1. Mở đầu

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ chiến lược, vừa mang tính thường xuyên, lâu dài, vừa đặt ra những yêu cầu mới trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển với nhiều thời cơ và thách thức đan xen. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; đồng thời khẳng định vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Cùng với đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị và Kế hoạch số 52-KH/BCĐDTW ngày 30/12/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đã tạo những định hướng quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền, đấu tranh chính luận và lan tỏa các giá trị tư tưởng, lý luận của Đảng trong điều kiện mới.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, lưu trữ và lan truyền thông tin. Tri tuệ nhân tạo không chỉ hỗ trợ xử lý dữ liệu mà còn tham gia vào quá trình tạo lập nội dung, phân tích hành vi người dùng và tự động hóa hoạt động truyền thông, xuất bản (Phạm Minh Tuấn, 2025). Cùng với những cơ hội mới, các quan điểm sai trái, thông tin thiếu kiểm chứng, những luận điệu xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng hoặc bóp méo chủ trương, đường lối của Đảng cũng được lan truyền bằng nhiều hình thức ngày càng tinh vi, thậm chí núp bóng các sản phẩm mang dáng dấp học thuật. Điều đó cho thấy công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay không chỉ diễn ra trên lĩnh vực báo chí, truyền thông hay chính trị - tư tưởng mà còn trực tiếp trên mặt trận học thuật. Các tạp chí khoa học, đặc biệt là tạp chí khoa học xã hội, giữ vai trò quan trọng trong việc công bố kết quả nghiên cứu, cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chính sách, bảo vệ thành quả nghiên cứu và góp phần nhận diện, phản bác những luận điểm sai lệch dưới danh nghĩa khoa học. Đây cũng là kênh lan tỏa các giá trị của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối đổi mới và thành tựu phát triển của đất nước bằng ngôn ngữ khoa học khách quan, có sức thuyết phục. Vì vậy, chất lượng học thuật, uy tín khoa học và khả năng lan tỏa của các tạp chí không chỉ phản ánh trình độ phát triển của nền khoa học quốc gia mà còn có ý nghĩa trực tiếp đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Trước yêu cầu của hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, nhiều tạp chí khoa học trong nước, nhất là các tạp chí khoa học xã hội, vẫn còn những hạn chế về hạ tầng số, chuẩn hóa quy trình xuất bản, mức độ quốc tế hóa và khả năng lan tỏa học thuật. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới hoạt động tạp chí, điều đó không chỉ nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học mà còn tăng cường hiệu quả tuyên truyền, đấu tranh chính luận và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.

2. Vai trò của tạp chí khoa học đối với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số

Tạp chí khoa học - mặt trận học thuật quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng luôn gắn với tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận và công bố các kết quả nghiên cứu khoa học. Với chức năng tuyển chọn, phản biện, thẩm định và phổ biến tri thức, tạp chí khoa học là một thiết chế học thuật quan trọng, góp phần bảo đảm tính khoa học, khách quan và độ tin cậy của các luận cứ được công bố. Đặc biệt trong các nghiên cứu về dân tộc, tôn giáo, văn hóa, lịch sử, chủ quyền quốc gia, xây dựng Đảng… không chỉ cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách mà còn góp phần đấu tranh với những nhận thức sai lệch, xuyên tạc về Việt Nam. Vì vậy, tạp chí khoa học không chỉ là nơi lưu giữ, lan tỏa tri thức mà còn là một bộ phận quan trọng của mặt trận tư tưởng, lý luận.

Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (2025), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Báo chí cách mạng phải tiếp tục phát huy bản lĩnh cách mạng, có vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, là trụ cột tư tưởng, lực lượng xung kích kiến tạo niềm tin và sự đồng thuận trong xã hội; góp phần quan trọng trong việc nhân lên những giá trị nhân văn, tiến bộ, lan tỏa mạnh mẽ tinh thần đổi mới, sáng tạo, truyền cảm hứng học tập, lao động, cống hiến”. Yêu cầu đó đặt cho hệ thống tạp chí khoa học xã hội cần nâng cao chất lượng học thuật và đóng góp hiệu quả vào công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Đổi mới hoạt động tạp chí khoa học là yêu cầu tất trong kỷ nguyên số

