Từ nhu cầu của cộng đồng, nhiệm vụ khoa học “ Nghiên cứu thực trạng, nhu cầu và định hình trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở tỉnh Quảng Bình ” do TS. Bùi Thị Bích Lan, Phó Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, làm Chủ nhiệm, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) chủ trì, đã được triển khai với sự tham gia của 5 nhóm Chứt: Sách, Mày, Rục, Arem, Mã Liềng. Sau nghiên cứu, khảo sát và tham vấn cộng đồng, mẫu trang phục được cộng đồng đón nhận và Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (Bảo tàng) tiếp nhận để phục vụ trưng bày, nghiên cứu, trình diễn, trải nghiệm, đồng thời tổ chức tọa đàm về phát huy kết quả nghiên cứu dân tộc học, nhân học vào thực tiễn.
Tôn trọng bản sắc, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng

Dân tộc Chứt là một trong những cộng đồng có số dân ít ở Việt Nam; trước những biến đổi của đời sống và quá trình giao lưu văn hóa, trang phục truyền thống dần mai một, khiến người Chứt chủ yếu sử dụng trang phục của một số tộc người lân cận trong sinh hoạt cộng đồng. Từ nhu cầu khẳng định và nhận diện bản sắc, việc định hình một bộ trang phục riêng trở thành mong muốn chính đáng của cộng đồng. Đáng chú ý, kết quả nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở khảo sát, tham vấn và đồng sáng tạo với người dân. Qua đó các nhà nghiên cứu nhận diện nhu cầu, đặc điểm văn hóa và những giá trị mà cộng đồng mong muốn gửi gắm trong bộ trang phục.
Cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 12/3/2003 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về công tác dân tộc , trong đó xác định các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tương trợ, giúp nhau cùng phát triển . Tinh thần ấy tiếp tục được cụ thể hóa trong Kết luận số 65-KL/TW ngày 30/10/2019 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW về công tác dân tộc trong tình hình mới , trong đó đặt yêu cầu giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc và phát huy vai trò của đồng bào. Nhìn từ câu chuyện người Chứt, điều đó được thể hiện bằng việc tiếng nói và nhu cầu của cộng đồng trở thành một căn cứ quan trọng trong quá trình nghiên cứu và định hình trang phục của tộc người.
Từ góc nhìn này, việc khẳng định bản sắc của người Chứt không phải là tạo nên sự tách biệt mà góp thêm một sắc màu vào sự thống nhất của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Những màu sắc, họa tiết trên trang phục - từ hình ảnh mặt trời, hang đá, rừng già đến sắc xanh gợi liên tưởng tới bộ đội biên phòng và hình ảnh lá “ráng” như sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại - vừa thể hiện đặc trưng văn hóa, vừa gửi gắm tình cảm với quê hương, biên cương và cộng đồng. Tôn trọng bản sắc riêng vì thế cũng chính là củng cố sự gắn kết, để mỗi cộng đồng tự tin phát huy giá trị của mình trong sự thống nhất của đại gia đình các dân tộc Việt Nam.
Từ kết quả nghiên cứu đến không gian lan tỏa tri thức
Điểm đặc biệt trong câu chuyện này còn nằm ở hành trình của kết quả nghiên cứu: từ công trình khoa học đến hiện vật được bảo tồn và giới thiệu trong thiết chế văn hóa.

Ngày 7/4/2026, Bảo tàng tổ chức Lễ tiếp nhận trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt. Tại buổi lễ, Công ty Cổ phần Đầu tư Văn hóa và Công nghệ Giáo dục MBH trao tặng 4 bộ trang phục cho Bảo tàng để phục vụ công tác trưng bày, nghiên cứu và hoạt động trình diễn, trải nghiệm. Bảo tàng không phải là đơn vị thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu , nhưng đã trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình phát huy kết quả của công trình. Việc tiếp nhận hiện vật giúp kết quả nghiên cứu có thêm một không gian để được bảo tồn, diễn giải và tiếp cận công chúng.

Vai trò kết nối ấy tiếp tục được thể hiện qua Tọa đàm “ Ứng dụng kết quả nghiên cứu dân tộc học/nhân học vào thực tiễn: Câu chuyện trang phục dân tộc Chứt ở tỉnh Quảng Trị ” , được Bảo tàng tổ chức ngày 11/4/2026 trong khuôn khổ khai mạc trưng bày “ Không gian bảo tồn văn hóa và lan tỏa tri thức khoa học xã hội ” . Tọa đàm này đã quy tụ các nhà khoa học, nhà thiết kế và cán bộ chuyên môn của Bảo tàng, tạo diễn đàn để trao đổi về quá trình từ nghiên cứu, tham vấn cộng đồng đến hiện thực hóa sản phẩm văn hóa.
Qua đó, sự phối hợp giữa Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Bảo tàng và các đơn vị, cá nhân đồng hành cho thấy khả năng kết nối giữa nghiên cứu và thực tiễn trong hệ thống Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Nếu nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để nhận diện và định hình giá trị văn hóa thì Bảo tàng góp phần đưa kết quả ấy vào không gian trưng bày, nghiên cứu, giáo dục và trải nghiệm.
Đây cũng là tinh thần phù hợp với Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam , khi nhấn mạnh việc phát huy các giá trị văn hóa và sức mạnh nội sinh của văn hóa Việt Nam. Đồng thời, việc đưa kết quả nghiên cứu vào đời sống cũng cho thấy ý nghĩa của việc phát huy tri thức khoa học xã hội, để nghiên cứu không chỉ dừng lại ở sản phẩm học thuật mà tiếp tục tạo ra giá trị cho cộng đồng.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực văn hóa không chỉ là đấu tranh phản bác những quan điểm sai trái, mà còn là chủ động bảo vệ, phát huy những giá trị tốt đẹp của các dân tộc. Từ câu chuyện trang phục người Chứt, có thể thấy: tôn trọng bản sắc và phát huy vai trò của cộng đồng chính là góp phần củng cố sự gắn kết, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đồng thời, sự phối hợp giữa các đơn vị trong hệ thống Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trong phát huy kết quả nghiên cứu cho thấy tri thức khoa học chỉ thực sự lan tỏa khi được kết nối với cộng đồng và đời sống xã hội./.