Vận dụng chủ nghĩa hiện thực tân cổ điển, các tác giả xem xét các biến số nội bộ đặc thù: nhận thức của lãnh đạo, văn hóa chiến lược và cấu trúc nhà nước định hình phản ứng của mỗi cường quốc trước sức ép quốc tế. Theo bài viết, trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, Hoa Kỳ coi trọng lợi ích kinh tế trực tiếp, sử dụng thuế quan trong đàm phán và yêu cầu đồng minh tăng đóng góp cho quốc phòng. Trường hợp Hàn Quốc được dẫn để minh họa cho sự đan xen giữa thương mại và an ninh. Bản thông tin chung sau cuộc gặp cấp cao Mỹ - Hàn năm 2025 ghi nhận kế hoạch nâng chi tiêu quốc phòng của Hàn Quốc lên 3,5% GDP và cam kết mua thiết bị quân sự của Hoa Kỳ. Khi xem xét Bộ tứ (QUAD) và quan hệ đối tác an ninh ba bên AUKUS, các tác giả nhận định, việc ưu tiên các mục tiêu quốc phòng có thể làm giảm sức hấp dẫn của những cơ chế hợp tác nhóm nhỏ này đối với một số nước Đông Nam Á.

Về phía Trung Quốc, bài viết phân tích việc nước này thúc đẩy 04 sáng kiến toàn cầu về an ninh, phát triển, văn minh và quản trị để mở rộng ảnh hưởng. Trong đó, các sáng kiến về an ninh (GSI) và phát triển (GDI) tạo khuôn khổ hợp tác trong những lĩnh vực như an ninh mạng, giảm nghèo và phát triển xanh. Sáng kiến Văn minh Toàn cầu (GCI) đề cao đối thoại giữa các nền văn minh. Sáng kiến Quản trị Toàn cầu (GGI) đề cập việc cải tổ các thiết chế đa phương và mở rộng quyền đại diện của các nước đang phát triển. Theo các tác giả, 04 sáng kiến này là cơ sở để Trung Quốc thúc đẩy một trật tự quốc tế song song, trong đó nước này giữ vai trò trung tâm.

Tuyến đường sắt Côn Minh - Viêng Chăn minh họa vai trò của kết nối hạ tầng trong quan hệ láng giềng. Tuyến đường mở thêm cơ hội giao thương cho Lào. Hai tác giả bài viết lưu ý rằng, việc sử dụng khổ đường và hệ thống tín hiệu tương thích với mạng lưới Trung Quốc tạo thuận lợi cho vận tải xuyên biên giới, đồng thời làm tăng mức độ gắn kết về kỹ thuật và vận hành.

Từ việc đối chiếu hai cách tập hợp lực lượng, nghiên cứu nhận định, sức ép trước các liên minh do Hoa Kỳ dẫn dắt, các sáng kiến đa phương của Trung Quốc và cạnh tranh về hạ tầng số làm gia tăng nguy cơ phân mảnh khu vực. Trong bối cảnh đó, những thay đổi về thuế quan của Hoa Kỳ có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thị trường và triển vọng tăng trưởng dựa vào xuất khẩu của Việt Nam. Ở chiều an ninh và hạ tầng, các tác giả lưu ý sức ép trên Biển Đông và rủi ro phụ thuộc về công nghệ khi mở rộng kết nối với Trung Quốc.

Vận dụng Lý thuyết Chiến lược phòng ngừa rủi ro (Hedging Strategy), các tác giả đề xuất Việt Nam duy trì hợp tác kinh tế với cả Trung Quốc và Hoa Kỳ, đa dạng hóa quan hệ đối tác và sử dụng các cơ chế đa phương để thúc đẩy việc tuân thủ quy tắc chung. Một ví dụ được đề cập là Việt Nam tham gia Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) cùng Trung Quốc, đồng thời thúc đẩy hợp tác thương mại và đầu tư với Hoa Kỳ. Cách tiếp cận này còn bao gồm việc đa dạng hóa quan hệ quốc phòng, an ninh để nâng cao năng lực phòng thủ và giảm phụ thuộc vào một đối tác.

Với Hoa Kỳ, nghiên cứu gợi ý xử lý vấn đề thặng dư thương mại thông qua các thỏa thuận mua sắm phù hợp và thu hút đầu tư vào lĩnh vực công nghệ. Trong quan hệ với Trung Quốc, các tác giả đề xuất hợp tác có chọn lọc. Với dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, lợi ích về kết nối và vận tải cần được cân nhắc cùng rủi ro tài chính và khả năng làm chủ công nghệ. Việc xem xét các sáng kiến hợp tác cần dựa trên Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế. Trên Biển Đông, bài viết nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ chủ quyền, củng cố năng lực chấp pháp và duy trì đối thoại để kiểm soát bất đồng.

Cùng với việc làm sâu sắc quan hệ với Australia, Nhật Bản và Liên minh châu Âu, nghiên cứu đề xuất phát huy vai trò trung tâm của ASEAN. Trong khuôn khổ ASEAN, các tác giả nhấn mạnh vai trò của Việt Nam trong thúc đẩy phối hợp về kinh tế, an ninh phi truyền thống và Biển Đông.

Ở trong nước, nghiên cứu gắn chuyển đổi số, chuyển đổi xanh với việc nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ và năng lượng. Đa dạng hóa nguồn cung thiết bị cho mạng 5G và hệ thống cáp quang biển là một ví dụ cụ thể.

Bài viết là kết quả nghiên cứu của đề tài khoa học cấp Nhà nước “Sự tập hợp lực lượng của Mỹ từ năm 2017 đến năm 2030 và đối sách của Việt Nam” (2024-2027), mã số KX.06.07/21-30. Các phân tích của TS. Nguyễn Thị Hải Yến và PGS.TS. Nguyễn Xuân Trung cung cấp thêm căn cứ để xem xét tác động của cạnh tranh Mỹ - Trung đối với Việt Nam. Qua phân tích các vấn đề về thương mại, an ninh và công nghệ, hai tác giả cho rằng, việc mở rộng quan hệ đối tác cần đi cùng củng cố nội lực để Việt Nam giữ quyền chủ động khi lựa chọn phương án hợp tác.

Thông tin bài viết:

- Nhan đề: Sự va chạm giữa Chủ nghĩa giao dịch Trump 2.0 và Chủ nghĩa đa phương Trung Quốc: Tái định hình cấu trúc an ninh khu vực và hàm ý cho Việt Nam

- Chủ đề: Quan hệ quốc tế, Kinh tế chính trị thế giới, Việt Nam

- Tác giả: TS. Nguyễn Thị Hải Yến (Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam); PGS.TS. Nguyễn Xuân Trung (Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam)

- Nguồn trích: Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 4 năm 2026.