Đại hội XIV của Đảng xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng cho sự phát triển đất nước. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị khẳng định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là điều kiện tiên quyết để Việt Nam phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới. Định hướng này liên quan trực tiếp đến hoạt động của hệ thống tạp chí khoa học. Khi không gian số trở thành môi trường lan truyền tri thức và định hình nhận thức xã hội, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cũng đứng trước những yêu cầu mới. Nếu trước đây hoạt động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái chủ yếu diễn ra trên báo chí và xuất bản truyền thống, thì nay đã mở rộng sang môi trường số với tốc độ lan truyền nhanh và phạm vi ảnh hưởng rộng hơn nhiều lần. Các tạp chí khoa học cần đổi mới theo hướng số hóa, chuẩn hóa, công khai, minh bạch và hội nhập quốc tế. Đây không chỉ là yêu cầu nội tại của hoạt động xuất bản khoa học mà còn là nội dung quan trọng thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW và các chiến lược chuyển đổi số quốc gia, góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng các sản phẩm khoa học có chất lượng và sức lan tỏa cao.

Chuẩn hóa và quốc tế hóa tạp chí khoa học - điều kiện để lan tỏa tri thức chính thống và nâng cao sức mạnh mềm học thuật của Việt Nam

Việc xây dựng hệ thống tạp chí đạt chuẩn không chỉ nhằm nâng cao vị thế học thuật mà còn góp phần đưa các chủ trương, chính sách và thành tựu phát triển của Việt Nam được tiếp cận, phân tích và lý giải trên các diễn đàn học thuật trong nước và quốc tế. Thông qua các công bố khoa học có chất lượng, những nghiên cứu về dân tộc, tôn giáo, văn hóa, lịch sử, quản trị quốc gia và phát triển xã hội được giới thiệu một cách khách quan, có cơ sở khoa học và sức thuyết phục cao.

Đối với các tạp chí khoa học xã hội, nhiệm vụ này càng có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là lĩnh vực trực tiếp nghiên cứu các vấn đề liên quan đến con người, văn hóa, lịch sử, chính trị và phát triển xã hội. Mỗi công trình khoa học được công bố không chỉ đóng góp cho tri thức mà còn góp phần khẳng định bản sắc, giá trị và con đường phát triển của Việt Nam. Vì vậy, quốc tế hóa không chỉ là yêu cầu hội nhập học thuật mà còn là phương thức quan trọng để gia tăng sức mạnh mềm quốc gia thông qua các diễn đàn khoa học chính thống.

Nhằm thúc đẩy quá trình này, Đảng và Nhà nước đã từng bước hoàn thiện khung pháp lý về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Sau Nghị quyết số 57-NQ/TW, Chính phủ ban hành Nghị định số 262/2025/NĐ-CP và Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư số 27/2025/TT-BKHCN quy định về bài báo khoa học và đánh giá, xếp loại tạp chí khoa học Việt Nam. Các văn bản này đã cụ thể hóa chủ trương xây dựng môi trường học thuật minh bạch, hiện đại và hội nhập. Những yêu cầu mới như công khai bài báo trên Hệ thống thông tin quốc gia về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; kiểm tra đạo văn; bảo đảm liêm chính khoa học; minh bạch quy trình phản biện; chuẩn hóa dữ liệu trích dẫn… đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc xây dựng không gian học thuật số hiện đại. Đồng thời, các tiêu chí về DOI, chuẩn hóa dữ liệu số, chỉ mục khoa học, phản biện kín, hội đồng biên tập và quản trị tạp chí điện tử đang tạo động lực thúc đẩy các tạp chí khoa học Việt Nam chuyển đổi từ mô hình xuất bản truyền thống sang mô hình xuất bản số chuyên nghiệp, minh bạch và hội nhập quốc tế.

