1. Nhiệm vụ mới của lực lượng Thanh niên xung phong Thành phố Hồ Chí Minh từ đầu thập niên 80 của thế kỷ XX

Từ tháng 5/1975, các đơn vị TNXP Sài Gòn - Gia Định đã tích cực tham gia giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng “vành đai xanh” cho vùng ngoại thành… Đến tháng 3/1976, tại “Ngày hội thanh niên ra quân lao động sản xuất”, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Võ Văn Kiệt khẳng định: “Thành phố tạo mọi điều kiện lao động và sinh hoạt thuận lợi cho các chiến sĩ thanh niên tham gia lao động tình nguyện trên các công trường lao động của Thành phố, đặc biệt là công trường thủy lợi khu kinh tế mới Lê Minh Xuân, Phạm Văn Hai, Phạm Văn Cội, vốn hôm qua còn là chiến trường bao phen đẫm máu anh hùng. Toàn thành phố sẽ coi công trường của các em và các bạn là tiền tuyến lao động của chính mình… Lao động của các em và các bạn mang đầy ý nghĩa yêu nước, thương dân, tin tưởng ở tương lai…”[1].

Xứng đáng với niềm kỳ vọng của lãnh đạo Thành phố, lực lượng TNXP nỗ lực thực hiện nhiệm vụ khai hoang, làm thủy lợi, trồng rừng; xây dựng các nông trường và các công trình phục vụ sản xuất, đời sống; chuẩn bị cơ sở định cư ban đầu cho đồng bào ở các vùng kinh tế mới. Chiến tranh biên giới Tây Nam bùng nổ, từ tháng 9/1977, lực lượng TNXP lập tức có mặt trên tuyến đầu. Hơn 3.600 cán bộ, đội viên TNXP tham gia thực hiện các nhiệm vụ mở đường, tiếp lương, tải đạn, chuyển thương binh, xây dựng công sự phòng thủ; phối hợp cùng bộ đội chủ lực trực tiếp chiến đấu. Từ tháng 9/1978 đến tháng 9/1979, hơn 10.000 lượt đội viên TNXP tiếp tục tham gia phục vụ chiến đấu và chiến đấu trên chiến trường biên giới; sau đó làm nghĩa vụ quốc tế giúp nhân dân Campuchia từng bước ổn định cuộc sống.

Đầu thập niên 80, vấn đề có tính chất “sống còn” đặt ra cho lực lượng TNXP là nên duy trì hay giải thể? liệu TNXP có thể tồn tại được trong bối cảnh mới, khi nền kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh từ tình trạng bao cấp trì trệ cần phải chuyển nhanh sang cơ chế hạch toán? Đã xuất hiện luồng suy nghĩ cho rằng “TNXP là một gánh nặng cho ngân sách, cần phải xóa bỏ”, “TNXP là tổ chức có giá trị trong chiến tranh nhưng không còn có ý nghĩa thực tiễn trong thời bình”, “TNXP không đủ điều kiện làm kinh tế, cũng không có tư cách pháp nhân để kinh doanh” …

Trong bối cảnh đó, khi một số địa phương đã giải thể hoặc tiến hành chuyển đổi mô hình tổ chức TNXP, ngày 9/10/1980, Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh ra Quyết định số 122/QĐ-UB về ban hành Quy chế của Lực lượng TNXP. Quy chế xác định rõ: Lực lượng TNXP là cơ quan sự nghiệp hành chính tương đương cấp sở, trực thuộc Ủy ban Nhân dân Thành phố, có 7 phòng nghiệp vụ và 8 đơn vị chuyên môn trực thuộc, đồng thời là “một đơn vị kinh tế và hạch toán là chính”[2]. Cũng trong tháng 10/1980, Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ II (họp từ 14 đến 25/10/1980) khẳng định quan điểm: “Trên cơ sở Quy chế mới về TNXP của Thành phố, góp phần động viên, tổ chức và thực hiện tốt nhiệm vụ của TNXP phục vụ xây dựng kinh tế, củng cố quốc phòng và đào tạo lớp người mới trong thanh niên”[3]. Quan điểm và định hướng mạnh dạn, sáng tạo của Đảng bộ và chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi để lực lượng TNXP thực thi nhiệm vụ mới đầy thử thách: xung kích xây dựng những công trình mang tính tiên phong, đặc thù trên lĩnh vực kinh tế.

