăng nông nghiệp trong phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, địa phương vẫn còn tồn tại một số hạn chế:

- Hệ thống chính sách chưa hoàn thiện: Hệ thống chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo cho DN & HTX nông nghiệp ở địa phương hiện vẫn chưa được hoàn thiện, đồng bộ và chưa đủ linh hoạt, hấp dẫn để thu hút các nguồn đầu tư, đặc biệt là đầu tư mạo hiểm và tín dụng. Điều này, gây không ít khó khăn cho các DN & HTX nông nghiệp trong việc tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ cần thiết cho phát triển và đổi mới; đặc biệt là các chính sách liên quan đến tài chính và đất đai. Một trong những hạn chế lớn là thiếu vắng các chính sách đặc thù riêng biệt hỗ trợ ĐMST cho DN & HTX nông nghiệp ở cấp địa phương dẫn đến việc triển khai các sáng kiến ĐMST trong nông nghiệp gặp nhiều khó khăn và hạn chế, khiến các DN, HTX chưa thể phát huy hết tiềm năng và nâng cao hiệu quả sản xuất.

- Hạn chế về nguồn vốn và chi phí đầu tư: Chi phí đầu tư cho hoạt động ĐMST và ứng dụng khoa học công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp vẫn còn tương đối lớn, không phải doanh nghiệp hay hợp tác xã nào cũng đủ nguồn lực để triển khai. Do đó, nguồn vốn đầu tư, đặc biệt trong giai đoạn đầu phát triển vẫn còn hạn chế. Các DN & HTX nông nghiệp gặp nhiều khó khăn trong việc huy động vốn từ các nhà đầu tư, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhiều DN & HTX còn thiếu quỹ đất để xây dựng trụ sở, kho bãi dẫn đến khó khăn trong việc sơ chế, đóng gói và ký kết hợp đồng. Bên cạnh đó, các hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã trên địa bàn tỉnh chưa thực sự phát huy được vai trò đầu mối trong việc liên kết các thành viên, tổ chức tiêu thụ và xuất khẩu nông, thủy sản an toàn một cách hiệu quả. Các sáng kiến đổi mới của doanh nghiệp và hợp tác xã thường chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ, thiếu sức mạnh để triển khai rộng rãi hoặc áp dụng công nghệ cao một cách toàn diện.

- Đào tạo và chuyển giao công nghệ: Tỉnh đã ban hành nhiều chính sách cụ thể nhằm hỗ trợ chuyển giao KHCN và thúc đẩy ĐMST trong các DN & HTX nông nghiệp. Tuy nhiên, quá trình triển khai vào thực tiễn sản xuất và đời sống vẫn còn gặp không ít khó khăn. Nguyên nhân là do địa hình chia cắt phức tạp, gây trở ngại cho việc tiếp cận và ứng dụng công nghệ. Các doanh nghiệp trên địa bàn chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ, điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, trình độ dân trí chưa đồng đều, trong khi năng lực tài chính để đầu tư cho đổi mới công nghệ vẫn còn nhiều khó khăn.

- Chất lượng nguồn lực: Nhân lực chủ chốt và đội ngũ quản lý tại các DN & HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh phần lớn vẫn chưa được đào tạo chuyên sâu về đổi mới sáng tạo, quản trị chuỗi giá trị cũng như công nghệ 4.0. Đặc biệt, nhiều DN & HTX chưa xây dựng được đội ngũ chuyên trách trong các lĩnh vực như marketing, quản lý chất lượng hay nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D) gây cản trở cho sự phát triển bền vững và cải tiến sản phẩm. Số lượng DN & HTX tham gia vào đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ cao và công nghệ thông minh vẫn còn ít. Số lượng DN &HTX nông nghiệp chủ yếu có quy mô nhỏ và vừa, chiếm gần 80% tổng số hợp tác xã nông nghiệp (Hà Linh, 2020). Trình độ của cán bộ quản lý doanh nghiệp và hợp tác xã còn hạn chế, phần lớn là cán bộ lớn tuổi, do đó công tác quản lý chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Trong khi chính sách thu hút cán bộ trẻ có trình độ chuyên môn vào làm việc tại các doanh nghiệp và hợp tác xã còn nhiều hạn chế.

4. Kết luận

Với chủ trương, giải pháp đồng bộ trong thúc đẩy hoạt động KHCN&ĐMST, nhờ đó KHCN - ĐMST đã thực sự trở thành động lực để phát triển kinh tế - xã hội của Sơn La. Thực tiễn tỉnh Sơn La cho thấy, KHCN&ĐMST ngày càng đóng vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm. Việc triển khai đồng bộ các chủ trương, chính sách đã tạo điều kiện để DN và HTX đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới phương thức sản xuất và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản. Năm 2025, Sơn La đứng thứ 31/34 tỉnh, thành phố về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) (Bộ Khoa học và Công nghệ, 2025).