Có thể khẳng định, xây dựng hệ thống tạp chí khoa học hiện đại, chuẩn hóa và hội nhập quốc tế không chỉ là yêu cầu phát triển của nền khoa học quốc gia mà còn quan trọng trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ở kỷ nguyên số. Bởi bảo vệ nền tảng tư tưởng ngày nay không chỉ diễn ra trên lĩnh vực chính trị, tư tưởng hay truyền thông mà còn được thực hiện bằng sức mạnh của tri thức khoa học, chất lượng các công bố học thuật và vị thế của học thuật Việt Nam trong không gian tri thức toàn cầu.

3. Đổi mới toàn diện hoạt động tạp chí khoa học, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới.

Đổi mới nhận thức về vị trí, vai trò của tạp chí khoa học trong hệ sinh thái tri thức quốc gia.

Trong thời gian dài, hoạt động tạp chí khoa học đặc biệt là tạp chí thuộc các lĩnh vực khoa học xã hội thường được nhìn nhận chủ yếu như một kênh công bố kết quả nghiên cứu. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số và cạnh tranh tri thức toàn cầu, cách tiếp cận này không hẳn còn phù hợp. Tạp chí khoa học ngày nay cần được nhìn nhận là một thiết chế học thuật quan trọng trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, thực hiện đồng thời các chức năng vừa xuất bản vừa kiểm chứng, lưu giữ và lan tỏa tri thức khoa học. Các tạp chí khoa học đồng thời là không gian học thuật góp phần xây dựng, bảo vệ và phát triển hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị con người Việt Nam; cung cấp các luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chủ trương, chính sách; tham gia định hướng nhận thức xã hội bằng những kết quả nghiên cứu có căn cứ khoa học và độ tin cậy cao.

Trong bối cảnh các thế lực thù địch ngày càng sử dụng các phương thức tinh vi để truyền bá thông tin sai lệch, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng hoặc bóp méo các chủ trương, đường lối của Đảng, việc nâng cao nhận thức về vai trò của tạp chí khoa học chính là điều kiện tiên quyết để phát huy sức mạnh của mặt trận học thuật trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Việc nghị quyết số 57-NQ/TW xác định chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đối với hệ thống tạp chí khoa học, chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ vào quy trình xuất bản mà còn là quá trình tái cấu trúc toàn diện mô hình hoạt động theo hướng hiện đại, minh bạch và hội nhập quốc tế.

Các tạp chí khoa học cần từng bước xây dựng và hoàn thiện hệ thống tạp chí điện tử với website chuyên biệt, vận hành trên nền tảng quản lý xuất bản hiện đại như OJS (Open Journal Systems); triển khai gán mã số DOI (Digital Object Identifier), ORCID (Open Researcher and Contributor ID), Crossref, chuẩn hóa metadata và liên kết dữ liệu khoa học số. Đồng thời, tăng cường khả năng truy cập mở, kết nối với các cơ sở dữ liệu khoa học trong nước và quốc tế, nâng cao năng lực số hóa toàn bộ quy trình tiếp nhận, phản biện, biên tập, xuất bản và lưu trữ bài báo khoa học. Đối với các lĩnh vực chuyên sâu ít được tiếp cận phổ biến thì chuyển đổi số còn tạo điều kiện quảng bá các kết quả nghiên cứu đến cộng đồng học thuật quốc tế, góp phần nâng cao chỉ số trích dẫn, tăng cường sự hiện diện của học thuật Việt Nam trong không gian tri thức toàn cầu.

Nâng cao chất lượng học thuật, đẩy mạnh quốc tế hóa và xây dựng môi trường xuất bản khoa học liêm chính - nâng cao vị thế và sức mạnh mềm học thuật của Việt Nam

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh tri thức ngày càng gay gắt, chất lượng học thuật đã trở thành thước đo quan trọng phản ánh năng lực nghiên cứu, trình độ khoa học và vị thế quốc gia trong không gian tri thức toàn cầu. Đối với các tạp chí khoa học, đặc biệt là tạp chí khoa học xã hội, yêu cầu nâng cao chất lượng học thuật không chỉ xuất phát từ nhu cầu phát triển nội tại của hoạt động nghiên cứu mà còn gắn trực tiếp với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ các giá trị văn hóa dân tộc và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng. Với môi trường số hiện nay, uy tín của một tạp chí khoa học không còn được đánh giá chủ yếu qua số lượng bài viết công bố mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng nghiên cứu, mức độ tuân thủ các chuẩn mực học thuật quốc tế và khả năng tạo ra ảnh hưởng khoa học đối với cộng đồng nghiên cứu trong và ngoài nước. Vì vậy, việc xây dựng môi trường xuất bản khoa học liêm chính, minh bạch và chuyên nghiệp là yêu cầu mang tính nền tảng.