2. Hoạt động của lực lượng Thanh niên xung phong Thành phố Hồ Chí Minh trên lĩnh vực kinh tế (1980-1986)

Trong điều kiện chưa có kinh nghiệm làm kinh tế theo cơ chế hạch toán, lực lượng TNXP Thành phố Hồ Chí Minh đã tập trung mọi nỗ lực tìm tòi và thực hiện các giải pháp đột phá, nhằm mục tiêu trước hết là duy trì sản xuất và ổn định đời sống cho gần 10.000 đội viên, đồng thời góp phần đáp ứng nhu cầu lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng…, tháo gỡ phần nào khó khăn, thiếu thốn cho Thành phố và các địa phương lân cận. Hai lĩnh vực kinh tế được TNXP triển khai hiệu quả trong những năm 1980-1986 là nông - lâm nghiệp và công nghiệp.

a. Lĩnh vực nông - lâm nghiệp

Bằng sức lực và trí tuệ của tuổi trẻ, dựa vào cơ chế khoán công và hạch toán, chỉ sau hơn 5 năm lực lượng TNXP đã biến nhiều miền đất hoang hóa trở thành những vùng sinh thái nông nghiệp đa dạng, đông đảo cư dân. Tiêu biểu là Nông trường Nhị Xuân, Nông trường Dừa Đỗ Hòa, Nông trường Thanh niên Duyên Hải, Lâm trường Lý Nhơn, Nông trường cao su số 5 Đắk Nông, Nông trường cao su số 7 Đắk Nông, Lâm trường Quảng Tân -  Đắk Nông…

Nông trường Nhị Xuân: Cuối năm 1979, Tổng đội 3 TNXP sau thời gian phục vụ chiến đấu và chiến đấu ở biên giới Tây Nam trở về đóng quân trên địa bàn hai xã Xuân Thới Sơn và Xuân Thời Thượng (huyện Hóc Môn), đã thành lập Công trường Nhị Xuân. Đầu năm 1980, Công trường Nhị Xuân chuyển thành Nông trường Nhị Xuân, tổ chức trồng mía theo mô hình sản xuất lớn (diện tích trồng trọt tăng từ 100 ha lên 400 ha chỉ sau 3 năm), đạt hiệu quả tốt. Nông trường tiếp tục tổ chức sản xuất đường và cồn, trồng thử nghiệm cây cọ dầu, tràm, bạch đàn; tạo thêm việc làm thủ công cho gia đình TNXP (làm mành trúc, tăm nhang, khâu bóng da…). Vùng đất phèn, hố bom dày đặc Nhị Xuân nhanh chóng thay da đổi thịt, doanh thu của đơn vị tăng nhanh, mức sống của đội viên TNXP và gia đình được cải thiện. Nông trường Nhị Xuân trở thành mô hình mẫu của toàn Lực lượng TNXP, là một trong những đơn vị kinh tế đầu tiên của Thành phố Hồ Chí Minh “bung ra” sản xuất thành công, trở thành vùng nông thôn trù phú có các cơ sở sản xuất nông nghiệp, xí nghiệp chế biến, xưởng thủ công nghiệp, có đường giao thông trải đá, tự xây dựng được các cơ sở giáo dục - y tế…; cung cấp nhiều luận cứ thực tiễn để Thành phố tiến tới xóa bỏ chế độ bao cấp, thúc đẩy hình thành tư duy kinh tế mới[4].

Nông trường Dừa Đỗ Hòa: Trong hai năm 1980-1981, hơn 1.500 cán bộ đội viên TNXPcó mặt tại xã Tam Thôn Hiệp (huyện Cần Giờ) với nhiệm vụ xây dựng Nông trường Dừa Đỗ Hòa, tạo thành vùng nguyên liệu từ cây dừa (do Thành phố đặt hàng). Sau chiến tranh, rừng ngập mặn Cần Giờ gần như đã bị bom đạn và thuốc khai quang xóa trắng, điều kiện khí hậu khắc nghiệt gây sốt rét rừng dai dẳng. Nỗ lực của TNXP đã biến miền sơn lam chướng khí này sau 5 năm trở thành nông trường trồng được 1.000 ha các loại cây: dừa công nghiệp (273 ha), đước (262 ha), bạch đàn (162 ha), dừa nước (103 ha), 600.000 cây phòng hộ; xây dựng hơn 4.600 mét vuông nhà ở, nhà trẻ, trạm xá. Nông trường còn tổ chức được các đội đánh bắt thủy hải sản, các đội văn nghệ - thể thao… hoạt động thường xuyên, thiết thực nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho các đội viên và gia đình ở các đơn vị.