Từ thực tiễn Sơn La, có thể rút ra một số bài học chủ yếu: (i) cần chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp, lấy DN và HTX làm chủ thể của quá trình ĐMST; (ii) tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu quả hỗ trợ DN, HTX ứng dụng KHCN, chuyển đổi số và phát triển thị trường; (iii) tăng cường liên kết giữa DN, HTX, người dân, cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo để hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp; và (iv) chú trọng phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là năng lực quản trị và đổi mới sáng tạo của đội ngũ quản lý DN, HTX.

Trong giai đoạn tới, cùng với việc mở rộng không gian phát triển, Sơn La cần chuyển mạnh từ tư duy phát triển theo địa giới hành chính sang phát triển theo lợi thế vùng và chuỗi giá trị. Trong đó, KHCN&ĐMST, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao cần được xác định là những nền tảng quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng, sức cạnh tranh và tính bền vững của nông nghiệp địa phương.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Bộ Khoa học và Công nghệ. (2025). Báo Cáo Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương năm 2024: Thực trạng mô hình phát triển Kinh tế - Xã hội dựa trên Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo của các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. https://s1cdn.vnecdn.net/vnexpress/restruct/j/v8840/ldpr/1005854/data/PII_2025_Report.pdf

Duy Tùng. (2025). Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. https://baosonla.vn/khoa-hoc-va-cong-nghe-son-la/khoa-hoc-cong-nghe-va-doi-moi-sang-tao-LypBTnpHR.html

Hà Linh. (2020). Ứng dụng công nghệ cao thúc đẩy nền nông nghiệp Sơn La “cất cánh”. https://tuoitrethudo.vn/ung-dung-cong-nghe-cao-thuc-day-nen-nong-nghiep-son-la-cat-canh-16930.html

Hoàng Anh, Tùng Đinh, Quang Dũng. (2024). Sơn La một thập kỷ leo đồi: Khát vọng xanh và những bài học lớn. https://nongnghiepmoitruong.vn/tri-thuc-nong-dan/son-la-mot-thap-ky-leo-doi-bai-cuoi-khat-vong-xanh-va-nhung-bai-hoc-lon-d393736.html  Lê Hoàng Vũ. (n.d). Cấp chứng chỉ khóa đào tạo giám đốc hợp tác xã. https://nongnghiepmoitruong.vn/cap-chung-chi-khoa-dao-tao-giam-doc-hop-tac-xa-d362732.html

LS. (2022). Tạo bước đột phá để nông nghiệp Sơn La phát triển bền vững (2022). https://baochinhphu.vn/tao-buoc-dot-pha-de-nong-nghiep-son-la-phat-trien-ben-vung-1022211171113146.htm

Lừ Văn Tuyên, Tòng Thị Lan. (2022). Giải pháp phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại tỉnh Sơn La.

https://www.quanlynhanuoc.vn/2022/01/18/giai-phap-phat-trien-nong-nghiep-cong-nghe-cao-tai-tinh-son-la

Nguyễn Yến. (2025). Phát triển nền nông nghiệp theo hướng sinh thái, hiệu quả, bền vững. https://baosonla.vn/kinh-te/phat-trien-nen-nong-nghiep-theo-huong-sinh-thai-hieu-qua-ben-vung-tMFYFmdHR.html

Quốc Huy. (2025). Sơn La: Xuất khẩu nông sản ước đạt 190 triệu USD trong năm 2024, https://doanhnghiephoinhap.vn/son-la-gia-tri-xuat-khau-nong-san-dat-190-trieu-usd-trong-nam-2024-91994.html

Quốc Tuấn. (2025). Sơn La đột phá trong phát triển nông nghiệp. https://nhandan.vn/son-la-dot-pha-trong-phat-trien-nong-nghiep-post854920.html

Thảo Linh. (2022). Sơn La: Chú trọng đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. https://daibieunhandan.vn/son-la-chu-trong-dau-tu-cho-khoa-hoc-cong-nghe-va-doi-moi-sang-tao-phuc-vu-phat-trien-kinh-te-xa-hoi-10289067.htm

Thanh Thuỷ. (2024). Nông dân Sơn La ứng phó với khô hạn bằng công nghệ tưới nước tiết kiệm. https://vov.vn/xa-hoi/nong-dan-son-la-ung-pho-voi-kho-han-bang-cong-nghe-tuoi-nuoc-tiet-kiem-post1093028.vov