Các tạp chí khoa học đang ngày càng hoàn thiện quy trình phản biện khoa học theo hướng khách quan, độc lập và minh bạch; tăng cường áp dụng mô hình phản biện kín hai chiều; sử dụng các công cụ kiểm tra đạo văn và phát hiện gian lận học thuật; chuẩn hóa dữ liệu nghiên cứu; nâng cao trách nhiệm của tác giả, phản biện viên và ban biên tập trong toàn bộ quy trình xuất bản. Đây không chỉ là yêu cầu chuyên môn mà còn là điều kiện để bảo vệ chân lý khoa học, củng cố niềm tin xã hội đối với khoa học và ngăn ngừa sự xâm nhập của các quan điểm cực đoan, phiến diện hoặc thiếu căn cứ khoa học vào đời sống xã hội. Từ góc độ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, những công trình nghiên cứu có chất lượng cao được công bố trên các tạp chí khoa học chính là nguồn luận cứ khoa học quan trọng góp phần giải thích, luận giải và làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn của đất nước; đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho quá trình hoạch định và hoàn thiện chủ trương, chính sách. Trong nhiều trường hợp, sức thuyết phục của các quan điểm, đường lối của Đảng không chỉ đến từ lập luận chính trị mà còn phụ thuộc vào độ tin cậy của các bằng chứng khoa học và kết quả nghiên cứu được kiểm chứng nghiêm ngặt thông qua hệ thống học thuật.

Ở góc độ rộng hơn, việc nâng cao chất lượng và vị thế của các tạp chí khoa học còn gắn liền với nhiệm vụ phát triển văn hóa và con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị khẳng định văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình dựng nước và giữ nước; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh con người Việt Nam. Các giá trị văn hóa ấy không chỉ được bảo tồn thông qua giáo dục, truyền thông hay các hoạt động văn hóa nghệ thuật mà còn được lưu giữ, nghiên cứu, lý giải và lan tỏa thông qua các công trình khoa học.

Đối với lĩnh vực khoa học xã hội, mỗi bài báo khoa học có chất lượng được công bố không đơn thuần là một sản phẩm nghiên cứu mà còn góp phần bảo tồn ký ức lịch sử, khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc, làm sáng tỏ những giá trị đặc sắc của Việt Nam và cung cấp những luận cứ khoa học cho việc xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Theo nghĩa đó, hệ thống tạp chí khoa học chính là một bộ phận cấu thành của hạ tầng văn hóa tri thức quốc gia.

Cùng với việc nâng cao chất lượng học thuật, quốc tế hóa hoạt động tạp chí khoa học cần được xác định là nhiệm vụ chiến lược lâu dài. Mục tiêu của quốc tế hóa không chỉ dừng ở việc nâng cao thứ hạng tạp chí hay gia tăng số lượng trích dẫn, mà quan trọng hơn là đưa tri thức Việt Nam tham gia bình đẳng vào không gian học thuật toàn cầu, qua đó quảng bá hình ảnh đất nước, văn hóa, con người và thành tựu phát triển của Việt Nam bằng những luận cứ khoa học có độ tin cậy cao. Trong bối cảnh nhiều vấn đề về lịch sử, văn hóa, dân tộc, tôn giáo, chủ quyền quốc gia và con đường phát triển của Việt Nam vẫn tồn tại những cách tiếp cận thiếu khách quan hoặc mang định kiến, việc tăng cường công bố bằng tiếng Anh, mở rộng hợp tác quốc tế, xây dựng hội đồng biên tập quốc tế, nâng cao chất lượng phản biện và từng bước tham gia các cơ sở dữ liệu uy tín như Scopus, Web of Science hay ACI sẽ góp phần nâng cao sự hiện diện của học thuật Việt Nam trên các diễn đàn khoa học quốc tế. Thông qua đó, những nghiên cứu về lịch sử, văn hóa, chính sách dân tộc, tôn giáo, phát triển xã hội, xây dựng Nhà nước pháp quyền, phát triển bền vững và hội nhập quốc tế của Việt Nam được giới thiệu rộng rãi đến cộng đồng khoa học thế giới, góp phần nâng cao vị thế khoa học Việt Nam, tăng cường sức mạnh mềm quốc gia và hỗ trợ công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ góc độ học thuật.