Nông trường Thanh niên Duyên Hải: Được thành lập vào tháng 1/1981 trên cơ sở một phân hiệu của Trường Thanh niên xây dựng cuộc sống mới do Thành Đoàn chuyển giao cho lực lượng TNXP quản lý, Nông trường Thanh niên Duyên Hải (nằm trên địa bàn xã Tam Thôn Hiệp, huyện Cần Giờ) tập hợp lực lượng lao động chủ yếu là những thanh niên vướng tệ nạn xã hội, thực hiện đồng thời hai mục tiêu: giáo dục thanh niên thành công dân hữu dụng và cải tạo vùng đất sình lầy ngập mặn thành nơi trồng trọt, nuôi thủy sản. Qua khảo sát thực nghiệm, Nông trường đã trồng được 4 loại cây thực phẩm (dừa, đay, đậu nành, ớt), 2 loại cây lấy gỗ (tràm bông vàng, bạch đàn); đồng thời tiến hành khôi phục rừng đước (theo hợp đồng với Sở Lâm nghiệp) và đóng góp công sức hình thành rừng phòng hộ Cần Giờ. Nông trường còn thử nghiệm đào ao, đắp bờ bao ngăn mặn nuôi tôm, nuôi cá rô phi, tìm nguồn nước ngọt; nâng nền, đắp đất tạo thành cụm thổ cư; tổ chức học văn hóa, sinh hoạt văn nghệ thể thao cho nông trường viên. Đến năm 1985, tổng sản lượng của nông trường tăng gấp 4 lần so với năm 1981.

Lâm trường Lý Nhơn: Nằm trên phần đất phía nam của xã Lý Nhơn (Cần Giờ), lâm trường Lý Nhơn được thành lập vào tháng 2/1985 với nhiệm vụ khai phá 1.770 ha đất ngập mặn hoang hóa để trồng cây đước; kết hợp thực hiện các phương án bảo vệ an ninh trật tự trên địa bàn. Nguồn nhân lực đầu tiên làm việc tại lâm trường Lý Nhơn là 88 đội viên TNXP thuộc Nông trường Dừa Đỗ Hòa, đến giữa năm 1985 tăng lên 576 đội viên. Cuối năm 1986, lâm trường xây dựng được cánh đồng muối rộng hơn 84 ha, thu hoạch khoảng 8.000 tấn muối/năm, đào đắp hơn 33.000 mét khối đê bao ngăn mặn, trồng được hơn 50 ha bạch đàn, xây dựng hơn 1.400 mét vuông nhà ở, 1 thư viện nhỏ, 4 lớp học bổ túc văn hóa… Đặc biệt, lâm trường xây dựng được 1 tiểu đoàn dân quân tự vệ, thường xuyên canh gác bảo vệ an ninh trật tự cho địa phương[5]. Ngoài các nông - lâm trường tọa lạc ở ngoại thành Thành phố Hồ Chí Minh, lực lượng TNXP còn có các đơn vị làm kinh tế ở vùng Nam Tây Nguyên, gồm: Nông trườngcây công nông nghiệp xuất khẩu số 5 Đắk Nông, Nông trườngcây công nông nghiệp xuất khẩu số 7 Đắk Nông, Xí nghiệp khai thác chế biến lâm sản, Lâm trường Quảng Tân -  Đắk Nông... Các đơn vị này hình thành theo các chương trình hợp tác kinh tế, được ký kết giữa Thành ủy, UBND Thành phố Hồ Chí Minh với Tỉnh ủy, UBND tỉnh Đắk Lăk trong năm 1980.

Nông trường cây công nông nghiệp số 5 Đắk Nông: Từ năm 1980, Tổng đội 3 TNXP sau khi hoàn thành nhiệm vụ trên tuyến biên giới Tây Ninh chuyển về xã Quảng Tân (huyện  Đắk Nông, tỉnh  Đắk Lăk), hợp cùng Tổng đội 1 (với tổng quân số 800 người) thực hiện công việc mới: khai hoang, phục hóa, sản xuất nông lâm nghiệp. Năm 1985 chính thức lấy tênNông trường cây công nông nghiệp số 5 Đắk Nông quản lý 400 ha đất quy hoạch, trồng và chăm sóc các loại cây cao su, đậu nành, bắp, sả, gừng, rau xanh…, cung ứng cho Công ty thương nghiệp huyện Đắk Nông và Công ty cung ứng hàng xuất khẩu quận 5 Thành phố Hồ Chí Minh. Đến năm 1986, lông trường xây dựng được trạm thủy điện, xây dựng nhà trẻ, trạm xá, chỉnh trang nâng cấp doanh trại và nhà ở cho các hộ gia đình  

