1.  Mục tiêu và tầm nhìn đưa văn hóa trở thành trụ cột phát triển

Nghị quyết xác định rõ lộ trình phát triển với các dấu mốc cụ thể như sau:

Mục tiêu đến năm 2030: Đẩy mạnh xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; thống nhất trong đa dạng; mang đặc trưng dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học, hiện đại. Xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số. Phát triển văn học, nghệ thuật xứng tầm với lịch sử văn hoá dân tộc và tầm vóc đất nước trong kỷ nguyên mới. Cơ bản hoàn thành việc tu bổ, tôn tạo các di tích quốc gia đặc biệt; phục hồi, bảo tồn di sản văn hoá phi vật thể, nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một, cần bảo vệ khẩn cấp. Đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hoá; hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp công nghiệp văn hoá, nghệ thuật sáng tạo. Xây dựng một số tập đoàn công nghiệp văn hoá, cụm, khu công nghiệp sáng tạo, tổ hợp sáng tạo văn hoá tầm cỡ quốc tế dựa trên nền tảng công nghệ cao và các mô hình kinh doanh đổi mới sáng tạo. Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hoá; xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hoá, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới.

Tầm nhìn đến năm 2045: Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam xã hội chủ nghĩa, trong đó con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu, động lực của phát triển; các giá trị văn hoá giữ vai trò nền tảng, chuẩn mực và được thẩm thấu trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Khẳng định vị thế văn hoá của quốc gia phát triển có thu nhập cao, định hướng xã hội chủ nghĩa. Việt Nam là điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hoá, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và quốc tế; trở thành một trong những trung tâm công nghiệp văn hoá - sáng tạo năng động.

 Infographic: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

Nghị quyết khẳng định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng và là hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Trong kỷ nguyên mới, văn hóa Việt Nam được xác định là sức mạnh mềm của quốc gia, thấm sâu vào mọi lĩnh vực từ chính trị, kinh tế đến xã hội. Đặc biệt, Nghị quyết nhấn mạnh quan điểm xử lý hài hòa các mối quan hệ: giữa truyền thống và hiện đại, giữa đời sống thực và không gian số.

2. Con người là trung tâm, gia đình là nền tảng

Đây là nội dung đặc biệt có ý nghĩa đối với lĩnh vực nghiên cứu con người và gia đình. Nghị quyết 80-NQ/TW đề ra những định hướng mang tính đột phá sau:

·   Phát triển toàn diện con người: Mục tiêu là xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về Đức - Trí - Thể - Mỹ. Nghị quyết nhấn mạnh việc lấy xây dựng nhân cách con người làm trọng tâm để định hướng các hoạt động văn hóa, giáo dục giúp con người nâng cao trí tuệ, tự hoàn thiện nhân cách, hình thành thế giới quan khoa học, hướng tới các giá trị chân - thiện - mỹ.

·   Triển khai đồng bộ 04 Hệ giá trị: Lần đầu tiên, việc triển khai đồng bộ 04 hệ giá trị được nhấn mạnh, bao gồm: hệ giá trị văn hoá (dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học), hệ giá trị quốc gia (hoà bình, thống nhất, độc lập, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc), hệ giá trị gia đình (ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh), chuẩn mực con người Việt Nam (yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo). Kết hợp nhuần nhuyễn giữa giá trị truyền thống với giá trị hiện đại, dân tộc với quốc tế, góp phần quan trọng phát triển toàn diện con người, đạo đức xã hội và phẩm cách quốc gia trong kỷ nguyên mới.

·   Gia đình là môi trường văn hóa nền tảng: Nghị quyết yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh bắt đầu từ gia đình. Hệ giá trị gia đình được xác định với các tiêu chí “ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh”.

3. Chính sách an sinh và nguồn lực cho phát triển văn hóa

Nghị quyết đưa ra các chỉ tiêu cụ thể, thể hiện sự cam kết mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước về vấn đề an sinh và nguồn lực cho phát triển văn hóa như sau:

·   Ngày 24/11 hàng năm là ngày Văn hóa Việt Nam: với chủ trương là ngày nghỉ, người lao động được hưởng nguyên lương, để Nhân dân được nâng cao khả năng thụ hưởng văn hoá, đội ngũ văn nghệ sĩ được động viên sáng tạo, toàn xã hội đề cao, thực hành lối sống văn hoá, văn minh.

·   Đảm bảo đầy đủ quyền thụ hưởng và sáng tạo văn hóa: Nghị quyết nhấn mạnh việc bảo đảm quyền trong tiếp cận và thụ hưởng văn hóa, đặc biệt là các nhóm yếu thế, người khuyết tật, người nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số với các chỉ tiêu: bảo đảm 100% chính quyền địa phương 2 cấp, lực lượng vũ trang có thiết chế văn hoá đáp ứng được nhu cầu sáng tạo, thụ hưởng văn hoá của người dân ở cơ sở và cán bộ, chiến sĩ, 90% thiết chế văn hoá cơ sở hoạt động thường xuyên, hiệu quả; phấn đấu hoàn thành việc số hoá 100% các di sản văn hoá đã được xếp hạng cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt vào năm 2026; 100% học sinh, học viên, sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân được tiếp cận, tham gia hiệu quả, thường xuyên các hoạt động nghệ thuật, giáo dục di sản văn hoá.

·   Nguồn lực tài chính cho phát triển văn hóa: Nhà nước cam kết bảo đảm nguồn lực tương xứng cho phát triển văn hoá; bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hoá và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn.

4. Chuyển đổi số và chủ quyền văn hóa số

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, Nghị quyết đặt ra nhiệm vụ xây dựng thiết chế “văn hóa số”, “bảo tàng mở”, “thư viện số” thân thiện với mọi lứa tuổi. Đồng thời, vấn đề an ninh văn hóa, chủ quyền văn hóa số và bảo vệ các giá trị truyền thống trước sự xâm nhập của các yếu tố ngoại lai trên không gian mạng cũng được đặc biệt quan tâm.

Nhìn chung, Nghị quyết số 80-NQ/TW mở ra một giai đoạn mới cho sự nghiệp chấn hưng văn hóa. Đối với Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, đây là cơ sở lý luận quan trọng, định hướng cho nghiên cứu chuyên sâu nhằm phát huy vai trò của hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp chính sách đưa văn hóa thực sự trở thành trụ cột của phát triển bền vững.