Có thể khẳng định, trong kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế, chất lượng học thuật, tính liêm chính khoa học và mức độ quốc tế hóa của hệ thống tạp chí khoa học không còn đơn thuần là những tiêu chí chuyên môn của hoạt động xuất bản, mà đã trở thành một bộ phận quan trọng của năng lực cạnh tranh quốc gia về tri thức, văn hóa và tư tưởng. Đầu tư cho các tạp chí khoa học vì thế cũng chính là đầu tư cho sức mạnh mềm của Việt Nam, đầu tư cho khả năng lan tỏa các giá trị tốt đẹp của dân tộc và góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số hiện nay.

Thực tiễn trong những năm gần đây, nhiều tạp chí khoa học thuộc hệ thống Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã chủ động xây dựng các chuyên mục: Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; nghiên cứu, quán triệt và triển khai các nghị quyết, chủ trương của Đảng gắn với thực tiễn phát triển đất nước. Đây không chỉ là những chuyên mục mang tính thời sự chính trị mà đang từng bước trở thành diễn đàn học thuật quan trọng, nơi tập hợp trí tuệ của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học nhằm luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Khác với các hình thức truyền thông thông thường, các bài viết đăng tải trong những chuyên mục này được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu khoa học, khảo sát thực tiễn, tổng kết kinh nghiệm và hệ thống luận cứ có tính học thuật cao. Thông qua đó, các tạp chí góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối đổi mới của Đảng; cung cấp những bằng chứng khoa học để nhận diện, phản bác các luận điệu xuyên tạc.

Trong bối cảnh các thế lực thù địch ngày càng gia tăng sử dụng không gian mạng và các diễn ngôn mang màu sắc học thuật để truyền bá thông tin sai lệch, vai trò của các chuyên mục này càng trở nên quan trọng, đây là các sản phẩm khoa học chính thống có độ tin cậy cao, góp phần củng cố niềm tin xã hội, nâng cao sức đề kháng tư tưởng và tăng cường hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng sức mạnh của tri thức khoa học. Cùng với chức năng công bố kết quả nghiên cứu, các chuyên mục về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng nói riêng và các nội dung có chất lượng trong các tạp chí khoa học đang từng bước trở thành bộ phận quan trọng của mặt trận tư tưởng - học thuật quốc gia, góp phần kết nối giữa nghiên cứu khoa học, hoạch định chính sách và công tác tuyên truyền, tạo nên sức mạnh tổng hợp trong việc bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.

4. Phát triển hệ thống tạp chí khoa học Việt Nam theo hướng hiện đại, hội nhập - phục vụ hiệu quả công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của đảng

Những năm gần đây, dưới tác động của chủ trương chuyển đổi số quốc gia và yêu cầu đổi mới hoạt động khoa học, công nghệ, hệ thống tạp chí khoa học Việt Nam nói chung và các tạp chí thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nói riêng đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều tạp chí đã xây dựng Website chuyên ngành, từng bước áp dụng phần mềm quản lý tòa soạn điện tử, số hóa quy trình tiếp nhận, phản biện, biên tập và xuất bản bài viết. Hoạt động công bố khoa học ngày càng được chuẩn hóa; việc cấp chỉ số DOI, xuất bản trực tuyến và tích hợp dữ liệu trên các hệ thống tra cứu VJOL được thực hiện bài bản. Nhờ đó, khả năng tiếp cận và lan tỏa kết quả nghiên cứu được nâng lên, góp phần mở rộng ảnh hưởng của các tạp chí trong cộng đồng học thuật.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số vẫn còn nhiều khó khăn. Nguồn lực tài chính và nhân lực chuyên trách tại nhiều tạp chí còn hạn chế; hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ; website và phần mềm quản lý vẫn đang trong quá trình hoàn thiện để hướng tới sự chuyên nghiệp và hiện đại. Một số tạp chí vẫn duy trì các khâu xử lý bài viết theo phương thức thủ công, ảnh hưởng đến hiệu quả quản trị và thời gian xuất bản. Việc áp dụng các chuẩn nhận diện học thuật như DOI, ORCID, Crossref và công cụ hỗ trợ phát hiện đạo văn còn chưa đồng đều. Đặc biệt, việc đáp ứng các yêu cầu của Thông tư số 27/2025/TT-BKHCN một cách bền vững dài hạn vẫn là thách thức đối với nhiều tạp chí chuyên ngành.