Nông trường cây công nông nghiệp số 7 Đắk Nông: Hình thành trên cơ sở Trường Giáo dục lao động công nông nghiệp số 1, thực hiện nhiệm vụ tương tự Nông trường cây công nông nghiệp số 5, đồng thời tiếp nhận giáo dục thanh niên vướng tệ nạn xã hội.

Lâm trường Quảng Tân -  Đắk Nông: Thành lập vào năm 1982 cũng trên địa bàn xã Quảng Tân, có nhiệm vụ trồng rừng, chăm sóc và khai thác lâm sản theo chương trình hợp tác giữa Thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Đắk Lăk.

Nhìn chung, hoạt động của TNXP trên lĩnh vực nông - lâm nghiệp giai đoạn 1980-1986 đã làm thay đổi diện mạo của những vùng đất khô cằn, hoang hóa, xây dựng được những vùng nông thôn đông dân cư, đời sống kinh tế - xã hội từng bước được cải thiện. Lực lượng TNXP còn nỗ lực áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, đưa năng suất và sản lượng tăng đều hàng năm[6].

b. Lĩnh vực công nghiệp

Trong hoàn cảnh thiếu thốn máy móc, nguyên vật liệu, lực lượng TNXP đã xây dựng và vận hành có hiệu quả các đơn vị kinh tế như Xí nghiệp khai thác chế biến lâm sản, Xí nghiệp bột giấy Thanh niên, Xí nghiệp Vật tư - Vận tải, Xí nghiệp nông lâm sản xuất khẩu…

Xí nghiệp khai thác chế biến lâm sản: Thành lập vào năm 1981, làm nhiệm vụ khai thác gỗ ở xã Quảng Tân (huyện  Đắk Nông). Xí nghiệp mở thêm xưởng cưa ở xã Quảng Khê, sản xuất ván sàn xuất khẩu và tiêu thụ nội địa. Từ năm 1983, Xí nghiệp trở thành đơn vị cung cấp gỗ chủ yếu cho Thành phố Hồ Chí Minh.

Xí nghiệp bột giấy Thanh niên: Thành lập vào tháng 3/1982, nhằm tận dụng nguồn tre nứa, lồ ô dồi dào ở miền Đông Nam Bộ cung ứng cho các công ty, xí nghiệp của Trung ương và Thành phố chế biến thành bột giấy, những năm đầu xí nghiệp chỉ sản xuất được 2.000 tấn bột giấy/năm. Từ năm 1985, nhờ cơ giới hóa, sản lượng của xí nghiệp tăng gấp đôi lên 4.000 tấn/năm.

Bên cạnh đó, lực lượng TNXP còn thành lập các tổng đội cơ động tham gia xây dựng một số công trình trọng điểm như Thủy nông Kênh Đông - Củ Chi, Thủy điện Trị An… đáp ứng yêu cầu tưới tiêu trên diện tích canh tác lớn (14.000 ha ở Củ Chi) và dọn sạch lòng hồ Trị An để nhà máy thủy điện vận hành đúng tiến độ.

Những hoạt động trên các lĩnh vực nông - lâm nghiệp và công nghiệp trên đây, tuy chưa đạt hiệu quả kinh tế tối ưu (do thiếu máy móc và nguyên vật liệu, khả năng áp dụng khoa học kỹ thuật còn hạn chế, sự ràng buộc nặng nề của cơ chế cũ…) nhưng đã thể hiện rõ tinh thần xung kích tiên phong và nỗ lực vượt khó của lực lượng TNXP, góp phần quan trọng tạo bước chuyển mình đi lên của Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương Nam Bộ trong thời kỳ đổi mới, xứng đáng với phần thưởng cao quý được Nhà nước phong tặng: danh hiệu Anh hùng lao động (năm 1986).

3. Thành quả quá khứ và khát vọng tương lai

Chặng đường 6 năm tập trung làm nhiệm vụ xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội (từ lúc UBND Thành phố Hồ Chí Minh ban hành Quy chế của Lực lượng TNXP - năm 1980, đến khi đất nước bước vào công cuộc đổi mới - năm 1986) là quãng thời gian không dài nhưng đã tạo dựng nền tảng vững chắc để lực lượng TNXP Thành phố Hồ Chí Minh nhanh chóng trưởng thành, tiếp tục khẳng định và phát huy những giá trị truyền thống của mình trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đúng như đánh giá của đồng chí Võ Văn Kiệt - nhà lãnh đạo gần gũi, người bạn lớn của lực lượng TNXP Thành phố Hồ Chí Minh: “Thanh niên xung phong quả là một đạo quân lao động dũng cảm, thông minh, sáng tạo, một lực lượng xung kích đi đầu trên mặt trận lao động sản xuất, một lực lượng lao động tập thể có tổ chức mạnh, có nhiều khả năng sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa, đạt hiệu quả kinh tế cao, một trường học thực tế giáo dục và rèn luyện con người mới, một nguồn đào tạo và bổ sung cán bộ cho các cơ quan Đảng và Nhà nước”; “Thanh niên xung phong, đó là sức mạnh đi lên làm đẹp cuộc đời, làm đẹp lòng người”[7].

Nhìn lại quá khứ đáng tự hào của chặng đường 1980-1986, mở rộng hơn là giai đoạn 10 năm 1976-1986, có thể đúc kết những dấu ấn nổi bật của lực lượng TNXP Thành phố Hồ Chí Minh: Dám nhận và ra sức hoàn thành những nhiệm vụ gian nan nhất với tinh thần xung phong, năng động và không ngừng sáng tạo. Có ý chí, quyết tâm cao, dũng cảm không chịu lùi bước trước mọi khó khăn, gian khổ. Đoàn kết trên dưới một lòng; xây dựng được một đội ngũ lao động nhiệt huyết, đồng cam cộng khổ, không chỉ nhiệt tình trong lao động sản xuất mà còn hăng say trong hoạt động văn hóa văn nghệ, công tác xã hội…

Thành quả được làm nên bằng sức lực, trí tuệ và nhiệt huyết của các thế hệ TNXP được lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận và đánh giá cao: “TNXP là một mô hình hoạt động không những tồn tại và phù hợp với những giai đoạn lịch sử trước đây mà còn tiếp tục phát huy tác dụng và phù hợp với tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”[8].

Trên cơ sở đó, bước sang thế kỷ XXI, lực lượng TNXP Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng như: Thực hiện các hoạt động công ích đô thị, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và đời sống của cư dân; Tổ chức quản lý, giáo dục, dạy nghề và giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện; Quản lý, bảo vệ hơn 7.500 ha đất rừng và rừng phòng hộ ở Cần Giờ, Góp phần bảo vệ Rừng Sác - một trong những khu dự trữ sinh quyển của thế giới; Cung cấp nước ngọt cho nhân dân vùng sâu, vùng xa; Thực hiện dự án trồng cao su ở nước bạn Lào và làm công tác nhân đạo, từ thiện giúp dân nghèo tại đây; Tham gia giữ gìn trật tự giao thông và vệ sinh, môi trường trên địa bàn thành phố; Giúp thanh thiếu niên cai nghiện ma túy, tổ chức dạy nghề, tạo công ăn việc làm và định cư tại chỗ; Tiếp nhận, quản lý các đơn vị bảo trợ trẻ em; Hướng dẫn, hỗ trợ khách du lịch, góp phần xây dựng hình ảnh thành phố thân thiện, hiếu khách và là điểm đến an toàn cho du khách trong và ngoài nước…[9]

Thực tiễn hoạt động của TNXP Thành phố Hồ Chí Minh trong quãng thời gian 1980-1986 nói riêng và toàn bộ quá trình 50 năm (1976-2026) nói chung đã khẳng định: TNXP không chỉ là tổ chức thích hợp trong thời kỳ kháng chiến và khắc phục hậu quả chiến tranh mà còn là tổ chức thanh niên tình nguyện có nhiều khả năng thích ứng để đảm nhận và thực hiện các nhiệm vụ chiến lược trong kỷ nguyên tăng tốc phát triển của đất nước và Thành phố Hồ Chí Minh.