Bên cạnh đó, môi trường truyền thông số đang tạo ra áp lực mới đối với hoạt động xuất bản khoa học. Yêu cầu chất lượng học thuật, năng lực truyền thông khoa học, mức độ quốc tế hóa và khả năng lan tỏa tri thức ngày càng cao trong khi nguồn lực và hạ tầng công nghệ ở nhiều đơn vị còn hạn chế. Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) làm xuất hiện những vấn đề mới liên quan đến liêm chính học thuật như trích dẫn không tồn tại, tài liệu tham khảo được tạo lập tự động, thiếu khả năng kiểm chứng hoặc số liệu nghiên cứu chưa được xác thực đầy đủ. Hiện tượng này làm gia tăng nguy cơ ảnh hưởng đến độ tin cậy của các công bố khoa học.

Đối với các tạp chí khoa học xã hội, những thách thức trên còn gắn với yêu cầu bảo đảm định hướng chính trị, tư tưởng trong hoạt động xuất bản. Các lĩnh vực: lịch sử, dân tộc, tôn giáo, văn hóa, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị thường chứa đựng những vấn đề nhạy cảm, dễ phát sinh cách tiếp cận hoặc diễn giải khác nhau. Vì vậy, công tác biên tập, phản biện và thẩm định nội dung ngày càng đứng trước áp lực lớn trong nhận diện, đánh giá và xử lý các nhận định thiếu căn cứ khoa học hoặc dẫn tới những cách hiểu không phù hợp các vấn đề liên quan đến nền tảng tư tưởng của Đảng và lợi ích quốc gia, dân tộc.

Kết quả đạt được cùng các hạn chế nêu trên cho thấy chuyển đổi số trong hoạt động tạp chí khoa học ở Việt Nam đã tạo được nền tảng quan trọng nhưng vẫn cần những giải pháp đồng bộ và mang tính chiến lược hơn trong thời gian tới. Đây là cơ sở thực tiễn để đề xuất các kiến nghị và giải pháp nhằm xây dựng hệ thống tạp chí khoa học Việt Nam cụ thể như sau:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và chính sách phát triển tạp chí khoa học trong bối cảnh chuyển đổi số: Cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm phát triển hệ thống tạp chí khoa học theo hướng hiện đại, đồng bộ và phù hợp với thông lệ quốc tế. Trên tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, cần tháo gỡ các rào cản trong hoạt động xuất bản khoa học, đẩy mạnh hỗ trợ chuyển đổi số, chuẩn hóa dữ liệu và hội nhập quốc tế. Có chính sách đầu tư dài hạn đối với các tạp chí khoa học trọng điểm, nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng học thuật, hạ tầng số và năng lực hội nhập.

Thứ hai, xây dựng hạ tầng xuất bản số đồng bộ và hiện đại: Năng lực cạnh tranh của tạp chí khoa học ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ và khả năng kết nối dữ liệu học thuật. Vì vậy, cần thúc đẩy xây dựng hệ thống xuất bản điện tử đồng bộ, hiện đại và liên thông giữa các cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu, trường đại học và tạp chí khoa học. Các tạp chí cần được hỗ trợ kinh phí triển khai website chuyên nghiệp, tăng cường kết nối với các cơ sở dữ liệu khoa học trong và ngoài nước. Việc phát triển kho lưu trữ số, nền tảng truy cập mở và hệ thống chia sẻ dữ liệu cần được quan tâm nhằm nâng cao khả năng phổ biến kết quả nghiên cứu.

Thứ ba, phát triển đội ngũ nhân lực chất lượng cao: Đội ngũ biên tập viên, thư ký tòa soạn, chuyên gia phản biện và cán bộ kỹ thuật là yếu tố quyết định chất lượng cũng như khả năng hội nhập của tạp chí khoa học. Trong thời gian tới, cần chú trọng đào tạo đội ngũ này theo hướng chuyên nghiệp, am hiểu xuất bản khoa học quốc tế, quản trị dữ liệu số, đạo đức xuất bản và các chuẩn mực học thuật hiện đại. Đồng thời, thu hút các nhà khoa học có uy tín, chuyên gia quốc tế và các nhà nghiên cứu trẻ có năng lực ngoại ngữ, kỹ năng số tham gia vào hoạt động biên tập và phản biện khoa học.

Thứ tư, thúc đẩy hội nhập quốc tế và nâng cao vị thế học thuật của Việt Nam: Quốc tế hóa cần được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm của hệ thống tạp chí khoa học. Các tạp chí cần tăng cường công bố bằng tiếng Anh, nâng cao chất lượng phản biện, xây dựng hội đồng biên tập có tính quốc tế và từng bước tham gia các cơ sở dữ liệu, hệ thống chỉ mục uy tín. Với lĩnh vực khoa học xã hội, quốc tế hóa không chỉ nâng cao chỉ số học thuật mà còn quảng bá giá trị văn hóa, lịch sử và thành tựu phát triển Việt Nam thông qua các luận cứ khoa học khách quan, qua đó nâng cao vị thế học thuật và sức mạnh mềm quốc gia.

Thứ năm, phát huy vai trò của tạp chí khoa học trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian số: Các tạp chí khoa học cần phát huy tốt hơn vai trò cung cấp luận cứ khoa học phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Cần quan tâm nghiên cứu và công bố các công trình có khả năng phản bác những quan điểm sai trái, thù địch liên quan đến lịch sử dân tộc, chủ quyền quốc gia, văn hóa, dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền và con đường phát triển của Việt Nam. Việc kết nối hiệu quả giữa tạp chí khoa học với các nền tảng truyền thông số sẽ góp phần nâng cao sức lan tỏa của tri thức khoa học, củng cố niềm tin xã hội và tăng cường hiệu quả công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời kỳ mới.

5. Kết luận

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, vừa mang tính thường xuyên, lâu dài, vừa đặt ra những yêu cầu mới trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và không gian mạng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ diễn ra trên các lĩnh vực chính trị, tư tưởng, báo chí và truyền thông mà ngày càng gắn với mặt trận học thuật, nơi các tri thức khoa học được hình thành, kiểm chứng và lan tỏa. Các tạp chí khoa học, đặc biệt là tạp chí khoa học xã hội, không chỉ là diễn đàn công bố kết quả nghiên cứu mà còn là thiết chế học thuật quan trọng cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách, bảo vệ chân lý khoa học, lan tỏa các giá trị của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối đổi mới của Đảng và góp phần đấu tranh với các quan điểm sai trái, xuyên tạc dưới vỏ bọc học thuật. Trong điều kiện hiện nay, chất lượng học thuật, năng lực số hóa và mức độ hội nhập của hệ thống tạp chí khoa học Việt Nam đang trở thành một bộ phận quan trọng của sức mạnh mềm quốc gia.

Những chủ trương lớn được xác định trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã tạo cơ sở chính trị và định hướng chiến lược quan trọng cho việc đổi mới hoạt động tạp chí khoa học theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, minh bạch và hội nhập quốc tế. Xây dựng hệ thống tạp chí khoa học có chất lượng, uy tín học thuật và khả năng lan tỏa tri thức rộng rãi không chỉ góp phần phát triển khoa học và công nghệ mà còn trực tiếp củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng, phát huy sức mạnh mềm quốc gia và đóng góp thiết thực vào mục tiêu xây dựng đất nước hùng cường, thịnh vượng, văn minh và hạnh phúc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.