Ở buổi đầu thành lập, lực lượng TNXP Thành phố Hồ Chí Minh đã được ghi nhận và biểu dương: “Vinh quang thuộc về lớp người trẻ tuổi đầu tiên, từ buổi giao thời phức tạp đã xung phong đem vào hành động, đem vào đời sống lý tưởng mới, đạo đức mới”[10]. Đã 50 năm trôi qua kể từ thời điểm (28/3/1976 - 28/3/2016), TNXP luôn thể hiện vai trò của một tổ chức đặc thù: vừa xung kích thực hiện các nhiệm vụ chính trị - kinh tế - xã hội có lúc là điểm nóng của Thành phố Hồ Chí Minh; vừa là nơi đào tạo, rèn luyện con người mới. Trong bất cứ nhiệm vụ nào, TNXP cũng luôn thể hiện tính tiên phong, năng động, sáng tạo, dám nhận những nhiệm vụ mới, khó khăn và chưa có tiền lệ; tổ chức thực hiện bằng trách nhiệm cao, vừa làm vừa đề xuất cơ chế, chính sách, thể hiện hình ảnh của một lực lượng trẻ “dám nghĩ, biết làm”, tạo ấn tượng đẹp với những công trình hạ tầng hiện đại, nghĩa cử thân thiện, môi trường văn hóa lành mạnh, thiết thực góp phần vào công cuộc xây dựng, bảo vệ và phát triển Thành phố[11]. Đó cũng chính là khát vọng hướng đến tương lai của nhiều thế hệ TNXP Thành phố Hồ Chí Minh nhân kỷ niệm 50 năm thành lập.

[1] Võ Văn Kiệt, Kính chào thế hệ thứ tư, Nxb. Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh, 2022, tr. 44-46.

[2] Đảng ủy Lực lượng Thanh niên Xung phong Thành phố Hồ Chí Minh, Lịch sử Lực lượng Thanh niên Xung phong Thành phố Hồ Chí Minh, Nxb. Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2012, tr. 34, 60-64, 73-75.

[3] Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ II, tháng 10 năm 1980.Lưu tại Văn phòng Thành ủy.

[4] Đảng ủy Lực lượng Thanh niên Xung phong Thành phố Hồ Chí Minh, sđd, tr. 82-83.

[5] Lực lượng Thanh niên Xung phong TP. Hồ Chí Minh– “Thanh niên Xung phong góp phần giữ cho rừng mãi xanh” in trong Kỷ yếu Hội thảo 40 năm Cần Giờ (Duyên Hải) TP Hồ Chí Minh – thành quả và kinh nghiệm, ngày 23/12/2018, tr. 47-52.

[6] Đảng ủy Lực lượng Thanh niên Xung phong Thành phố Hồ Chí Minh, sđd, tr. 80-89.

[7] Võ Văn Kiệt, Kính chào thế hệ thứ tư, sđd, tr. 118, 148.

[8] Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Lực lượng Thanh niên Xung phong TP. Hồ Chí Minh lần thứ IX (nhiệm kỳ 2010-2015), tr.79.

[9] Tham khảo:

-  49 năm Thanh niên Xung phong TP.HCM: Góp phần xây dựng Thành phố trong kỷ nguyên mới; https://congan.com.vn/doi-song/49-nam-thanh-nien-xung-phong-  Thành phố Hồ Chí Minh-gop-phan-xay-dung-thanh-pho-trong-ky-nguyen-moi_175844.html; truy cập 31/12/2025.

- Kỷ niệm 47 năm Ngày thành lập Lực lượng TNXP Thành phố Hồ Chí Minh (28/3/1976 – 28/3/2023): Mãi xanh màu áo tình nguyện; https://www.sggp.org.vn/ky-niem-47-nam-ngay-thanh-lap-luc-luong-tnxp-  Thành phố Hồ Chí Minh-28-3-1976-28-3-2023-mai-xanh-mau-ao-tinh-nguyen-post683689.html; truy cập 31/12/2025.

[10] Võ Văn Kiệt, Kính chào thế hệ thứ tư, sđd, tr. 67.

[11] Tham khảo:

- Truyền thống 49 năm Thanh niên Xung phong TP.HCM: “Đồng đội một thời và mãi mãi”; https://www.sggp.org.vn/truyen-thong-49-nam-thanh-nien-xung-phong-  Thành phố Hồ Chí Minh-dong-doi-mot-thoi-va-mai-mai- ; truy cập 3/1/2026.

-  49 năm Thanh niên Xung phong TP.HCM: Góp phần xây dựng thành phố trong kỷ nguyên mới; https://thanhnien.vn/49-nam-thanh-nien-xung-phong-  Thành phố Hồ Chí Minh-gop-phan-xay-dung-thanh-pho-trong-ky-nguyen-moi-185250328200224933.htm; truy cập 3/1/2026